Nguyên tác: Dalai Lama’s Cat
Tác giả: David Michie
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
***
Bạn có thể trở nên nổi tiếng nhờ
sự liên hệ với người khác không?
Mặc dù tôi chưa từng đặt ra câu
hỏi này, tôi đã tự tìm ra câu trả lời chỉ trong vài tháng sau khi đến McLeod
Ganj, ở vùng ngoại ô Dharamsala. Những chuyến đi của tôi ra thế giới bên ngoài
ngày càng táo bạo và thường xuyên hơn, khi tôi dần trở nên quen thuộc không chỉ
với nơi ở của Đức Đạt Lai Lạt Ma và khu phức hợp đền chùa, mà còn với thế giới
bên dưới sườn đồi, phía dưới Jokhang.
Ngay bên ngoài cổng đền là các
quầy hàng bán trái cây, đồ ăn nhẹ và những nông sản tươi khác, chủ yếu phục vụ
người dân địa phương. Cũng có một vài quầy dành cho du khách, trong đó lớn nhất
và nổi bật nhất là “Công ty Du Lịch Quốc Tế Giá Rẻ Chất Lượng của S. J. Patel” (“S. J. Patel’s Quality International Budget Tours.”) Chủ quầy cung cấp một loạt hàng hóa và dịch vụ phong
phú, từ các tour tham quan quanh Dharamsala đến những chuyến đi sang Nepal. Tại
quầy của mình, du khách cũng có thể mua bản đồ, dù, điện thoại di động, pin và
nước đóng chai. Từ sáng sớm cho đến rất lâu sau khi các quầy khác đã
đóng cửa, ông Patel luôn có mặt, tích cực mời chào khách du lịch, vừa nói chuyện
điện thoại vừa khoa tay múa chân đầy hào hứng, hoặc thỉnh thoảng lại chợp mắt
trên ghế hành khách ngả lưng của niềm tự hào của ông—một chiếc Mercedes đời
1972 được đỗ gần đó.
Cả ông Patel lẫn những chủ quầy
khác đều không có gì hấp dẫn đối với một
con mèo, nên chẳng bao lâu tôi đã rẽ sâu hơn xuống phố. Ở đó, tôi bắt gặp một cụm
cửa hàng nhỏ, trong đó có một cửa hàng ngay lập tức làm mũi tôi nhíu lại trước
làn hương thơm quyến rũ lan tỏa từ cửa ra vào.
Những chậu hoa, bàn trên vỉa hè
và những chiếc dù vàng-đỏ rực rỡ, trang trí bằng các biểu tượng Tây Tạng cát tường,
xếp dọc lối vào Café Franc, một quán ăn Pháp tỏa
ra hương thơm của bánh mì nướng và cà phê vừa xay, hòa quyện với những gợi ý
còn hấp dẫn hơn về bánh cá, patê và nước sốt Pháp Mornay thơm ngon đến mức khó cưỡng.
Từ một luống hoa đối diện nhà
hàng, tôi quan sát dòng người khách du lịch ra vào các bàn ngoài trời mỗi ngày:
những người đi bộ đường dài chăm chú quanh laptop và điện thoại thông minh, lên
kế hoạch chuyến đi, chia sẻ ảnh và nói chuyện qua những kết nối [nghe] rè rè với gia đình ở
quê nhà; những du khách tâm linh đến Ấn Độ tìm kiếm trải nghiệm huyền bí; những
kẻ săn tìm người nổi tiếng, hy vọng có được một bức ảnh của Đức Đạt Lai Lạt Ma.
Có một người đàn ông dường như
dành phần lớn thời gian của mình ở đó. Sáng sớm, ông lái đến trước quán bằng một
chiếc Fiat Punto đỏ tươi, bất hợp lý đến mức nổi bật so với con phố ọp ẹp ở
McLeod Ganj, nhưng lại mới và bóng loáng. Nhảy ra từ cửa lái, đầu ông hoàn toàn
trọc và bóng loáng, trang phục bó sát, màu đen và thời thượng, ông được một chú
chó bò mộng Pháp đi theo sát nút. Hai người như trình diễn trên
sân khấu, tự tin bước vào quán. Trong những lần ghé qua khác nhau, tôi nhận thấy
ông cả bên trong lẫn bên ngoài quán, lúc thì hò hét chỉ đạo nhân viên phục vụ,
lúc thì ngồi tại bàn chăm chú với giấy tờ trong tay, đồng thời nhập số vào chiếc
điện thoại thông minh đen bóng.
Tôi không thể, độc giả thân mến,
giải thích tại sao tôi không nhận ra ngay ông ấy là ai, hay thiên hướng của ông
ấy đối với mèo và chó ra sao, hay sự khờ dại hiển nhiên khi lại gần Café Franc.
Nhưng sự thật là, tôi đã quá ngây thơ trước tất cả những điều này, có lẽ vì lúc
đó tôi chẳng khác gì một chú mèo con.
Vào buổi chiều của chuyến thăm
định mệnh đó, đầu bếp của Café Franc đã chuẩn bị một món trong ngày (plat du jour) đặc biệt hấp
dẫn. Hương gà quay lan tỏa đến tận cổng đền—một lời mời mà tôi không thể cưỡng
lại. Bước nhanh xuống sườn đồi với những bước đi còn chưa vững vàng, chẳng bao
lâu tôi đã đứng ngay bên một trong những chậu phong lữ (chi mõ hạc) đỏ
thắm đặt ở lối vào.
Không có chiến lược nào hơn
ngoài một hy vọng hão huyền rằng sự xuất hiện của tôi thôi cũng đủ để gọi ra một
phần trưa thật thịnh soạn—dường như mẹo này từng hiệu nghiệm với bà Trinci—tôi
tiến về một trong những bàn. Bốn du khách ba lô ngồi ở đó mải mê với bánh thịt cheeseburger đến nỗi chẳng thèm để ý đến tôi.
Tôi phải làm gì hơn.
Ở một bàn sâu hơn bên trong, một
người đàn ông lớn tuổi, trông giống người Địa Trung Hải, liếc nhìn tôi với vẻ
thản nhiên tuyệt đối khi nhấp ngụm cà phê đen của mình.
Lúc này, đã tiến khá sâu vào
trong nhà hàng, tôi đang băn khoăn không biết nên đi đâu tiếp theo thì bỗng
nghe một tiếng gầm. Chú chó bò mộng Pháp, chỉ cách tôi vài
mét, nhìn tôi với vẻ đe dọa. Những gì tôi nên làm là… không làm gì cả. Đứng
yên. Xì lên đầy giận dữ. Đối xử với chú chó bằng một thái độ kiêu hãnh đến mức
nó không dám tiến thêm một bước nào.
Nhưng tôi vẫn còn là một chú
mèo con trẻ trung và ngây thơ, nên tôi chạy trốn, điều này chỉ khiến con thú
càng trở nên hung dữ hơn. Tiếng chân dồn dập vang lên khi nó lao qua sàn gỗ về
phía tôi. Cả cánh tay và chân tôi loạng choạng khi chạy nhanh hết mức có thể.
Tiếng gầm ghê rợn bất ngờ vang lên khi nó áp sát tôi. Hoảng loạn và hỗn loạn
khi tôi thấy mình bị dồn vào một góc trong căn phòng lạ lẫm. Tim tôi đập mạnh đến
mức tôi cảm giác như muốn nổ tung. Trước mặt tôi là một giá báo kiểu cũ, với một
khoảng trống phía sau nó. Không còn lựa chọn nào khác và con thú quá gần đến mức
tôi có thể ngửi thấy hơi thở hôi thối, mùi lưu huỳnh của nó, tôi buộc phải nhảy
lên và vượt qua giá báo, hạ xuống sàn bên kia với một tiếng “bịch”.
Chiến thắng bị giật khỏi hàm nó
quá đột ngột, con chó nổi điên. Nó có thể nhìn thấy tôi chỉ cách vài inch nhưng
không thể tiến gần hơn. Khi nó sủa loạn lên, những giọng người vang lên.
-“Con chuột khổng lồ!” một người thốt lên.
-“Ở kia kìa!” người khác reo.
Chỉ trong chốc lát, một bóng
đen bao trùm lên tôi, cùng với mùi nước hoa Kouros nồng nàn.
Tiếp theo, tôi cảm nhận một cảm
giác lạ lùng, một cảm giác mà tôi chưa từng trải qua kể từ khi còn là một chú
mèo con mới sinh. Cổ bị siết chặt, cảm giác như đang được nâng lên. Bị nhấc lên
bởi lớp da gáy, tôi thấy mình đang nhìn thẳng vào đầu trọc bóng loáng và đôi mắt
hổ phách dữ dằn của Franc, chủ quán café mà tôi đã xâm nhập, và cũng là người
đã khiến chú bò mộng Pháp nổi giận, và—quan trọng
nhất—rõ ràng là người chẳng hề yêu mến mèo.
Thời gian như ngừng lại. Tôi đủ
thời gian để quan sát cơn giận dữ trong đôi mắt lồi ra, tĩnh mạch xanh nhấp nhô
chạy lên thái dương, hàm căng cứng và đôi môi mím chặt, cùng biểu tượng chữ “Om” vàng lấp lánh
treo ở tai trái của ông.
“Một con mèo!” ông nhổ ra, như
thể chính ý tưởng đó đã là một sự sỉ nhục. Nhìn xuống chú bulldog, ông nói:
“Marcel! Sao mày lại để… thứ này vào đây?” Giọng ông mang âm sắc Mỹ, đầy bực tức.
Marcel rụt rè lùi lại, sợ hãi.
Franc sải bước tới phía trước
quán brasserie. Rõ ràng ông định đuổi tôi ra. Ý nghĩ đó lập tức khiến tôi kinh
hãi. Hầu hết mèo có thể nhảy từ độ cao lớn mà không hề hấn gì. Nhưng tôi không
phải là hầu hết mèo. Hai chân sau của tôi đã yếu và không vững. Một cú va chạm
nữa có thể gây tổn thương không thể khắc phục. Nếu tôi không bao giờ có thể đi
lại nữa thì sao? Nếu tôi không thể tìm đường về Jokhang nữa thì sao?!
Người đàn ông Địa Trung Hải vẫn
ngồi thản nhiên với tách cà phê của mình. Những du khách ba lô cúi xuống đĩa,
nhét khoai tây chiên vào miệng. Không ai định đến cứu tôi cả.
Khuôn mặt của Franc cứng như đá
khi ông tiến ra mép đường. Ông nâng tôi lên cao hơn. Ông kéo tay ra sau. Ông
không chỉ chuẩn bị thả tôi mà còn định phóng tôi như một quả tên lửa ra đường
ngay phía ngoài quán.
Đúng lúc đó, hai vị tăng đi ngang
qua trên đường lên Jokhang. Nhìn thấy tôi, họ chắp tay trước ngực và cúi đầu
hơi nghiêng.
Franc quay người lại để xem ai
đang đứng sau lưng ông. Nhưng khi không thấy vị Lạt Ma hay người tu hành nào,
ông liếc nhìn hai vị tăng với vẻ tò mò.
-“Con mèo của Đức Đạt Lai Lạt Ma,” một vị giải thích.
-“Rất tốt về nghiệp,” vị kia bổ sung.
-Một nhóm tăng đi theo phía sau cũng cúi chào theo.
“Các người chắc chứ?” Franc
kinh ngạc hỏi.
-“Con mèo của Đức Thánh Thiện!” họ đồng thanh đáp.
Sự thay đổi ở Franc diễn ra ngay
lập tức và hoàn toàn. Kéo tôi vào ngực, ông đặt tôi cẩn thận lên cánh tay còn lại
và bắt đầu vuốt ve bằng chính bàn tay mà chỉ vài khoảnh khắc trước còn định ném
tôi đi. Chúng tôi quay trở lại Café Franc, tiến đến một khu vực nơi những tờ báo
và tạp chí tiếng Anh được trưng bày, tạo nên vẻ quốc tế cho quán. Trên một kệ rộng,
có một khoảng trống giữa The Times of London và The Wall Street
Journal. Chính tại đó, Franc đặt tôi xuống, nhẹ nhàng như thể tôi là một
món đồ sứ thời nhà Minh vô cùng quý giá.
“Sữa ấm,” ông ra lệnh với người phục vụ đi ngang qua. “Và
một ít gà hôm nay nữa. Nhanh lên, nhanh lên!”
Rồi khi Marcel lon ton chạy lại, nhe răng, người chủ của
nó cảnh cáo: “Và nếu mày chỉ cần liếc nhìn cô bé cưng này thôi—” Franc giơ ngón
trỏ lên— “thì tối nay mày sẽ trở thành thức ăn cho chó kiểu Ấn Độ đấy!”
Món gà nhanh chóng được mang
ra, và ngon đúng như mùi hương của nó đã gợi lên. Được tiếp thêm năng lượng và
thêm phần yên tâm về vị thế mới của mình, tôi leo từ ngăn thấp nhất của chiếc
giá lên ngăn cao nhất, rồi tìm được một chỗ dễ chịu giữa Vanity Fair và Vogue[1].
Đó là một vị trí xứng đáng hơn với “Sư tử Tuyết của Jokhang”, chưa kể còn cho
tôi một tầm nhìn bao quát hơn nhiều về quán bia kiểu Pháp.
***
Café Franc thực sự là một sự
pha trộn mang đậm chất Himalaya — nét sang trọng đô thị hòa quyện với vẻ huyền
bí của Phật giáo. Bên cạnh kệ tạp chí bóng bẩy, máy pha espresso và cách bày
bàn trang nhã, nơi đây còn được trang trí bằng tượng Phật, tranh thangka và các
pháp khí, giống như bên trong một ngôi đền.
Một bức tường treo những bức ảnh
đen trắng đóng khung mạ vàng của Franc: Franc dâng khăn trắng lên Dalai Lama;
Franc nhận sự gia trì từ Karmapa; Franc đứng cạnh Richard Gere; Franc tại lối
vào Tiger’s Nest Monastery ở Bhutan.
Khách đến quán có thể ngắm những
hình ảnh ấy trong khi một bản phối âm đầy thôi miên của bài tụng Phật giáo Tây
Tạng “Om Mani Padme Hum” vang lên từ loa.
Khi đã ổn định trong “tổ” mới
trên cao của mình, tôi chăm chú quan sát người ra kẻ vào với sự thích thú. Khi
bị hai cô gái người Mỹ để ý và bắt đầu xuýt xoa, vuốt ve, Franc bước đến chỗ họ.
-“Mèo của Đức Đạt Lai Lạt Ma đấy,” ông thì thầm.
-“Ôi trời ơi!” họ ré lên.
Ông nhún vai đầy vẻ từng trải.
“Nó ghé đây suốt mà.”
-“Ôi trời ơi!” họ lại kêu lên lần nữa. “Nó tên là
gì?”
Nét mặt ông thoáng đờ ra trong
giây lát trước khi lấy lại bình tĩnh. “Rinpoche,” ông nói với họ. “Nghĩa là
‘quý báu’. Đây là một danh xưng rất đặc biệt, thường chỉ dành cho các vị lạt-ma.”
-“Ôi trời ơi! Bọn mình có thể, kiểu như, chụp ảnh với
nó không?”
-“Không dùng đèn flash.” Franc nghiêm giọng.
“Rinpoche không được phép bị làm phiền.”
Mô-típ ấy lặp đi lặp lại suốt cả
ngày. “Mèo của Đức Đạt Lai Lạt Ma đấy,” ông nói,
khẽ gật đầu về phía tôi khi đưa hóa đơn cho khách. “Nó mê món gà quay của chúng
tôi lắm.”
Với những người khác, ông còn
thêm vào: “Chúng tôi chăm sóc nó thay cho Đức Thánh Thiện. Nó đáng yêu phải không?”
***
“‘Nói về nghiệp,’” ông thường chỉ ra. “‘Rinpoche’ nghĩa
là quý báu.” Ở nhà, tôi là HHC, được Đức Đạt Lai Lạt Ma yêu thương và nhận được nhiều sự tử tế từ các
nhân viên của Ngài, nhưng dù sao tôi vẫn chỉ là một con mèo. Tuy nhiên, tại
Café Franc, tôi lại trở thành một người nổi tiếng!
Ở nhà, tôi được cho ăn bánh quy cho mèo vào giờ trưa, được
nhà sản xuất tuyên bố là cung cấp dinh dưỡng cân bằng hoàn chỉnh cho mèo con
đang lớn. Ở Café Franc, món ăn hàng ngày là bò hầm rượu vang (beef
bourguignon), gà hầm rượu vang (coq au vin) và cừu nấu kiểu Provençal, được bày
lên chỗ tôi ngồi trên chiếc đệm sen mà Franc sớm lắp đặt để tôi thoải mái.
Không lâu sau, tôi bỏ hẳn bánh quy ở Jokhang để thường xuyên ghé thăm Café
Franc, trừ khi thời tiết xấu.
Ngoài chuyện đồ ăn, Café Franc
hóa ra còn là một địa điểm giải trí tuyệt vời nhất. Hương thơm của cà phê hữu
cơ rang xay tỏa ra một sức hút kỳ diệu đối với khách phương Tây đến McLeod
Ganj, đủ mọi lứa tuổi, tính cách và màu da, đến nói đủ loại ngôn ngữ và mặc những
trang phục thật sự kinh ngạc. Sau cả đời ngắn ngủi của tôi luôn được bao quanh
bởi những vị tu sĩ nhẹ nhàng trong y vàng và đỏ, việc đến thăm Café Franc giống
như đang đi thăm sở thú vậy.
Nhưng không lâu sau, tôi bắt đầu
nhận ra rằng bên dưới tất cả những khác biệt bề ngoài, vẫn có rất nhiều điểm mà
các du khách lại khá giống nhau. Có một phương diện, đặc biệt, mà tôi thấy thật
thú vị.
Vào những ngày bà Trinci không
có mặt trong bếp, việc chuẩn bị thức ăn trên đồi luôn đơn giản. Hầu hết các bữa
ăn dựa trên cơm hoặc mì, được trang trí với rau, cá, hoặc ít khi là thịt. Điều
này đúng cả trong gia đình Đức Đạt Lai Lạt Ma lẫn các bếp tu
viện gần đó, nơi những nồi cơm hay hầm rau khổng lồ được các chú tiểu khuấy bằng
muôi dài như chổi. Dù nguyên liệu rất cơ bản, thời gian ăn vẫn là những
dịp vui vẻ và trọn vẹn. Các vị tu sĩ ăn chậm rãi, trong im lặng thân mật, thưởng
thức từng miếng. Thỉnh thoảng họ sẽ nhận xét về hương vị của một loại gia vị
hay kết cấu của cơm. Nhìn vào nét mặt của họ, dường như họ đang trên một hành
trình khám phá: hôm nay sẽ có niềm vui
giác quan nào chờ đón họ? Hương vị tinh tế nào sẽ khác biệt hoặc đem lại sự hài
lòng?
Chỉ một quãng đi ngắn đến Café
Franc, mọi thứ như bước sang một vũ trụ khác. Từ vị trí quan sát của tôi trên
giá sách báo trên cao, tôi có thể nhìn thẳng qua tấm kính của cửa bếp. Ngay từ
trước bình minh, hai anh em người Nepal, Jigme và Ngawang Dragpa, đã tất bật nướng
sừng bò (croissant), bánh ngọt sô-cô-la, đủ loại bánh ngọt, cũng như các loại bánh mì chua (sourdough), Pháp, Ý và
Thổ Nhĩ Kỳ.
Ngay khi cửa quán mở lúc 7 giờ
sáng, hai anh em Dragpa bắt đầu phục vụ bữa sáng với đủ loại trứng—rán, luộc
lòng đào[2],
trứng bác[3],
luộc chín, trứng Benedict, Florentine hoặc trứng ốp lết—cùng khoai tây chiên
giòn, thịt xông khói, xúc xích chipolata, nấm, cà chua và bánh mì nướng Pháp,
chưa kể đến tiệc buffet với muesli[4],
ngũ cốc và nước trái cây, kèm theo đủ loại trà và cà phê do barista pha chế. Đến 11 giờ sáng, bữa sáng chuyển sang bữa trưa, yêu cầu một thực đơn hoàn
toàn mới với mức độ phức tạp cao hơn, và sau đó tiếp tục là một thực đơn thậm
chí còn đa dạng hơn cho bữa tối.
Tôi chưa từng thấy nhiều loại
thực phẩm như vậy, được chế biến với tiêu chuẩn khắt khe như vậy, với nguyên liệu
đến từ mọi châu lục. Một vài lọ gia vị trong bếp tu viện dường như hoàn toàn
không đủ so với những giá chứa đầy gia vị, nước sốt, các loại gia vị bổ sung và
chất tạo hương trong bếp của Café Franc.
Nếu các vị tu sĩ trên đồi có thể
tìm thấy niềm vui trong những món ăn cơ bản nhất, thì chắc chắn những món ẩm thực
tuyệt hảo được phục vụ tại Café Franc phải là nguồn khoái cảm mãnh liệt nhất,
khiến lông tơ dựng đứng, móng vuốt co quắp, và ria mép rung rinh, phải không?
Thế nhưng, thực tế thì không phải
vậy.
Sau vài miếng đầu tiên, hầu hết
thực khách tại Café Franc hầu như không chú ý đến thức ăn hay cà phê của mình.
Dù các món được chuẩn bị cầu kỳ và họ phải trả giá cao, họ gần như phớt lờ bữa
ăn, quá bận rộn với việc trò chuyện, nhắn tin cho bạn bè và người thân, hoặc đọc
một trong những tờ báo nước ngoài mà Franc thu thập mỗi ngày từ bưu điện.
Tôi thấy điều đó thật khó hiểu.
Gần như họ không biết cách ăn một cách trọn vẹn.
Nhiều du khách trong số này ở trong các khách sạn cung cấp thiết bị pha
cà phê và trà ngay trong phòng. Nếu họ muốn uống một tách cà phê mà không thực
sự thưởng thức nó, tại sao họ không làm miễn phí ngay ở khách sạn? Tại sao phải
trả 3 đô la để… không uống tách cà phê tại Café Franc?
Chính hai trợ lý điều hành của
Đức Đạt Lai Lạt Ma đã giúp tôi hiểu ra chuyện gì đang xảy ra. Ngồi trong căn
phòng mà họ cùng sử dụng vào sáng hôm sau, sau lần đầu tôi ghé thăm Café Franc,
tôi nhìn lên khi Chogyal ngả lưng ra khỏi bàn làm việc. “Tôi thích định nghĩa về chánh niệm này,” ông nói với Tenzin, đọc từ một
trong những bản thảo mà mỗi tuần Ngài nhận được từ các tác giả xin Ngài viết lời
tựa. “‘Chánh niệm nghĩa là chú tâm vào khoảnh khắc hiện tại một cách có chủ ý
và không phán xét.’ Rõ ràng và dễ hiểu, phải không?”
Tenzin gật đầu.
-“Không sa đà vào những suy nghĩ về quá khứ hay tương
lai, hay vào bất cứ loại tưởng tượng nào,” Chogyal giải thích thêm.
-“Tôi thích một định nghĩa còn đơn giản hơn của
Sogyal Rinpoche,” Tenzin nói, ngả lưng trên ghế. “Chỉ là hiện diện trọn vẹn.”
-“Ừm,” Chogyal trầm ngâm. “Không có bất kỳ xao động
hay phân tích tâm lý nào.”
-“Chính xác,” Tenzin xác nhận. “Đó là nền tảng của mọi
sự an lạc.”
***
Trong lần ghé thăm Café Franc
tiếp theo, sau khi thưởng thức một khẩu phần đầy đặn cá hồi xông khói kiểu
Scotland kèm kem đặc (double-thick clotted cream)—một bữa mà tôi đảm bảo đã ăn với chánh niệm tối đa, dù hơi ồn ào—tôi ngồi
xuống trên chiếc đệm hoa sen giữa những số tạp chí thời trang mới nhất và tiếp
tục quan sát các thực khách. Và càng quan sát, tôi càng nhận ra điều rõ ràng: thứ
thiếu vắng chính là chánh niệm. Dù họ đang ngồi chỉ cách trụ sở chính của Đức Đạt Lai Lạt Ma vài trăm mét, trong “công viên chủ đề Phật giáo Tây
Tạng[5]”
mang tên Café Franc, thay vì trải nghiệm nơi chốn và khoảnh khắc độc đáo này, hầu
hết thời gian họ đều để tâm trí đi thật xa, thật xa nơi đây.
Di chuyển ngày càng thường
xuyên giữa Jokhang và Café Franc, tôi bắt đầu nhận ra rằng trên đồi, con người
tìm hạnh phúc bằng cách nuôi dưỡng những phẩm chất nội tâm, bắt đầu từ chánh niệm
nhưng còn bao gồm những điều như hào phóng, bình thản, và tấm lòng tốt. Xuống dưới đồi, hạnh phúc lại được tìm kiếm từ những thứ bên ngoài—món ăn
nhà hàng, kỳ nghỉ kích thích, và công nghệ nhanh như chớp. Tuy nhiên, dường như
không có lý do gì mà con người không thể có cả hai: chúng tôi, những chú mèo,
biết rằng chánh niệm khi thưởng thức món ăn ngon chính là một trong những niềm
hạnh phúc lớn nhất mà con người có thể tưởng tượng!
***
Một ngày nọ, một cặp đôi thú vị
xuất hiện tại Café Franc. Thoạt nhìn, họ trông khá bình thường, là người Mỹ
trung niên mặc quần jeans và áo nỉ. Họ đến vào lúc quán đang yên ắng giữa buổi
sáng, và Franc sải bước tới bàn họ trong chiếc quần jeans Emporio Armani màu
đen mới của mình.
“‘Hôm nay quý vị thế nào?’” ông
hỏi, theo câu mở đầu quen thuộc của mình. Khi Franc nhận cà phê của họ đặt, người
đàn ông liếc nhìn những sợi dây màu quấn quanh cổ tay mình, và Franc bắt đầu tụng
niệm mà tôi giờ đã quen thuộc:
“Đó là những dây ban phước, và
bạn sẽ nhận được chúng từ một vị lạt ma khi tham
gia các nghi lễ đặc biệt. Sợi đỏ là từ lễ truyền Mật Pháp Thời Luân (Kalachakra) mà tôi đã nhận
từ Đức Đạt Lai Lạt Ma vào năm hai nghìn tám. Những sợi xanh là từ các lễ
truyền Kim Cang Thừa ở Boulder, San
Francisco, và New York, vào các năm 2006, 2008 và 2010.
Tôi nhận những sợi dây vàng trong các buổi truyền năng lực ở Melbourne, Scotland, và Goa.”
“Rất thú vị,” người đàn ông
đáp.
“Ồ, giáo Pháp là cả cuộc đời tôi,” Franc tuyên bố, đặt tay một
cách kịch tính lên tim, rồi gật đầu về phía tôi. “Quý vị đã thấy người bạn nhỏ
của chúng ta chưa? Con mèo của Đức Đạt Lai Lạt Ma . Luôn có mặt ở
đây. Có mối liên kết nghiệp đặc biệt với Ngài.” Rồi, cúi gần hơn, ông tâm sự,
như ông thường làm ít nhất cả chục lần mỗi ngày: “Chúng ta đang ở trung tâm của
Phật giáo Tây Tạng là đây. Tuyệt đối là trung tâm hội tụ hoành tráng nhất!”
Khó mà biết cặp đôi này nghĩ gì
về Franc. Nhưng điều khiến họ khác biệt với các vị khách khác là khi cà phê được
đặt trước mặt, họ dừng cuộc trò chuyện và thực sự nếm thử. Không chỉ một miếng
đầu tiên mà còn là miếng thứ hai, thứ ba và những miếng tiếp theo. Giống như
các vị tu sĩ ở Jokhang, họ chú tâm vào khoảnh khắc hiện tại một cách có chủ ý.
Thưởng thức cà phê của mình. Tận hưởng khung cảnh xung quanh. Trải nghiệm sự hiện
diện trọn vẹn.
Chính vì vậy, khi họ bắt đầu
trò chuyện trở lại, tôi nghe lỏm với sự quan tâm đặc biệt. Những gì tôi nghe được
lẽ ra không nên làm tôi ngạc nhiên. Người đàn ông, một nhà nghiên cứu về chánh
niệm đến từ Mỹ, đang kể với vợ mình về một bài báo đã xuất hiện trên Harvard
Gazette.
“Họ đã sử dụng một nhóm hơn hai
nghìn người có smartphone và gửi các câu hỏi vào những thời điểm ngẫu nhiên
trong tuần. Luôn là cùng ba câu hỏi: Bạn đang làm gì? Bạn đang nghĩ gì? Bạn hạnh
phúc đến mức nào? Kết quả họ tìm ra là 47% thời gian, mọi người không nghĩ đến
những gì họ đang làm.”
Người vợ nhướng mày lên.
“Cá nhân tôi nghĩ con số đó hơi
thấp,” ông nói. “Một nửa thời gian, mọi người không chú tâm vào những gì họ
đang làm. Nhưng điều thực sự thú vị là mối liên hệ với hạnh phúc. Họ phát hiện
ra rằng mọi người hạnh phúc hơn nhiều khi họ chánh niệm về những gì mình đang
làm.”
“Vì họ chỉ chú ý đến những thứ
họ thích sao?” người vợ hỏi.
Ông lắc đầu. “Đúng vậy. Hóa ra
không phải chính việc bạn đang làm làm bạn hạnh phúc, mà là bạn có chánh niệm về
việc mình đang làm hay không. Điều quan trọng là ở trong trạng thái trực tiếp,
chú tâm vào đây và bây giờ. Không phải ở trạng thái kể chuyện”—ông quay ngón trỏ
bên thái dương—“có nghĩa là nghĩ về bất cứ điều gì ngoài việc bạn đang thực sự
làm.”
“Đó chính là điều mà các Phật tử
luôn nói,” người vợ đồng ý.
Người chồng gật đầu. “Chỉ là
đôi khi những khái niệm này bị mất đi khi dịch sang thực tế. Bạn sẽ gặp những
người như quản lý tiếp khách ở đây, người mang
Phật giáo như một huy hiệu. Với họ, đó là sự mở rộng của cái tôi, một cách để
thể hiện mình khác biệt hay đặc biệt. Họ dường như nghĩ rằng mọi thứ chỉ xoay
quanh hình thức bên ngoài, trong khi thực ra điều duy nhất thật sự quan trọng
là sự chuyển hóa nội tâm.”
***
Vài tuần sau, tôi đang thưởng thức một giấc ngủ trưa sau
bữa trưa trên kệ cao thì bỗng tỉnh dậy trước một khuôn mặt vừa quen thuộc sâu sắc
lại vừa hoàn toàn lạc lõng trong bối cảnh. Tenzin đang đứng giữa quán Café
Franc, nhìn thẳng về phía tôi.
-“Ông đã để ý đến vị khách xinh đẹp của chúng ta chưa?”
Franc liếc nhìn tôi.
-“Ồ, có chứ. Rất xinh đẹp.” Trong bộ comple may đo, Tenzin – với dáng vẻ sứ giả – không để lộ bất cứ điều gì.
-“Con mèo của Đức Đạt Lai Lạt Ma.”
-“Thật sao?”
-“Nó thường xuyên ghé đây mà.”
-“Thật tuyệt vời!” Mùi carbolic quen thuộc trên đầu
ngón tay Tenzin hòa lẫn với hương nước hoa Kouros nồng nàn khi ông đưa tay lên
vuốt cằm tôi.
-“Cô nàng có một mối liên hệ nghiệp lực rất gần gũi với Đức Thánh Thiện,” Franc nói với trợ thủ đắc lực của Ngài.
-“Tôi chắc là ông đúng,” Tenzin trầm ngâm, trước khi đặt một câu hỏi
mà Franc chưa từng nghĩ tới. “Tôi tự hỏi liệu cô ấy có được Đức Thánh Thiện -trong nhà nhớ đến khi ghé thăm không?”
-“Tôi rất nghi ngờ điều đó,” Franc trả lời điềm tĩnh. “Nhưng nếu họ tìm thấy
cô ấy ở đây, họ sẽ nhanh chóng nhận ra cô ấy được chăm sóc tốt đến mức nào.”
-“Cái gối này thật đẹp.”
-“Không chỉ là cái gối đâu, ông bạn thân mến. Cô ấy thích
cả bữa trưa nữa.”
-“Cô nàng có đói không nhỉ?”
-“Rất thích ăn. Yêu quý bữa ăn của mình lắm.”
-“Có lẽ cô ấy không được ăn đủ ở Jokhang?” Tenzin gợi ý.
-“Tôi chắc không phải thế. Chỉ là Rinpoche có những sở thích riêng thôi.”
-“Rinpoche?” Tenzin nhếch môi, vẻ mặt hài hước.
-“Đó là tên của cô ấy.” Franc đã nói đi nói lại nhiều
lần đến nỗi thật sự bắt đầu tin vào điều đó.
-“Và ông cũng hiểu lý do, phải không?”
-“Như giáo Pháp dạy chúng
ta”—Tenzin trả lời một cách khó hiểu—“mọi thứ đều tùy thuộc vào tâm.”
***
Vài buổi chiều sau, trở về nhà,
Tenzin ngồi đối diện Đức Ngài trong văn phòng quen thuộc. Đây gần như đã trở
thành một nghi thức vào cuối ngày làm việc—Tenzin báo cáo với Đức Ngài về mọi vấn
đề quan trọng, và hai người trò chuyện về những việc cần làm, trong khi thưởng
thức những tách trà xanh mới pha.
Tôi đang ở trên bệ cửa sổ quen
thuộc, ngắm mặt trời lặn xuống chân trời và chỉ lắng nghe nửa tai cuộc trò chuyện
của họ, vốn, như thường lệ, trải dài từ địa chính trị toàn cầu đến những khía cạnh
tinh tế của triết lý Phật giáo mật tông.
“Ồ, Đức Thánh Thiện, chuyển sang vấn đề quan trọng hơn”—Tenzin đóng tập
tài liệu Liên Hợp Quốc trước mặt—“tôi rất vui thông báo rằng tôi đã giải mã được
bí ẩn về rối loạn ăn uống của HHC (con mèo của Ngài).”
Một ánh lấp lánh hiện lên trong
mắt Đức Đạt Lai Lạt Ma khi Ngài đáp lại ánh mắt của Tenzin. “Xin mời”—Ngài ngả
người ra sau trong ghế—“tiếp tục đi.”
-“Hình như con Sư Tử Tuyết nhỏ của chúng ta không hề
mất khẩu vị đâu. Thay vào đó, nó tự đi xuống con đường dẫn đến quán ăn Pháp “Brasserie” do người bạn vừa là nhà thiết kế vừa là Phật tử của
chúng ta quản lý.”
-“Brasserie?”
-“Cách đây không xa thôi,” ông chỉ tay. “Có những chiếc dù đỏ-vàng ngoài cửa.”
-“À, vâng. Tôi biết chỗ đó.” Ngài gật đầu. “Nghe nói đồ ăn ở đó rất ngon.
Tôi ngạc nhiên là nó chưa chuyển sang đó nhỉ!”
-“Thật ra, chủ quán rất yêu chó.”
-“À, vậy sao?”
-“Ông ấy nuôi một giống đặc biệt.”
-“Nhưng ông ấy cũng cho cô bé của chúng ta ăn à?”
-“Ông ấy tôn trọng nó vì biết nó sống với Ngài.”
Đức Ngài bật cười.
-“Không chỉ vậy, ông ấy còn đặt cho nó cái tên Rinpoche nữa.”
-“Rinpoche?” Nghe vậy, Đức Đạt Lai Lạt Ma không nhịn
được cười, phá lên thành tiếng.
-“Đúng vậy,” Tenzin nói khi cả hai quay sang nhìn
tôi. “Một cái tên thật buồn cười để gọi một con mèo.”
Làn gió chiều muộn đưa theo mùi
thông Himalaya bay qua cửa sổ mở.
Biểu cảm của Đức Thánh Thiện trầm tư. “Nhưng có lẽ cũng không phải là một cái tên
tệ, nếu nó đã giúp chủ quán phát triển thêm sự điềm tĩnh đối với chó và mèo. Đối
với ông ấy, vì vậy, nó trở nên quý giá.”
Ngài đứng dậy khỏi ghế, đi lại
vuốt ve tôi. “Ngài biết không, Tenzin, đôi khi nếu tôi làm việc lâu ở
bàn, con Sư Tử Tuyết nhỏ sẽ đến và cọ mình vào chân tôi. Thỉnh thoảng,” Ngài cười
khúc khích, “nó còn cắn vào cổ chân tôi cho đến khi tôi dừng việc lại. Nó muốn
tôi bế lên, nói lời chào và dành vài phút bên nhau, chỉ có hai chúng tôi.”
“Đối với tôi,” Ngài tiếp tục,
“nó là một lời nhắc tuyệt đẹp để sống trong khoảnh khắc này, ở đây và bây giờ.
Còn gì quý giá hơn thế nữa? Vậy nên tôi đoán”—Ngài nhìn tôi với ánh mắt đầy yêu
thương như đại dương—“nó cũng là Rinpoche của tôi.”/.
[1] Cả
Vanity Fair và Vogue đều là tạp chí của Hoa Kỳ.
[2] Poached (trứng luộc lòng đào/luộc chần):
trứng được đập ra và nấu trong nước sôi nhẹ hoặc nước nóng vừa đủ, giữ lòng đỏ
mềm lỏng, không dùng vỏ hay chiên.
[3] Scrambled (trứng bác): trứng được
đánh đều rồi nấu trên chảo với lửa vừa, khuấy liên tục để tạo thành những miếng
trứng mềm, mịn, hơi xốp.
[4] Muesli là một món ăn sáng phổ
biến ở phương Tây, đặc biệt ở Thụy Sĩ và Đức. Nó là hỗn hợp ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch, các loại
hạt, hạt giống, và trái cây khô. Muesli thường được ăn với
sữa, sữa chua, hoặc nước hoa quả.
[5] “Tibetan Buddhist theme park”
trong đoạn văn này không phải là một công viên giải trí thật sự, mà là một cách ví von. Tác giả dùng nó để
miêu tả Café Franc như một không gian mang đậm phong
cách Phật giáo Tây Tạng, nơi mọi thứ—từ trang trí, thực khách,
đến các nghi lễ và biểu tượng—đều gợi nhắc đến văn hóa và đời sống Tây Tạng.
