Làm Thế Nào Để Khôi Phục Sự Thân Mật Trong Các Mối Quan Hệ Lãng Mạn Thông Qua Liệu Pháp Chữa Lành Thể Chất

 How to Reclaim Intimacy in Romantic Relationships Through Somatic Healing

Doing the inner work that comes with body work

Việt dich: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

Tác giả: Julie Nguyen

Julie Nguyen là một huấn luyện viên về mối quan hệ được chứng nhận và là nhà văn chuyên về sức khỏe tâm thần và tình dục. Các bài viết của cô khám phá các chủ đề xoay quanh sức khỏe tinh thần, văn hóa, tâm lý học, chấn thương và sự thân mật giữa con người.

***

MỤC LỤC

1- Tại sao tôi quyết định thử liệu pháp trị liệu bằng cơ thể (Somatic Healing)
2- Khôi Phục Sự Thân Mật Trong Các Mối Quan Hệ Lãng Mạn
3- Hiểu Về Chữa Lành Thể Chất Để Tăng Cường Sự Thân Mật
4- Khám Phá Tác Động Của Các Mô Hình Quan Hệ
5- Các Kỹ Thuật Khôi Phục Sự Thân Mật Thông Qua Chữa Lành Thể Chất
7- Vượt Qua Tổn Thương Và Chữa Lành Trong Các Mối Quan Hệ Lãng Mạn
8- Xây Dựng Kết Nối Cảm Xúc, Giao Tiếp Và Niềm Tin
9- Duy Trì Sự Thân Mật Lâu Dài
10- Điều Này Có Ý Nghĩa Gì Đối Với Bạn?

Những điểm chính cần ghi nhớ:

- Chữa lành thể chất giúp giải phóng những cảm xúc bị kìm nén và tăng cường sự gắn kết tình cảm trong các mối quan hệ.

- Chấn thương có thể cản trở khả năng kết nối với người khác, nhưng chữa lành thể chất cho phép chúng ta xây dựng lại một cảm giác về bản thân lành mạnh.

- Các kỹ thuật như hít thở sâu và chánh niệm có thể cải thiện phản ứng căng thẳng của cơ thể, dẫn đến các mối quan hệ lành mạnh hơn.

***

Thực hiện công việc nội tâm đi kèm với liệu pháp cơ thể

Liệu pháp chữa lành bằng phương pháp trị liệu cơ thể có thể giúp bạn kết nối lại với người bạn đời bằng cách giải quyết các rào cản về cảm xúc và thể chất. Phương pháp này tập trung vào việc giải phóng những cảm xúc bị kìm nén và xây dựng lại sự thân mật thông qua nhận thức về cơ thể. Hãy khám phá cách những kỹ thuật này có thể thay đổi mối quan hệ của bạn.

1- Tại Sao Tôi Quyết Định Thử Liệu Pháp Trị Liệu Bằng Cơ Thể (Somatic Healing)

Khi liệu pháp ngày càng được chấp nhận rộng rãi, sự hiểu biết của chúng ta về việc chữa lành những tổn thương thời thơ ấu cũng phát triển. Chúng ta nhận ra rằng ngoài việc nói về những nỗi đau thuở nhỏ, chúng ta còn phải cảm nhận và xử lý chúng.

Các phương pháp toàn diện như trải nghiệm cơ thể nhấn mạnh mối liên hệ giữa tâm trí và cơ thể. Những phương pháp này làm nổi bật sự cân bằng giữa tĩnh lặng và hiện diện, cho thấy việc giải phóng những cảm xúc bị kìm nén có thể cân bằng lại hệ thần kinh.[1]

Việc khám phá liệu pháp trị liệu bằng cơ thể đã giúp tôi chữa lành chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương phức tạp (complex PTSD)[2] và sau đó, đã tăng cường sự thân mật với người bạn đời của tôi, người giờ đây hiểu tôi là chính tôi chứ không phải là những phản ứng do chấn thương gây ra. Trong nhiều năm, tôi đã nói đến mức mệt mỏi về những trải nghiệm thời thơ ấu của mình với sự độc lập thái quá. Nhưng mọi chuyện không thay đổi cho đến khi tôi cuối cùng ngồi lại với nỗi buồn khi bị biến thành một công cụ. Nỗi đau buồn cho phép tôi thể hiện con người bị tách rời của mình – chỉ chờ đợi ở phía bên kia của sự lý tính hóa.

Tôi đã tham gia khóa học chuyên sâu về chữa lành chấn thương thể chất của Embody Lab để bổ sung thêm kỹ năng và phỏng vấn một số chuyên gia hàng đầu thế giới về cách thức trị liệu thể chất thay thế có thể giúp khôi phục sự gắn kết về cảm xúc và thể chất trong các mối quan hệ của chúng ta. Những lời khuyên dưới đây đã giúp ích cho tôi rất nhiều. Tôi hy vọng chúng cũng sẽ giúp ích cho bạn.

Liên hệ: Guided Meditations

2- Khôi Phục Sự Thân Mật Trong Các Mối Quan Hệ Lãng Mạn

Sự thân mật là về việc thiết lập lòng tin và sự an toàn, nơi mà bản ngã sâu thẳm nhất của chúng ta có thể được nuôi dưỡng và giữ gìn một cách an toàn trong một mối quan hệ.

Chữa lành thể chất, giải quyết sự căng thẳng về thể chất và những cảm giác bị mắc kẹt trong cơ thể, loại bỏ những rào cản bị dồn nén ngăn cản chúng ta đón nhận sự dịu dàng đó. Bằng cách giải phóng những căng thẳng do chấn thương trong quá khứ gây ra, chúng ta mở ra không gian cho việc điều chỉnh cảm xúc và khả năng thể hiện trọn vẹn bản thân trong những khoảnh khắc thân mật.

Tiến sĩ Scott Lyons, nhà tâm lý học toàn diện, người sáng lập Embody Lab và tác giả của cuốn sách “Nghiện kịch tính”, giải thích rằng chấn thương cản trở việc trải nghiệm cảm giác thể hiện bản thân. “Khi chấn thương chặn đứng cây cầu hai chiều của sự dễ tổn thương, chúng ta mất liên lạc với chính mình và không thể liên lạc với bất kỳ ai khác. Chúng ta không thể chạm vào hoặc được chạm vào.”

Lyons ví trải nghiệm giữa các cá nhân này như một cây cầu kéo ẩn dụ. Trong chấn thương, cây cầu kéo hoặc được nâng lên khiến không ai có thể vào được, hoặc được hạ xuống khi không có cảm giác điều chỉnh. Kết quả là quá ít hoặc quá nhiều sự tiếp xúc, dẫn đến nguy cơ phụ thuộc lẫn nhau.

Thông qua liệu pháp chữa lành thể chất, sự dễ tổn thương không còn bị gián đoạn và người dùng có thể chủ động điều chỉnh các yếu tố để tạo ra sự kết nối với một cảm giác về bản thân bền vững.

Liên hệ: What Is Post Traumatic Relationship Syndrome?

3- Hiểu Về Chữa Lành Thể Chất Để Tăng Cường Sự Thân Mật

Chữa lành thể chất lấy cơ thể làm trọng tâm. Có một niềm tin cơ bản rằng cơ thể và tâm trí ảnh hưởng lẫn nhau một cách không thể tách rời, và bằng cách chú ý đến nhận thức của cơ thể, sự biểu hiện đó cho phép chữa lành căng thẳng và tổn thương ở cấp độ tế bào.

Nghiên cứu [3] Payne P, Levine PA, Crane-Godreau MA. Trải nghiệm thể chất: sử dụng cảm nhận nội tạng và cảm nhận bản thể như những yếu tố cốt lõi của liệu pháp điều trị chấn thương. Front Psychol. 2015;6:124489, cho thấy điều này xảy ra thông qua “sự hoàn thành các phản ứng tự bảo vệ và phòng thủ dựa trên sinh học bị cản trở, và sự giải phóng và điều chỉnh sự kích thích tự động quá mức.”

Nếu không nhận thức được, chúng ta có thể mang năng lượng bị mắc kẹt của các xung động chấn thương “chiến đấu hay bỏ chạy”[4] vào các mối quan hệ lãng mạn của mình và gây ra những tác động tiêu cực. Lợi ích của việc đưa phương pháp thể chất vào bối cảnh thân mật có thể rất sâu sắc trong việc định hình các động lực lành mạnh hơn.

[Phương pháp trị liệu này sử dụng nhiều kỹ thuật khác nhau—thở, chánh niệm và các động tác cơ thể—có thể giúp giải quyết các mô hình quan hệ tiêu cực thường gặp. Những phương pháp này hỗ trợ chức năng tối ưu của hệ thần kinh,[5] bao gồm hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm chịu trách nhiệm cho khả năng thư giãn của chúng ta.]

Chấn thương có thể gây rối loạn hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm, dẫn đến các tác dụng phụ dây chuyền như giảm nhịp tim, có liên quan đến các vấn đề sức khỏe như lo âu, trầm cảm, tiểu đường và tăng cortisol.[6]

Lyons lưu ý rằng liệu pháp cơ thể có thể là một công cụ giúp các cặp đôi kết nối lại thông qua việc tiếp xúc với cảm xúc và cảm giác của họ, thay vì tham gia vào các hành vi thoái hóa không dẫn đến giải quyết vấn đề.

Để hàn gắn, ông chỉ ra rằng chúng ta cần buông bỏ những câu chuyện cũ hỗ trợ việc né tránh cảm xúc, một khuôn mẫu khiến các cặp đôi rơi vào xung đột. “Khi một thứ gì đó có mùi, vị hoặc âm thanh giống như thứ gì đó từ quá khứ, quá khứ sẽ tràn vào hiện tại và chúng ta không còn ở hiện tại nữa”, Lyons nói.

Điều này có thể che khuất những gì đang xảy ra khi các hành vi của những nhu cầu thời thơ ấu không được đáp ứng trở thành động lực chính trong mối quan hệ. Ông tiếp tục, “Chúng ta không thể có một mối quan hệ người lớn nếu một đứa trẻ nắm quyền điều khiển. Có một trách nhiệm quan trọng là phải nhận ra liệu đứa con nhỏ của chúng ta có đang điều khiển hành vi và hành động của chúng ta hay không, và điều đó có thể thể hiện một nhu cầu chưa được đáp ứng thay vì chấp nhận cảm giác về nhu cầu chưa được đáp ứng đó và bày tỏ nó.”

4- Khám Phá Tác Động Của Các Mô Hình Quan Hệ

Bác sĩ Gabor Mate, tác giả cuốn sách "Huyền thoại về Sự bình thường", giải thích rằng các khuôn mẫu tích cực và tiêu cực cho các mối quan hệ của chúng ta được hình thành bởi những cộng hưởng cảm xúc từ những người chăm sóc ban đầu, hay còn gọi là lý thuyết gắn bó.

“Nếu một đứa trẻ được lắng nghe, thấu hiểu và được công nhận, chúng sẽ tự tin vào bản thân. Đó là điều chúng mong đợi và tìm kiếm trong một mối quan hệ. Nếu chúng bị hiểu lầm, không được nhìn nhận, hoặc tệ hơn, bị tổn thương và ngược đãi, thì chúng có xu hướng tìm kiếm tình yêu từ những người mà chúng từng muốn nhận được tình yêu từ đó,” Mate giải thích.

[Khi chấn thương tâm lý chặn đứng cầu nối hai chiều của sự dễ tổn thương, chúng ta mất liên lạc với chính mình và không thể liên lạc với bất kỳ ai khác. Chúng ta không thể chạm vào hay được chạm vào. — Tiến sĩ Scott Lyons, nhà tâm lý học toàn diện]

Thêm vào đó, khi chúng ta căng thẳng, vỏ não trước trán[7] sẽ ngừng hoạt động, làm suy yếu khả năng tư duy lý trí và tự kiểm soát có ý thức, gây ra sự hoảng loạn nội tâm và cản trở việc ra quyết định trong các mối quan hệ.

Theo Mate, khi xảy ra xung đột trong mối quan hệ, đó thường là kết quả của chấn thương tâm lý. “Hãy nhìn vào từ ‘kích hoạt’. Lý do từ ‘kích hoạt’ có tác dụng là vì nó chứa đựng ‘đạn dược’ và ‘thuốc nổ’”, ông giải thích.

“Nếu chúng ta có thể xem xét điều gì ẩn sau sự kích hoạt cảm xúc đó, thì chúng ta không cần phải đổ lỗi cho người kia vì đã khiến chúng ta cảm thấy như vậy. Nếu cả hai người trong một cặp đôi nhận ra điều đó và muốn cùng nhau giải quyết, thì mọi chuyện đều có thể xảy ra.”

5- Các Kỹ Thuật Khôi Phục Sự Thân Mật Thông Qua Chữa Lành Thể Chất

Dưới đây là một vài kỹ thuật chữa lành thể chất giúp xây dựng khả năng phục hồi, nuôi dưỡng cảm giác bình tĩnh không phán xét và tăng cường nhận thức để chúng ta có thể hiện diện nhiều hơn với chính mình và người khác.

a- Hít thở sâu và ổn định bản thân

Hít thở chậm và sâu vài lần, đảm bảo hơi thở ra dài hơn hơi thở vào. Kiểu thở này có thể giúp làm dịu hệ thần kinh và giúp cơ thể thư giãn. Khi cảm thấy thư giãn hơn về thể chất, bạn có thể tự kiểm tra bản thân, cảm xúc và nhu cầu của mình với sự hiện diện, nhận thức và sự ổn định tốt hơn.

“Khi cảm thấy mất kết nối hoặc bị đẩy nhanh, quyền tự quyết và sự đồng thuận có thể trở nên khó hiểu. Hãy dừng lại để hít thở và tự hỏi bản thân xem điều này có đúng đắn và có muốn trong khoảnh khắc này hay không,” Tiến sĩ Arielle Schwartz, nhà tâm lý học lâm sàng, Tiến sĩ, nói. “Hãy tự hỏi, ‘Tôi đang tham gia vào các hoạt động trong mối quan hệ này có phù hợp với mình không? Hay vì tôi nghĩ đây là con người mà bạn muốn tôi trở thành?’” Kiểu ổn định này có thể hiệu quả để đảm bảo chúng ta không đánh mất chính mình trong mối quan hệ.

b- Xây dựng vốn từ vựng về ngôn ngữ cơ thể

Nhận thức về cơ thể và mối liên hệ của nó với sức khỏe có thể giúp quản lý cảm xúc. Lyons khuyên nên xây dựng vốn từ vựng về ngôn ngữ cơ thể bằng nhận thức nội cảm, hay nói cách khác là hiểu những gì đang diễn ra bên trong cơ thể. “Nó có thể bắt đầu bằng việc nhận biết những điều cơ bản như hơi thở hoặc cảm giác đầy bàng quang. Sau đó, nó sẽ đi sâu hơn vào những sắc thái tinh tế hơn của cảm giác, cảm xúc hoặc nhu cầu.”

c- Hãy thử phương pháp “Điều chỉnh liều lượng”

Peter Levine, người phát triển phương pháp Trải nghiệm Thể chất (Somatic Experiencing) và tác giả cuốn sách Tự truyện về Chấn thương: Hành trình Chữa lành, chia sẻ phương pháp điều chỉnh liều lượng như một cách thực hành để làm chậm lại và mở rộng phạm vi chịu đựng của chúng ta đối với những phần nhỏ có thể kiểm soát được.

Từ góc nhìn của trải nghiệm thể chất, điều chỉnh liều lượng là một phương pháp làm chậm mọi thứ và chỉ làm việc với những phần nhỏ và dễ quản lý của những trải nghiệm khó khăn tại một thời điểm. Nó có thể bao gồm việc tạm dừng, dành thời gian để nhận biết những cảm giác trong cơ thể tương ứng với những gì đang được nói đến, và cho phép các cảm giác của cơ thể hướng tới việc hoàn thành các phản ứng bảo vệ mà có thể chưa được hoàn thành trong quá khứ.

“Chúng ta không nên làm quá nhiều quá sớm. Điều quan trọng là chỉ làm một lượng nhỏ nhất để tạo ra sự thay đổi cho một cơ hội,” Levine khuyên.

d- Hãy tạm dừng, cho bản thân không gian

Lyons khuyên nên làm lại từ đầu trong một cuộc tranh cãi gay gắt. Trong lúc cãi vã, chúng ta có thể tạm dừng và cho bản thân không gian để đi ra chỗ khác và thả lỏng cơ thể để điều chỉnh lại. Sau đó, hãy kết nối lại và nói chuyện từ những gì chúng ta đang cảm nhận và những gì chúng ta chưa thể thừa nhận trước đó. “Chúng ta tránh xa lối kể chuyện kịch tính kiểu ‘anh ấy nói, cô ấy nói’ và tập trung vào lối kể chuyện phản ánh, từ cơ thể, đó chính là những gì chúng ta đang cảm nhận.”

Cơ thể bạn có thể mất từ 20 đến 30 phút để bình tĩnh lại sau trạng thái bị kích động, vì vậy nên dành 20-30 phút để điều chỉnh lại. Trong thời gian này, điều quan trọng là không nên nghĩ về hoặc nhắc lại trải nghiệm gây kích động và có thể hữu ích khi đi dạo, nghe nhạc hoặc thực hành kỹ thuật thở như thở 4-7-8.

e- Tìm kiếm sự hỗ trợ từ một nhà trị liệu được đào tạo về trị liệu cơ thể

Schwartz gợi ý nên tìm kiếm sự hỗ trợ từ một nhà trị liệu được đào tạo về trị liệu cơ thể, nhà trị liệu trải nghiệm cơ thể, hoặc nhà trị liệu tâm lý cảm giác vận động làm việc với các cặp đôi.

“Đó là một phần của bản chất con người, việc buông bỏ và cảm nhận có thể hơi đáng sợ. Trị liệu là một món quà tuyệt vời, đầy lòng trắc ẩn bởi vì bạn đang thuê một người lắng nghe được đào tạo và một người quan sát được đào tạo. Một nhà trị liệu cơ thể có thể giúp bạn buông bỏ vì nếu cả hai thành viên trong mối quan hệ đều không được đào tạo về lĩnh vực này, sẽ không có người cùng điều chỉnh cảm xúc,” Schwartz nói.

7- Vượt Qua Tổn Thương Và Chữa Lành Trong Các Mối Quan Hệ Lãng Mạn

Khi tổn thương của chúng ta không được chuyển hóa, nó sẽ được truyền lại, gây ra những thách thức đáng kể cho sự gắn bó, tin tưởng và gần gũi. Bằng cách học cách nhận thức mối liên hệ giữa tâm trí và cơ thể, và thay đổi những hành vi không lành mạnh, chúng ta có thể vượt qua những rào cản đối với sự thân mật.

“Tâm trí hoạt động với tốc độ cực nhanh trong khi cơ thể giao tiếp chậm hơn nhiều,” Schwartz nói. “Chúng ta không thể có sự thân mật cho đến khi chúng ta có thể cảm nhận được bản thân, những gì chúng ta đang cảm thấy và biết những gì chúng ta cần để có thể thu hẹp khoảng cách giữa bản thân và người khác.”

Levine chia sẻ rằng khi chúng ta có thể chia sẻ bản thân và tình dục của mình với người khác, đó là một món quà vô giá. Tuy nhiên, cần thời gian để khai thác năng lượng mạnh mẽ của cảm xúc để đạt được điều đó. “Hãy luyện tập, luyện tập, luyện tập chia sẻ và luân phiên. Người A nói những gì họ đang trải nghiệm và sau đó người B nói những gì họ đang trải nghiệm. Đôi khi, rất khó để nhận ra khi nào chúng ta đang ở trong trạng thái chiến đấu, bỏ chạy, tê liệt hoặc khép kín. Việc khám phá này đòi hỏi lòng tự trắc ẩn.”

8- Xây Dựng Kết Nối Cảm Xúc, Giao Tiếp Và Niềm Tin

Kết nối cảm xúc và niềm tin là những trụ cột nền tảng của sự thân mật trong mọi mối quan hệ. Khi chúng ta thừa nhận cảm xúc của mình và coi trọng chúng, cơ thể chúng ta sẽ bình tĩnh lại vì biết rằng chúng sẽ được lắng nghe và tin tưởng. Kết quả là, cảm giác an toàn này hỗ trợ sự trung thực và chân thành về con người thật của chúng ta với người mình yêu thương, loại bỏ những khuynh hướng làm hài lòng người khác và giả tạo. 

Thông qua những trải nghiệm điều chỉnh cảm xúc, nơi chúng ta trải qua những sự kiện đồng cảm thách thức những niềm tin tiêu cực về bản thân do chấn thương gây ra, niềm tin giữa bản thân và người khác có thể phát triển mạnh mẽ.

Dưới đây là một vài yếu tố cần thiết để nuôi dưỡng sự thân mật về cảm xúc, niềm tin và giao tiếp thông qua cơ thể:

a- Phản chiếu. Phản chiếu đối tác, chẳng hạn như điều chỉnh ngôn ngữ cơ thể để phù hợp với họ, làm tăng cảm giác được chấp nhận. Các chuyển động đồng bộ khác bao gồm chạm nhẹ nhàng và hít thở sâu, đã được chứng minh là cải thiện đáng kể các triệu chứng lo âu, sợ hãi, trầm cảm và chấn thương.

b- Tạo ra một không gian an toàn. Khi chúng ta cảm nhận và muốn bày tỏ cảm xúc của mình, chúng ta muốn biết đối tác của mình có thể tạo không gian mà không bị gián đoạn, chỉ trích, né tránh hoặc phán xét. Khi người bạn đời của chúng ta nói, chúng ta có thể tập trung vào việc hiện diện cùng họ và những lời họ nói, đồng thời quan sát ngôn ngữ cơ thể của họ để nhận biết cảm xúc của họ. Việc biết rằng chúng ta có sự hỗ trợ và hiện diện này có thể giúp xây dựng và củng cố lòng tin.

c- Lắng nghe chủ động. Lắng nghe chủ động kích hoạt hệ thống khen thưởng[9] với sự đánh giá cảm xúc tích cực, giúp dễ dàng hơn trong việc suy ngẫm về những trải nghiệm cá nhân, nhận ra và giải phóng những thành kiến nhận thức, đặt câu hỏi mở, nuôi dưỡng sự đồng cảm hơn và duy trì tư thế thoải mái. Việc thấy người bạn đời muốn hiểu sẽ cải thiện cuộc trò chuyện vì chúng ta có thể thư giãn về mặt thể chất trong cuộc trò chuyện khi biết rằng mình sẽ được lắng nghe.

d- Giao tiếp phi bạo lực. Bằng cách quan sát các tín hiệu cơ thể của bản thân và người bạn đời (chuyển động, chạm, cử chỉ, thói quen, tật giật cơ) và sử dụng cách tiếp cận đầy lòng trắc ẩn của giao tiếp phi bạo lực để bày tỏ những nhu cầu đó, các cặp đôi có thể kết nối sâu sắc hơn với việc giải quyết xung đột một cách hòa bình.

Liên hệ: Why Communication In Relationships Is So Important

9- Duy Trì Sự Thân Mật Lâu Dài

Sự thân mật được xây dựng theo thời gian, nhưng đôi khi cuộc sống, công việc, con cái và những tổn thương tình cảm trong quá khứ có thể cản trở. Khi chúng ta không cảm thấy kết nối với người bạn đời, thật khó để bày tỏ nhu cầu của mình và càng khó hơn để cảm thấy gợi cảm và quan hệ tình dục. Schwartz lưu ý, “Việc có những giai đoạn khô khan trong các mối quan hệ lâu dài là điều bình thường. Để duy trì sự thân mật, chúng ta cần sự cam kết lẫn nhau và sự sẵn lòng có những cuộc trò chuyện cởi mở.”

Schwartz nói rằng mọi chuyện có thể bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt trước khi tiến đến chuyện chăn gối. Có lẽ đó là một bữa ăn cùng nhau có chủ đích mà không có con cái hoặc không sử dụng điện thoại trong phòng ngủ để trò chuyện. Nếu đã có nhiều xung đột, điều quan trọng là phải chú ý đến bất kỳ xung đột tiềm ẩn nào. “Nếu chúng ta có một sự rạn nứt nhỏ và không giải quyết chúng, nó sẽ tích tụ thành sự oán giận, xa cách, mất kết nối và thiếu tin tưởng.”

Song song đó, bà giải thích rằng để thiết lập lại sự thân mật tình dục, việc chăm sóc bản thân – tức là mối quan hệ với chính mình – là cần thiết để chúng ta có thể kết nối với cơ thể. “Nếu chúng ta đã bỏ bê cơ thể trong một thời gian dài và gõ cửa để quay trở lại sau một thời gian dài không kết nối, cơ thể có thể không tin tưởng bạn hoặc không muốn cho bạn vào phòng vì nó cảm thấy bị bỏ rơi hoặc bị phớt lờ. Chúng ta có thể cần phải bù đắp cho cơ thể để kết nối lại và xây dựng lại niềm tin trong chính mình.”

Bà lưu ý rằng điều này có thể bao gồm việc thực hành các bài tập thể chất trong vài phút mỗi ngày, đặt một tay lên tim và một tay lên bụng để thở và giữ nguyên cảm xúc.

Liên hệ: 40 Questions to Build Intimacy in a Relationship

10- Điều Này Có Ý Nghĩa Gì Đối Với Bạn?

Tôi nhận ra rằng vấn đề không phải là bạn có gì sai mà là điều gì đã xảy ra với bạn. Bằng cách mở lòng và chú trọng đến sự kết nối giữa tâm trí và cơ thể, chúng ta có thể trải nghiệm quá trình chữa lành đa chiều.

Các mối quan hệ tình cảm của chúng ta cung cấp một con đường cho sự tự vấn ở cấp độ này vì người bạn đời của chúng ta thường đóng vai trò như tấm gương phản chiếu tối thượng. Khi chấn thương làm méo mó hình ảnh phản chiếu, những vết thương vô thức và niềm tin mâu thuẫn của chúng ta được đưa ra để chữa lành. Nhưng các mối quan hệ không nhất thiết phải cảm thấy như vậy khi chúng ta học được các kỹ thuật phù hợp để chuyển từ phản ứng sang tìm kiếm nguồn lực.

Thông qua chữa lành thể chất, chúng ta có thể lấy lại sự thân mật và bước vào sự trọn vẹn mà chúng ta luôn được định sẵn để trải nghiệm./.

Ẩn Tâm Lộ, 04/09/2026

https://www.verywellmind.com/how-to-reclaim-intimacy-through-somatic-healing-8606196

 

GIỮ AN TOÀN TRONG ĐỢT NẮNG NÓNG CỰC ĐỘ Ở CALIFORNIA.

Staying Safe During California’s Extreme Heat

Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
***

Số lượng các bệnh do nắng nóng ở California biến động theo từng năm. Tuy nhiên, con số này đã tăng đáng kể sau đợt nắng nóng kỷ lục năm 2006.

Năm đó, có thêm khoảng 16.000 lượt khám cấp cứu từ tháng 7 đến tháng 8. Thêm vào đó, nhiều thành phố ở California đã phá kỷ lục về số ngày liên tiếp có nhiệt độ trên 100 độ Fahrenheit (khoảng 38 độ C). Với nhiệt độ mùa hè tăng cao và các bệnh do nắng nóng vẫn là mối lo ngại thường trực ở tiểu bang này, việc phòng ngừa đúng cách là rất cần thiết.

Các bệnh do nắng nóng có thể từ chuột rút nhẹ đến say nắng đe dọa tính mạng. Các biện pháp an toàn thích hợp có thể giúp bạn tránh những triệu chứng này khi tập thể dục hoặc làm việc ngoài trời. Nếu bạn đang thắc mắc làm thế nào để phòng ngừa say nắng và kiệt sức do nắng nóng, hãy tiếp tục đọc để biết một số lời khuyên cần thiết.

Kiệt Sức Do Nắng Nóng So Với Say Nắng

Kiệt sức do nóng xảy ra do đổ mồ hôi quá nhiều, dẫn đến lượng nước và muối trong cơ thể thấp. Đây là phản ứng của cơ thể đối với nhiệt độ cực cao và tình trạng mất nước sau khi tiếp xúc lâu với nhiệt độ cao và lượng nước uống không đủ. Người lớn tuổi, người bị huyết áp cao và những người làm việc hoặc tập thể dục trong môi trường nóng bức có nguy cơ bị kiệt sức do nóng cao hơn.

Kiệt sức do nóng là một bệnh nhẹ liên quan đến nhiệt, nhưng nó có thể tiến triển thành một vấn đề nghiêm trọng hơn gọi là say nắng. Say nắng là một trường hợp cấp cứu y tế, vì cơ thể không thể kiểm soát nhiệt độ bên trong. Cả hai tình trạng này đều có thể phát triển từ vài phút đến vài ngày.

Triệu Chứng Kiệt Sức Do Nóng

Các triệu chứng sau đây có thể cho thấy kiệt sức do nóng:

1- Đổ mồ hôi quá nhiều
2- Da tái nhợt và ẩm ướt
3- Yếu hoặc mệt mỏi
4- Chuột rút cơ bắp
5- Đau đầu
6- Buồn nôn hoặc nôn mửa
7- Chóng mặt và lú lẫn
8- Khó thở
9- Mạch nhanh

Cách Xử Lý Tình Trạng Kiệt Sức Do Nóng Hoặc Say Nắng

Dưới đây là một số bước bạn có thể thực hiện nếu người quen của bạn có các dấu hiệu kiệt sức do nóng:

1- Đưa họ đến môi trường mát mẻ hơn, chẳng hạn như khu vực có bóng râm hoặc phòng có điều hòa tốt.
2- Nới lỏng quần áo của họ.
3- Cho họ ngồi trong bồn tắm nước mát hoặc đắp khăn hoặc miếng bọt biển ướt mát lên da.
4- Cho họ uống từng ngụm nước nhỏ.
5- Tiếp tục làm mát và theo dõi nhiệt độ cơ thể của họ cho đến khi giảm xuống 101 đến 102 độ F (38 đến 39 độ C).

Nếu người đó có thể hạ nhiệt, kiệt sức do nóng không phải là trường hợp khẩn cấp. Tuy nhiên, các dấu hiệu sau đây có thể cho thấy kiệt sức do nóng đang tiến triển thành say nắng. Một người cần được chăm sóc y tế khẩn cấp nếu:
1- Họ nôn nhiều hơn một lần.
2- Các triệu chứng của họ trở nên tồi tệ hơn hoặc kéo dài hơn một giờ.
3- Nhiệt độ cơ thể của họ trên 103 độ F (39 độ C).
4- Họ đã ngừng đổ mồ hôi nhưng vẫn cảm thấy nóng.
5- Họ mất ý thức.
6- Họ bị co giật.

Cách Phòng Tránh Say Nắng Và Kiệt Sức Do Nóng Trong Mùa Hè ở California

Cho dù là đi bộ đường dài trong rừng, làm vườn hay chạy bộ đường dài, nhiều hoạt động ngoài trời có thể khiến bạn tiếp xúc với ánh nắng mặt trời gay gắt, làm tăng nguy cơ kiệt sức do nóng. May mắn thay, có nhiều cách để chuẩn bị cho cơ thể bạn trước khi tiếp xúc lâu với ánh nắng mặt trời và ngăn ngừa các bệnh liên quan đến nhiệt.

1. Uống đủ nước

Việc uống đủ nước giúp kiểm soát mồ hôi, nhờ đó cơ thể bạn có thể duy trì nhiệt độ ổn định. Mồ hôi làm mất đi các khoáng chất và muối mà cơ thể cần.

Uống nhiều nước trong suốt cả ngày là điều cần thiết, đặc biệt là trong các chuyến đi ngoài trời hoặc các hoạt động khác có thời gian tiếp xúc với nhiệt độ cao kéo dài. Kiểm tra màu nước tiểu có thể giúp xác định xem bạn đã uống đủ nước hay chưa. Màu vàng sẫm thường cho thấy bạn không uống đủ nước.

Say nắng cũng có thể do mất muối qua mồ hôi, vì vậy bạn cũng nên bổ sung muối và chất điện giải bằng đồ uống thể thao trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm cao. Tránh rượu và đồ uống có chứa caffeine, chẳng hạn như cà phê, soda và trà. Những đồ uống này có thể gây mất nước nhiều hơn và làm trầm trọng thêm tình trạng say nắng. Hãy chuẩn bị một số đồ ăn nhẹ trước khi bắt đầu hoạt động của bạn.

2. Mặc quần áo phù hợp

Hãy mặc quần áo nhẹ, rộng rãi để chuẩn bị cho các hoạt động ngoài trời như đi bộ đường dài, chạy bộ hoặc các hoạt động khác mà bạn sẽ gặp phải thời tiết cực nóng. Quần áo quá dày hoặc bó sát có thể cản trở cơ thể tự làm mát đúng cách. Hãy chọn mũ rộng vành, áo ba lỗ nhẹ và thoáng mát, cùng quần short vừa vặn để da có không gian thở.

Ngoài ra, nên chọn quần áo màu sáng. Quần áo màu tối hấp thụ ánh nắng mặt trời và nhiệt, có thể làm tăng nhiệt độ bên trong cơ thể và gây nóng bức, khó chịu.

3. Sử dụng kem chống nắng

Da đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh nhiệt độ cơ thể. Tổn thương da – như vết cắt, vết trầy xước hoặc cháy nắng – có thể làm suy yếu khả năng điều chỉnh nhiệt độ của cơ thể.

Vì cháy nắng có thể cản trở khả năng tự làm mát của cơ thể, nên việc sử dụng kem chống nắng đầy đủ khi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời là rất quan trọng. Trước khi ra ngoài, hãy thoa một lớp kem chống nắng phổ rộng với chỉ số chống nắng (SPF) từ 15 trở lên. Theo hướng dẫn trên bao bì, thoa lại kem chống nắng sau mỗi hai giờ khi bạn ở ngoài trời.

Thoa lại kem chống nắng thường xuyên hơn trên vùng da tiếp xúc với ánh nắng khi đổ mồ hôi nhiều hoặc khi bơi lội. Đeo kính râm và đội mũ rộng vành cũng giúp bảo vệ da khỏi tia cực tím.

4. Lên kế hoạch cho các hoạt động ngoài trời phù hợp

Lên kế hoạch cẩn thận cho các hoạt động ngoài trời có thể giúp bạn tránh tiếp xúc quá nhiều với ánh nắng mặt trời, kiệt sức do nóng và say nắng. Thành phố Ventura khuyến cáo nên ở trong nhà và tránh các hoạt động gắng sức trong thời gian nóng nhất trong ngày, từ 12 giờ trưa đến 4 giờ chiều. Theo dõi thời tiết và tin tức địa phương để lên kế hoạch cho những ngày nóng hơn.

Cố gắng đi bộ đường dài, làm việc chân tay, tập thể dục và các hoạt động ngoài trời khác vào những giờ mát mẻ hơn vào buổi sáng và buổi tối, nếu có thể. Nếu bạn phải ra ngoài trời vào những giờ nắng nóng gay gắt, hãy nghỉ ngơi thường xuyên để uống nước và nghỉ ngơi ở nơi mát mẻ, có bóng râm.

5. Điều chỉnh nhịp độ

Hãy bắt đầu chậm rãi và tăng dần tốc độ, đặc biệt nếu bạn thường không làm việc hoặc tập thể dục trong thời tiết nóng. Cố gắng hạn chế thời gian ở ngoài trời cho đến khi cơ thể bạn quen dần. Những người không quen hoạt động thể chất trong thời tiết nóng dễ mắc các bệnh liên quan đến nhiệt hơn. Việc thích nghi với thời tiết nóng có thể mất vài tuần.

Hãy nghỉ ngơi thường xuyên và đều đặn khi bạn ở ngoài trời nắng nóng. Nếu một hoạt động cụ thể làm tăng nhịp tim hoặc gây khó thở, hãy dừng lại ngay lập tức. Đến nơi mát mẻ hoặc có bóng râm, nghỉ ngơi, uống nước và để cơ thể hạ nhiệt. Bạn cũng nên nghỉ ngơi nếu cảm thấy yếu, chóng mặt, choáng váng hoặc ngất xỉu.

Hãy đến với Modern Urgent Care để điều trị các triệu chứng kiệt sức do nóng ở California

Với kế hoạch và biện pháp phòng ngừa thích hợp, bạn có thể bảo vệ bản thân và người khác khỏi các bệnh liên quan đến nhiệt. Tuy nhiên, nếu bạn hoặc người thân gặp phải các triệu chứng kiệt sức do nóng hoặc say nắng, cần phải được chăm sóc y tế ngay lập tức.

Khi bạn cần được chăm sóc y tế cho các bệnh liên quan đến nhiệt ở Thung lũng Trung California, đội ngũ của chúng tôi tại Modern Urgent Care có thể cung cấp dịch vụ chăm sóc bạn cần ngay lập tức. Bạn có thể đặt lịch hẹn với chúng tôi trước tối đa 20 phút.

Là một nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe dựa trên giá trị với các địa điểm ở Stockton, Manteca và Ceres, chúng tôi có thể giúp bạn tránh thời gian chờ đợi lâu và phòng chờ đông đúc thường gặp ở các cơ sở chăm sóc sức khỏe truyền thống. Gọi 209-537-4700 hoặc liên hệ với chúng tôi trực tuyến để đặt lịch hẹn ngay hôm nay!

Ẩn Tâm Lộ, 03/09/2026

https://modernurgentcare.com/staying-safe-during-californias-extreme-heat/

 

CHƯƠNG 5: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI TÍNH CHẤT LIỄU NGHĨA HOÀN TOÀN CỦA LUẬN TỐI THƯỢNG THỪA (UTTARATANTRA): CÁC NHÀ TƯ TƯỞNG PHÁI ZHALU PHÊ PHÁN DÖLPOPA |

 

PHẦN III. GIAI ĐOẠN TRANH LUẬN: NHỮNG NGƯỜI ỦNG HỘ TỰ KHÔNG (SELF-EMPTINESS) PHÊ PHÁN TIẾP CẬN THA KHÔNG (OTHER-EMPTINESS)

CHƯƠNG 5: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI TÍNH CHẤT LIỄU NGHĨA HOÀN TOÀN CỦA LUẬN TỐI THƯỢNG THỪA (UTTARATANTRA): CÁC NHÀ TƯ TƯỞNG PHÁI ZHALU PHÊ PHÁN DÖLPOPA |

Mục lục

1- Giới thiệu
2- Tác phẩm "Trang Nghiêm" (Ornament) của Butön |
3- Bản chú giải của Dratsépa |
4- Kết luận |

1- Giới thiệu

Hai học giả lỗi lạc thuộc truyền thừa Zhalu là Butön và đệ tử của ông là Dratsépa đã đưa ra lời giải thích về hệ văn bản Như Lai Tạng (tathāgata-essence) trong các tác phẩm của họ, lần lượt là Trang Nghiêm Cực Minh Như Lai Tạng (Ornament That Illuminates Sugata-Essence / bde gshegs snying po gsal ba'i rgyan) của Butön và Trang Nghiêm Của Trang Nghiêm (Ornament to the Ornament / de bzhin gshegs pa'i snying po mdzes rgyan gyi rgyan mkhas pa'i yid 'phrog) của Dratsépa. Tác phẩm trước được hoàn thành vào năm 1356 và tác phẩm sau vào năm 1369.

Tác phẩm của Dratsépa chịu ảnh hưởng từ một giấc mơ mà ông đã trải qua ba năm sau khi bổn sư của mình viên tịch. Trong giấc mơ đó, bậc thầy của ông, lúc bấy giờ đang ngụ tại Tịnh độ của Đức Di Lặc (Maitreya), đã để lại lời di huấn cho người đệ tử thương yêu của mình rằng: “Sẽ có một luận văn biện bác xuất sắc do một vị tăng trẻ viết theo thỉnh nguyện của người khác. Ta đã đóng ấn chứng của chính mình lên đó. Tác phẩm này sẽ mang lại lợi lạc từ nay về sau, vì vậy con chớ có làm thất lạc! Nó chứa đựng nhiều lời trích dẫn từ cả kinh điển lẫn các luận lý. Người ta không nên hoài nghi luận văn này, bởi vì ta đã tham vấn Đức Di Lặc, bậc thầy của ta, về nó.”¹ Luận giải của Dratsépa quả thực chứa đầy các trích dẫn từ nhiều kinh điển khác nhau như Luận Tối Thượng Thừa (Uttaratantra), nhằm khẳng định lập trường của thầy mình. Do đó, tác phẩm của Dratsépa, như ông đã nêu rõ ngay trong tiêu đề, chính là một quyển chú giải cho văn bản của Butön.

Cả hai vị đều chỉ trích Dölpopa trong tác phẩm của mình. Butön không đề cập trực tiếp đến tên của Dölpopa hay các tác phẩm của ông ta trong quyển Trang Nghiêm (Ornament), nhưng Dratsépa không hề ngần ngại khi chỉ mặt gọi tên đối thủ của mình và bổn sư. Ông đã trích dẫn đích danh kiệt tác của Dölpopa là Sơn Pháp Luận (Mountain Doctrine), và thường xuyên thách thức các quan điểm của vị này.²

Chính vì vậy, nhằm phản hồi lại tác phẩm Sơn Pháp Luận của Dölpopa được hoàn thành vào khoảng năm 1333,³ hai nhà tư tưởng phái Zhalu này đã viết nên các quyển Trang Nghiêm của họ. Các tác phẩm này chủ yếu giải quyết những vấn đề liên quan đến Như Lai Tạng (tathāgata-essence). Tôi sẽ khảo sát cả hai văn bản bằng cách đan cài chúng với nhau, nhưng trọng tâm chính của tôi là tác phẩm của Tratsépa, bởi vì công trình của ông được xây dựng dựa trên nền tảng từ bậc thầy của mình.

2- Tác phẩm "Trang Nghiêm" (Ornament) của Butön

Butön xem Luận Tối Thượng Thừa Đại Thừa (Uttaratantra) là bản chú giải trung tâm cho các kinh điển giảng dạy về Như Lai Tạng (tathāgata-essence). Ông trích dẫn tác phẩm Luận Tối Thượng Thừa (Uttaratantra) một cách rộng rãi. Ở phần đầu văn bản của mình, ông khẳng định: "Do đó, [từ] 'uttara' trong Uttaratantra có nghĩa là 'sau' (tối hậu) vì trong [tiếng Phạn], hai từ 'sau' và 'tối thượng' có cùng một thuật ngữ. Hoặc, nó có nghĩa là 'tối thượng' vì đây là sự tương tục tối thượng của các giáo pháp Đại thừa."⁴ Lập luận này tiếp nối các nhận định của ông rằng những kinh điển chủ yếu giảng dạy về Như Lai Tạng là "vô cùng thù thắng" (shin tu khyad par ’phags). Vì vậy, Butön cùng các học giả đồng thời như Dölpopa và các đệ tử của vị này đều đặt các giáo pháp Như Lai Tạng – chẳng hạn như luận phẩm Luận Tối Thượng Thừa – lên bệ tôn kính cao hơn trong hệ thống kinh điển Đại thừa. Tuy nhiên, họ lại khác biệt rất lớn về mặt diễn giải các kinh điển này.

Một cái nhìn thoáng qua về cách Butön và đặc biệt là Dratsépa mô tả Dölpopa cùng các giáo pháp⁵ của vị này sẽ cho chúng ta thấy các học giả thuộc truyền thừa Zhalu tự xem mình là phe đối lập hoàn toàn với các bậc thầy phái Giác Nang (Jonang) như thế nào trong cách diễn giải luận phẩm Tối Thượng Thừa. Butön bắt đầu văn bản của mình bằng bài kệ sau để giải thích mục đích biên soạn quyển Trang Nghiêm (Ornament):

“Ý nghĩa vô cùng thâm sâu của Như Lai Tạng,
Được bậc Thiện Thệ giảng dạy trong giáo pháp thù thắng của Ngài như một phương tiện quyền thừa (phương tiện tạm thời).
[Sự diễn giải] bất tịnh, bất duyệt ý tồn tại là do không nhận chân được [điều này],
Sau khi đã trừ bỏ [cách diễn giải sai lầm đó], [tôi] sẽ giảng giải rộng nghĩa về quyển Trang Nghiêm.”⁶

Ý nghĩa của hai câu đầu trong bài kệ sẽ trở nên rõ ràng hơn ở phần dưới.

Butön đã mô tả một cách đầy thi vị rằng cách diễn giải của Dölpopa về các giáo pháp Như Lai Tạng là "bất duyệt ý" (không vừa lòng/sai lạc), điều này bị chi phối bởi sự hiểu sai về mật ý của Đức Phật khi ngài giảng dạy về Như Lai Tạng. Đối với Butön, những giáo pháp này không được hiểu theo nghĩa đen trên câu chữ; thay vào đó, chúng phải được hiểu theo nghĩa quyền thừa (phương tiện tạm thời).

Khi chỉ trích Dölpopa và các môn đồ của vị này, Butön đã liên tục chứng minh trong tác phẩm của mình rằng các giáo pháp sau đây chỉ mang nghĩa quyền thừa (phương tiện tạm thời) bằng cách trích dẫn rộng rãi từ nhiều luận thư: giáo pháp giải thích rằng tất cả chúng sinh đều có Như Lai Tạng;⁷ giáo pháp diễn giải rằng Như Lai Tạng chính là tự ngã;⁸ và giáo pháp chỉ ra rằng Như Lai Tạng là thường hằng, kiên cố và độc lập.⁹ Butön đã đúc kết luận điểm của mình một cách súc tích ở phần cuối văn bản:

“Bởi vì ý nghĩa của Như Lai Tạng – đối tượng vốn chỉ có thể được nhận chân thông qua niềm tin nơi bậc Toàn Giác – là điều cực kỳ khó nhận biết và khó phân tích, nên người ta phải nhận chân nó bằng cách nương tựa vào giáo pháp của Đức Phật. Ngay cả trong số các giáo pháp [của Đức Phật], vì những giáo pháp không mang tính quảng diễn rộng rãi sẽ không giảng dạy [về Như Lai Tạng], nên chúng không thể hiển lộ được ý nghĩa [của Như Lai Tạng]. Ngay cả trong các giáo pháp mang tính quảng diễn rộng rãi [của Đức Phật], thì cũng chỉ có các giáo pháp thời kỳ sau mới giảng dạy rõ ràng [về Như Lai Tạng]. Mặc dù [Như Lai Tạng] được giảng dạy một cách ẩn tàng trong các giáo pháp quảng diễn khác [như các Kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa], nhưng nó không được giảng dạy một cách hiển ngôn.

Do đó, ý nghĩa của các kinh điển Như Lai Tạng được trích dẫn trong luận phẩm Tối Thượng Thừa cùng bản chú giải của luận sư Vô Trước (Asaṅga), và [ý nghĩa của các kinh điển] như Kinh Đại Cổ (Kinh Tiếng Nói Của Trống Lớn - Mahābherīhārakaparivartasūtra), cùng những kinh điển tương tự không được đề cập hiển ngôn trong hai văn bản [chú giải] này, được Đức Thế Tôn Di Lặc (Maitreya) và Thánh Giả Vô Trước giải thích là có căn cứ nơi mật ý, có một mục đích cụ thể, và có sự bác bỏ các tuyên bố hiển ngôn/nghĩa đen về ý nghĩa thâm sâu, tương tự như cách Đức Thế Tôn đã làm trong các kinh điển của Ngài. Những lời trích dẫn này không phải lấy từ các kinh điển khác, cũng không phải từ các ngụy kinh (kinh giả mạo), ý nghĩa của chúng cũng không phải do tự ý bịa đặt ra, vì chính Đức Thế Tôn là đấng chân thực (nguồn chứng thực chuẩn xác nhất)."¹⁰

Khi đề cập đến bài kệ trong Luận Tối Thượng Thừa vốn chỉ ra rằng chúng sinh có Như Lai Tạng thông qua ba lý do,¹¹ cả Butön và Dratsépa đều lập luận rằng ba lý do này không chứng minh rằng tất cả chúng sinh đều [thật sự] sở hữu Như Lai Tạng. Thay vào đó, họ lập luận rằng nguyên do giáo pháp Như Lai Tạng diễn giải việc mọi chúng sinh đều có Như Lai Tạng là vì chúng sinh có khả năng thành tựu Pháp thân (dharma-body), vì như thị (chân như/suchness) của tâm Phật và tâm chúng sinh là bất nhị (không thể phân chia), và vì chúng sinh có Phật tính để sinh khởi ba thân Phật.¹² Do đó, Butön tuyên bố rằng ba lý do này chính là mật ý đằng sau giáo pháp nói rằng Như Lai Tạng tồn tại trong tất cả chúng sinh, trong khi trên thực tế, Như Lai Tạng không hề tồn tại ở nơi chúng sinh. Không chỉ có một mật ý đằng sau các giáo pháp như vậy, mà việc thuyết giảng hệ văn bản Như Lai Tạng còn có một mục đích cụ thể. Mục đích đó là để áp dụng các phương pháp đối trị cho năm lỗi lầm được đề cập trong Luận Tối Thượng Thừa-Uttaratantra.¹³

Cuối cùng, ông chỉ ra rằng có một sự bác bỏ đối với nghĩa đen hiển ngôn của các giáo pháp Như Lai Tạng. Sự bác bỏ đó là: vì Như Lai Tạng không là gì khác ngoài Pháp thân, nên nó không thể và không thật sự tồn tại ở nơi chúng sinh.¹⁴

3- Bản luận giải của Dratsépa ¹⁵

Dratsépa viết tác phẩm của mình nhằm phản hồi lại sự lan truyền trong cách trình bày của Dölpopa, điều mà ông cho là "bị áp chế bởi thế lực của một đại ma quỷ chấp thật".¹⁶ Tuy nhiên, nói một cách chính xác hơn, ông viết văn bản này để phê phán những kẻ đã dấy lên sự chỉ trích chống lại quan điểm của bổn sư ông vốn được trình bày trong quyển Trang Nghiêm (Ornament) của Butön. Dratsépa cấu trúc tác phẩm của mình thành ba phần chính: phần thứ nhất, "bác bỏ ngộ nhận đối với giáo pháp của Đức Phật" [¹⁷] dài khoảng ba mươi trang; phần thứ hai, "vạch rõ mật ý thâm sâu trong giáo pháp của Đức Phật" [¹⁸] gồm khoảng mười sáu trang; và phần cuối cùng, "bẻ gãy các chỉ trích từ những đối thủ gây tổn hại đến giáo pháp của Đức Phật bằng ý đồ bị chi phối bởi các tà kiến" [¹⁹] dài khoảng bảy mươi trang. Như vậy, hơn một nửa văn bản được dành riêng cho phần Dratsépa viết lời bẻ gãy các chỉ trích mà những đối thủ nhắm vào quan điểm của thầy mình trong quyển Trang Nghiêm.

Không có gì lạ khi các học giả Tây Tạng vào thế kỷ thứ mười bốn khẳng định rằng các kinh điển về Như Lai tạng (tathāgata-essence), chẳng hạn như Kinh Lăng Già (Laṅkāvatārasūtra) và Kinh Niết Bàn (Nirvāṇasūtra) vốn dạy rằng Như Lai tạng là một cái Ta thường hằng, kiên cố và vĩnh cửu (rtag brtan ther zug gi bdag), đều là những kinh điển quy ước chưa trọn vẹn (bất liễu nghĩa - cần được diễn giải lại/provisional), bởi vì kinh điển Phật giáo nhìn chung không chấp nhận khái niệm về cái Ta hay Ngã (ātman). Do đó, Dratsépa, tuân theo niềm tin giáo lý chung của Phật giáo rằng cái Ta không tồn tại, đã liên tục lập luận rằng các đoạn kinh văn nói rằng Như Lai tạng là một cái Ta thường hằng, kiên cố và vĩnh cửu cần phải được diễn giải lại.

Hơn nữa, Dratsépa chứng minh rằng các giáo lý chỉ ra rằng tất cả chúng sinh đều có Như Lai tạng cũng là những giáo lý cần phải diễn giải (chưa phải là nghĩa cứu cánh). Như Dratsépa đã mạnh mẽ tuyên bố: “Do đó, tất cả các kinh điển và các tác phẩm sớ giải của chúng vốn dạy về sự tồn tại của Như Lai tạng ở tất cả chúng sanh từ thời khởi thủy vô thủy đều có thể được diễn giải theo một chủ ý [nhất định], [chúng] không phải là những giáo lý mang tính quyết định (liễu nghĩa/definitive).”[20] Quy chiếu từ các bản văn kinh (sutric), văn bản mật tông (tantric), cũng như các văn bản luận giải của Ấn Độ và Tây Tạng — vốn là những tài liệu có tầm quan trọng tương đương đối với Dölpopa và được trích dẫn một cách tự do trong các tác phẩm của Dölpopa — Dratsépa lập luận rằng không có một chúng sanh nào sở hữu Như Lai tạng cả.

Đối với Dratsépa, những kinh điển về Như Lai tạng này không chỉ đơn thuần là bất liễu nghĩa (cần được diễn giải lại); chúng vẫn mang tính liễu nghĩa (quyết định/definitive) ở chừng mực chúng dạy rằng Như Lai tạng không gì khác chính là Pháp thân (dharma-body), điều mà một cá nhân phàm phu chỉ có thể chứng ngộ được khi đã hoàn toàn giác ngộ. Dratsépa  lập luận rằng: “Bản thể chân thật của Thiện Thệ tạng (sugata-essence) chính là Pháp thân của một vị Phật toàn giác. Điều này không bao giờ tồn tại trong tấm thân xác phàm của chúng sanh.”[21] Như Lai tạng, với tư cách là thực thể đồng nhất với Pháp thân, là giáo lý liễu nghĩa. Nó chỉ tồn tại ở các bậc Chánh đẳng Chánh giác, tức là những bậc đã giác ngộ; chứ nó không tồn tại ở chúng sanh, tức là những kẻ chưa giác ngộ.

Do đó, Dratsépa nêu rõ rằng không được hiểu Như Lai tạng như là một tiềm năng để đạt được giác ngộ, hay như là bản tính “Không” của tự tánh vốn sẵn có nơi mọi chúng sanh; thay vào đó, ông lập luận rằng Như Lai tạng chính là quả vị tối hậu của sự giác ngộ, điều chỉ hiển lộ vào lúc cuối cùng khi tiềm năng thành Phật của một hành giả đã đạt đến điểm rốt ráo tuyệt đối của nó.

Do đó, Dratsépa kết luận rằng những kinh điển về Như Lai tạng này là một sự pha trộn giữa nghĩa bất liễu nghĩa (cần diễn giải) và nghĩa liễu nghĩa (quyết định) bởi vì: (1) chúng dạy rằng tất cả chúng sanh đều có Như Lai tạng và Như Lai tạng là một cái Ta thường hằng, kiên cố, vĩnh cửu—cả hai điều này, theo Dratsépa, đều không thể hiểu theo nghĩa đen vì những lý do đã nêu ở trên; và (2) chúng dạy rằng Như Lai tạng tương đương với Pháp thân (dharma-body) của các bậc giác ngộ—điều hoàn toàn có thể chấp nhận theo nghĩa đen và mang tính liễu nghĩa. Ông cũng phản bác lại cách khắc họa mang tính vơ đũa cả nắm của Dölpopa khi coi toàn bộ giáo lý Như Lai tạng đều là liễu nghĩa, đồng thời thách thức khẳng định của Dölpopa rằng một Như Lai tạng thường hằng, kiên cố và vĩnh cửu lại đang tồn tại trong tất cả chúng sanh.

Đến đây, người ta có thể tự hỏi rằng nếu chúng sanh không có Như Lai tạng, thì Dratsépa làm thế nào để lập luận rằng tất cả chúng sanh đều có tiềm năng đạt được giác ngộ? Ông diễn giải như thế nào về bài kệ trong luận Tối Thượng Thừa Diệu Nghĩa Luận (Uttaratantra) [22]—bản văn mà các nhà tư tưởng Tây Tạng thuộc Trung quán tông (Madhyamaka) thường dùng để chứng minh cho quan điểm của họ rằng tất cả chúng sanh đều có Như Lai tạng? Dratsépa đã chỉ trích cách diễn giải phổ biến hơn của bài kệ này (cách hiểu cho rằng: tất cả chúng sanh đều có Như Lai tạng, do đó họ có thể đạt được giác ngộ) và lập luận rằng bài kệ này cần phải được diễn giải lại, chừng nào chúng sanh còn chưa giác ngộ. Để củng cố cho khẳng định của mình, ông đã trích dẫn các tác phẩm của các học giả Ấn Độ và Tây Tạng như Vô Trước (Asaṅga)[23], Liên Hoa Giới (Kamalaśīla),[24] Nguyệt Xứng (Candrakīrti),[25] Ngok [26] và Sapen,[27] mặc dù không có ai trong số các học giả này, khi đặt vào bối cảnh cụ thể đó, lại tường minh tuyên bố rằng chúng sanh không có Như Lai tạng.

Dratsépa có lẽ đã ý thức được rằng các bậc đại sư này không hề đưa ra một tuyên bố rõ ràng như vậy, nhưng ông dường như đã đọc các tác phẩm của họ qua lăng kính của các bản văn Như Lai tạng—nơi mà Như Lai tạng và Pháp thân (dharma-body) được giải thích một cách hoán đổi cho nhau. Tính chất hoán đổi lẫn nhau giữa Pháp thân và Như Lai tạng trong một số văn học Đại thừa được sử dụng để hợp thức hóa cho khẳng định của Dratsépa rằng: luận điểm cốt lõi của bài kệ trong Luận Tối Thượng Thừa (Uttaratantra) được đề cập ở trên là mang tính bất liễu nghĩa (chưa phải nghĩa cứu cánh), bởi vì không có một chúng sanh nào lại sở hữu Pháp thân của các bậc giác ngộ—điều vốn không gì khác chính là Như Lai tạng.

Đối với Dratsépa, vì Như Lai tạng (tathāgata-essence) tương đương với Pháp thân (dharma-body) – vốn là cái chỉ tồn tại ở những bậc đã giác ngộ – nên có một sự phân biệt rõ ràng giữa Như Lai tạng và Phật tính (buddha-nature), bởi vì cái trước (Như Lai tạng) chỉ có ở những bậc giác ngộ. Tuy nhiên, khi dẫn luật từ Luận Tối Thượng Thừa (Uttaratantra), ông chỉ ra rằng Phật tính tồn tại trong tất cả chúng sinh: “Năm ẩn dụ chứng minh rằng vì chúng sinh có Như Lai căn tánh (tathāgata-element) và Phật tính để thiết lập ba Phật thân . . .”28 Do đó, Dratsépa chứng minh rằng Phật tính chỉ tồn tại ở cấp độ nguyên nhân (nhân vị) của trạng thái trước giác ngộ, trong khi Như Lai tạng chỉ đạt được ở cấp độ kết quả (quả vị) sau giác ngộ. Vì vậy, ông kết luận rằng tất cả chúng sinh đều có thể đạt được giác ngộ bởi vì họ có Phật tính.

Trong khi Dratsépa tuyên bố rằng các kinh điển về Như Lai tạng (tathāgata-essence) là sự pha trộn giữa liễu nghĩa (nghĩa tối hậu) và bất liễu nghĩa (nghĩa cần diễn giải) và rằng chúng sinh không có sẵn Như Lai tạng, thì cả ông và Dölpopa đều đồng ý rằng những giáo lý về Như Lai tạng thuộc Chuyển pháp luân lần thứ ba (tam thời giáo / quả luân) cao siêu hoặc vượt trội hơn các kinh Bát-nhã-ba-la-mật-đa thuộc Chuyển pháp luân lần thứ hai (nhị thời giáo). Ví dụ, Dratsépa khi noi theo Butön đã nói: “Các giáo lý thuộc pháp luân thứ ba chủ yếu dạy về Như Lai tạng (sugata-essence) là tối thượng, hoặc vượt trội nhất trong các kinh điển Đại thừa, tương tự như cách các giáo lý về y học thời kỳ sau [thì tiến bộ/vượt trội hơn].’ ”29 Do đó, cả Butön và Dratsépa đều chứng minh rằng giáo lý Như Lai tạng thuộc pháp luân cuối cùng được xếp hạng cao hơn các giáo lý thuộc Chuyển Pháp Luân lần thứ 2. Mặc dù vậy, Dratsépa và Dölpopa lại khác biệt sâu sắc về cách thức giải thích lý do tại sao giáo lý Như Lai tạng lại vượt trội hơn giáo lý thuộc Chuyển Pháp Luân lần thứ 2 (pháp luân giữa). Như Dratsépa đã giải thích một cách cẩn trọng:

“Các [giáo lý thời kỳ sau như giáo lý về Như Lai tạng] thuyết giảng nhiều hơn so với [giáo lý thuộc pháp luân giữa là các kinh Bát-nhã-ba-la-mật-đa], bởi vì chúng giảng dạy một sự pha trộn giữa liễu nghĩa và bất liễu nghĩa – điều mà chỉ có những đệ tử bậc thượng căn với trí tuệ lớn mới hiểu thấu được; trong khi đó, giáo lý thuộc Chuyển Pháp Luân lần thứ 2 chỉ thuần túy dạy về liễu nghĩa. [Tuy nhiên], [các giáo lý Như Lai tạng thuộc pháp luân cuối cùng] không hề dạy một thứ liễu nghĩa nào cao siêu hơn [thứ đã được dạy ở pháp luân giữa], bởi vì không tồn tại một liễu nghĩa nào có thể vĩ đại hơn [liễu nghĩa được giảng dạy trong các giáo lý thuộc Chuyển Pháp Luân lần thứ 2].”30

Theo Dratsépa, vì nghĩa tối hậu (liễu nghĩa) bị trộn lẫn với nghĩa phương tiện (bất liễu nghĩa) trong các kinh như Kinh Lăng Già (Laṅkāvatārasūtra), Kinh Đại Bát Niết Bàn (Nirvāṇasūtra), nên các giáo lý này đòi hỏi người học phải có trí tuệ bậc cao mới có thể bóc tách và phân biệt được đâu là liễu nghĩa, đâu là bất liễu nghĩa. Ngược lại, các kinh điển thuộc Chuyển Pháp Luân lần thứ 2 (pháp luân giữa) vốn thuần túy là liễu nghĩa thì không đòi hỏi một căn cơ trí tuệ cao đến thế để giải mã, bởi vì cốt tủy giáo lý đã được tuyên bày một cách rõ ràng mà không bị trộn lẫn với các nghĩa phương tiện. Do đó, theo Dratsépa, các kinh điển về Như Lai tạng (tathāgata-essence) được coi là vượt trội hơn cốt ở cách thức giải thích chân lý, chứ không phải ở bản chất của chân lý đó. Bởi lẽ, bản chất chân lý tối hậu được giảng dạy ở cả Chuyển Pháp Luân lần thứ 2 lẫn trong các giáo lý Như Lai tạng là hoàn toàn như nhau.

Ngược lại, Dölpopa nhìn chung lập luận rằng các giáo lý Như Lai tạng thuộc pháp luân cuối cùng [thứ 3] chủ yếu dạy về nghĩa tối hậu (liễu nghĩa) của chân lý tuyệt đối, trong khi các kinh điển thuộc pháp luân giữa [thứ 2] chủ yếu lại dạy nghĩa phương tiện (bất liễu nghĩa). Hơn nữa, ông khẳng định rằng các giáo lý thuộc pháp luân cuối [thứ 3] diễn giải nghĩa tối hậu một cách rõ ràng, trong khi các kinh điển thuộc pháp luân giữa lại trình bày nghĩa tối hậu đan xen với nghĩa phương tiện.31 Do đó, những lý do mà Dölpopa đưa ra để chứng minh giáo lý Như Lai tạng thuộc pháp luân cuối là tối thượng (còn giáo lý thuộc pháp luân giữa thì không) đã bị đảo ngược hoàn toàn trong lời phê phán của Dratsépa đối với quan điểm của Dölpopa. Mặc dù cả Dratsépa và Dölpopa đều đồng ý rằng các giáo lý Như Lai tạng thuộc pháp luân cuối [thứ 3] truyền dạy nghĩa tối hậu của chân lý tuyệt đối và các kinh điển này được xếp ở vị trí cao hơn giáo lý thuộc pháp luân giữa [thứ 3], họ lại bất đồng sâu sắc về tầm quan trọng của một bộ kinh thuộc pháp luân cuối là Kinh Giải Thâm Mật (Saṃdhinirmocanasūtra) trong toàn bộ hệ thống kinh điển Đại thừa.

Để đáp trả một người chất vấn (nhiều khả năng là một người ủng hộ quan điểm của Dölpopa) – người đã dẫn lại một đoạn trong Kinh Giải Thâm Mật (Saṃdhinirmocanasūtra) nhằm chứng minh rằng pháp luân giữa [thứ 2] chỉ là giáo lý tạm thời (bất liễu nghĩa) còn giáo lý thuộc pháp luân thứ 3 mới là tối hậu (liễu nghĩa)32 – Dratsépa tuyên bố: ‘Chính bộ kinh này [ý chỉ Kinh Giải Thâm Mật] mới là gốc rễ thật sự của mọi sự tranh cãi. Do đó, nó không thích hợp để làm một luận thư dùng cho việc phân định giữa nghĩa phương tiện (bất liễu nghĩa) và nghĩa tối hậu (liễu nghĩa).’33”

Dratsépa thâm tín rằng Kinh Giải Thâm Mật (Saṃdhinirmocanasūtra) không đủ tư cách để làm một kinh điển Đại thừa chuẩn mực giúp phân định rõ ràng giữa nghĩa tối hậu (liễu nghĩa) và nghĩa tạm thời (bất liễu nghĩa), bởi vì bộ kinh này thuộc về phái Duy Thức (Cittamātra) – tông phái mà ông coi là thấp hơn trong truyền thống Đại thừa Ấn Độ. Do đó, Dratsépa khẳng định rằng bộ kinh này không thuộc về phái Trung Quán (Madhyamaka), hệ tư tưởng mà ông quả quyết là tông phái cao hơn của truyền thống Đại thừa Ấn Độ. Như Dratsépa lập luận:

“Vì chuyển pháp luân thứ 2 [ý chỉ các kinh Bát-nhã-ba-la-mật-đa] truyền dạy nghĩa chân thực về sự rời xa các hý luận (vô hý luận), nên nó là một [văn bản] thuộc Trung Quán; vì pháp luân cuối [ý chỉ Kinh Giải Thâm Mật] truyền dạy nghĩa chân thật dưới dạng một tự tâm bất nhị, nên nó là một văn bản thuộc Duy Thức. Do đó, chuyển pháp luân thứ 2 là nghĩa tối hậu (liễu nghĩa), còn chuyển pháp luân thứ 3 là nghĩa tạm thời (bất liễu nghĩa).”34

Dratsépa lập luận rằng sự khác biệt căn bản giữa các kinh Bát-nhã-ba-la-mật-đa và Kinh Giải Thâm Mật xét về cách thức diễn giải tương ứng của chúng đối với chân lý tuyệt đối (tối hậu) là: các kinh Bát Nhã truyền dạy sự rời xa các hý luận (vô hý luận) chính là chân lý tuyệt đối, trong khi Kinh Giải Thâm Mật lại mô tả tự tâm bất nhị là chân lý tuyệt đối. Hơn nữa, theo khẳng định của Dratsépa, một trong những điểm khác biệt chính giữa các giáo lý Như Lai tạng thuộc chuyển pháp luân cuối [thứ 3] trong luận văn Uttaratantra (Luận Tối Thượng Thừa) và các giáo lý trong Kinh Giải Thâm Mật là: luận văn Luận Tối Thượng Thừa trình bày chân lý tuyệt đối đan xen với nghĩa phương tiện (bất liễu nghĩa), trong khi Kinh Giải Thâm Mật lại thuần túy chỉ dạy nghĩa tạm thời (bất liễu nghĩa).

Không giống như những người quả quyết rằng Kinh Giải Thâm Mật (Saṃdhinirmocanasūtra) thuộc về trường phái Đại Trung Quán (Great Madhyamaka) – tông phái mà đối với Dölpopa chắc chắn được xếp hạng cao hơn Duy Thức tông (Vijñānavāda) – Dratsépa lại nỗ lực chứng minh rằng Kinh Giải Thâm Mật thuộc Chuyển Pháp Luân lần cuối chỉ là một kinh điển Duy Thức (Cittamātra). Do đó, trong khi Dölpopa không đưa ra bất kỳ sự phân biệt nào về mặt nội dung giữa giáo lý Như Lai tạng thuộc Chuyển Pháp Luân lần cuối và Kinh Giải Thâm Mật thuộc Chuyển Pháp Luân lần cuối (vì cả hai đều chủ yếu dạy về nghĩa tối hậu của chân lý tuyệt đối), thì Dratsépa lại lập luận rằng có một sự khác biệt sâu sắc về mặt nội dung giữa hai hệ thống này. Đối với Dratsépa, các giáo lý Như Lai tạng trình bày quan điểm triết học của trường phái Trung Quán. Ông nhìn nhận Dölpopa như một người đã diễn giải các giáo lý Như Lai tạng theo cách hoàn toàn trái ngược với quan điểm của luận sư Trung Quán Nguyệt Xứng (Candrakīrti).”

Bị chế ngự bởi thế lực của loài đại ma chấp thật, do chịu ảnh hưởng từ các tà kiến suy đồi,

Một số kẻ thiếu trí huệ đã đánh mất đi sự sáng suốt của mình, đi báng bổ ngài Nguyệt Xứng (Candrakīrti) – bậc tối thượng trong những bậc tối thượng – để rồi phải chuốc lấy sự hủy hoại của chính bản thân.35

Tuy nhiên, Kinh Giải Thâm Mật (Saṃdhinirmocanasūtra) lại diễn giải giáo lý của phái Duy Thức (Cittamātra), trường phái mà cả Dratsépa và Nguyệt Xứng (Candrakīrti) đều khẳng định là không thể xem là có thẩm quyền (chính thống) trong việc diễn giải về Tự Tánh Không (self-emptiness / Rangtong) cứu cánh. Sự phân biệt này giữa các giáo lý Như Lai tạng thuộc Chuyển Pháp Luân lần cuối và Kinh Giải Thâm Mật thuộc Chuyển Pháp Luân lần cuối về sau đã trở nên vô cùng quan trọng đối với các bậc khai sơn của phái Cách-lỗ (Gelug) – như Gyeltsap và Khedrup (Khedrup Gelek Palsang, 1385–1438)36 – trong việc hệ thống hóa kho tàng kinh điển đồ sộ của Phật giáo Đại thừa.”

Kinh Giải Thâm Mật (Saṃdhinirmocanasūtra), các giáo lý về Như Lai tạng (tathāgata-essence), cùng với luận Uttaratantra (Luận Tối Thượng Thừa) đã trở thành những kinh điển nền tảng cho hệ thống giáo lý Tha Tánh Không (other-emptiness / Shentong) của Dölpopa. Dựa trên các văn bản Đại thừa căn bản này, Dölpopa lập luận rằng tất cả chúng sinh đều có sẵn một vị Phật thật thụ bên trong mình – vị Phật vốn đã có đầy đủ mọi phẩm tính giác ngộ, dẫu cho tạm thời bị che lấp bởi các phiền não ô nhiễm. Thực thể giác ngộ tồn tại trong tất cả chúng sinh chính là Phật tính, và nó là 'Tha Tánh Không', bởi vì nó trống rỗng đối với các hiện tượng khác (như thực tại quy ước và phiền não). Dölpopa đã sử dụng các ẩn dụ như mặt trời bị mây mờ che phủ, vàng ròng bị bụi bẩn vùi lấp, và các ví dụ khác tìm thấy trong các tác phẩm kinh điển Đại thừa để nói về Tha Tánh Không. Hơn nữa, Dölpopa quả quyết rằng Phật tính cùng các danh xưng tương đương khác của nó như Như Lai tạng và Phật căn tánh (buddha-element) chính là Tối Thượng Ngã (supreme self), mà theo Dölpopa, khái niệm này không được nhầm lẫn với khái niệm 'Ngã' (Atman) trong Ấn Độ giáo.37 Do đó, Dölpopa tìm thấy cốt tủy của hệ thống Đại thừa nằm ở các kinh điển thuộc Chuyển Pháp Luân lần cuối cùng, chứ không phải ở các giáo lý thuộc pháp luân giữa.”

Dratsépa đã thách thức hệ thống giáo lý Tha Tánh Không (other-emptiness / Shentong) trên nhiều luận điểm khác nhau, và khép lại bằng lập luận rằng Tha Tánh Không là hình thái thấp thỏi nhất của Tánh Không, do đó nó không phải là chân lý tối hậu. Ông khẳng định rằng:

“Mặc dù tôi thiết tha khẳng định rằng Tha Tánh Không (other-emptiness) tồn tại ở cấp độ tục đế (thực tại quy ước) và Tự Tánh Không (self-emptiness) tồn tại ở cấp độ chân đế (chân lý tối hậu), tôi không hề quả quyết theo cách của ông [Dölpopa] rằng Tha Tánh Không tối hậu tồn tại còn Tự Tánh Không quy ước thì không tồn tại. Hơn nữa, vì Tha Tánh Không là hình thái thấp nhất của Tánh Không, nên nó không đủ tư cách để làm cái Không tối hậu.”³⁸

Đối với Dratsépa, Tha Tánh Không (other-emptiness) không gì khác hơn chính là cái Không theo nghĩa ‘cái này trống rỗng đối với cái kia’ (gcig gis gcig stong pa’i stong nyid) – thứ vốn bị liệt vào loại Tánh Không thấp thỏi nhất trong Kinh Lăng Già (Laṅkāvatārasūtra).³⁹ Một ví dụ về hình thái Tánh Không thấp nhất được nhắc đến trong Kinh Lăng Già là ‘một ngôi nhà trống rỗng không có rắn’, điều này rõ ràng hoàn toàn không tương thích với cách trình bày của Dölpopa về một Tha Tánh Không tối hậu.”⁴⁰

Mặc dù Dratsépa không khẳng định Tha Tánh Không (other-emptiness) là chân lý tối hậu, ông không hoàn toàn bác bỏ khái niệm này; trái lại, ông tuyên bố rằng thứ Tha Tánh Không mà Dölpopa đang truyền bá chỉ là một hiện tượng thuộc cấp độ tục đế (thực tại quy ước).

Hơn nữa, Dratsépa thâm tín rằng không có lấy một nguồn tài liệu đáng tin cậy nào có thể chứng minh một cách rõ ràng và theo đúng nghĩa đen cho khái niệm Tha Tánh Không của Dölpopa, bởi vì ông đã đưa ra yêu cầu về một lời trích dẫn như vậy:

Hãy đưa ra một lời trích dẫn rõ ràng khẳng định rằng người ta phải thiền định về Tha Tánh Không (other-emptiness) – thứ được gọi là nền tảng cho trí huệ thuần tịnh (tịnh trí), tức là Thiện Thệ tạng (sugata-essence / Như Lai tạng) thường hằng, kiên cố, bất biến và tách biệt khỏi ‘cái khác’ (ý chỉ các hiện tượng của cõi luân hồi cần phải đoạn trừ), đồng thời cũng tách biệt khỏi Tự Tánh Không quy ước – thứ vốn đã tự tính đủ đầy mọi phẩm tính đoạn đức và chứng đức từ vô thủy.”⁴¹

Ở đây, sự việc không đơn thuần là nếu Dölpopa hay một hành giả thuộc phái Giác Nang (Jonang) đưa ra được một lời trích dẫn rõ ràng thì Dratsépa sẽ vui vẻ và dễ dàng tiếp nhận quan điểm Tha Tánh Không (other-emptiness); trái lại, mục đích của Dratsépa là nhằm chứng minh rằng quan điểm Tự Tánh Không (self-emptiness) mới là thứ được truyền dạy trong các luận thư đáng tin cậy như một chân lý tối hậu (chân đế), chứ không phải chỉ được dạy như một hiện tượng thuộc cấp độ quy ước (tục đế) mà thôi.⁴²

Dratsépa không khẳng định Tha Tánh Không (other-emptiness) là chân lý tối hậu. Ông lập luận rằng Tự Tánh Không (self-emptiness) mới là chân lý tối hậu hay thực tại tối hậu. Dratsépa đúc kết: ‘Do đó, trong phái Trung Quán của chúng tôi, Tự Tánh Không chỉ cho một thực tế rằng các hiện tượng vốn chỉ tồn tại ở cấp độ tục đế (quy ước) và Tánh Không là không thể chia tách (bất nhị), và rằng nó hoàn toàn rời xa các hý luận (vô hý luận) ở cấp độ chân đế (tối hậu). Tự Tánh Không không phải là để chỉ cho [những hiện tượng hoàn toàn không tồn tại] như sừng thỏ, con của người đàn bà góa (vô sinh), và các thứ tương tự.’⁴³ Hơn nữa, ông khẳng định:

“Do đó, việc đoạn trừ tất cả các trạng thái nhị nguyên đối với hữu và vô (có và không), thường và vô thường, luân hồi và giải thoát, ngã và tha (mình và người), hiện tượng tiêu cực và tích cực, không và bất không, cùng các trạng thái khác trong toàn bộ vạn pháp; và việc toàn bộ vạn pháp đều trống rỗng đối với chính tự tánh của nó (tự tánh không), đồng thời rời xa mọi hý luận nhị nguyên ở cấp độ tối hậu — chính là chánh kiến của Trung Quán. Những tác phẩm nào truyền dạy [quan điểm như vậy] thì mới là luận thư Trung Quán.”44

Do đó, Dratsépa lập luận rằng Tánh Không vốn là chân lý tối hậu (chân đế) chính là sự trống rỗng không có tự tánh tự hữu (sự tồn tại vốn có -inherent existence); cái Không này không hề tồn tại biệt lập với các hiện tượng quy ước (tục đế), mà trái lại, nó tồn tại bất khả phân ly với các hiện tượng quy ước đó. Hơn nữa, đối với Dratsépa, Tự Tánh Không (self-emptiness) cũng vượt lên trên mọi biểu hiện nhị nguyên của năng và sở (chủ thể nhận thức và đối tượng bị nhận thức), ngã và tha (mình và người), cùng các cặp đối lập khác. Vì lẽ đó, Dratsépa kịch liệt bác bỏ sự tồn tại của cái gọi là Tha Tánh Không (other-emptiness) khi nó được định nghĩa như một hiện tượng tồn tại tách biệt khỏi các hiện tượng quy ước.

Để tổng kết toàn bộ phần này:

(1) Dratsépa lập luận rằng các giáo lý Như Lai tạng thuộc chuyển pháp luân lần cuối cùng là một sự pha trộn giữa nghĩa tối hậu (liễu nghĩa) và nghĩa phương tiện (bất liễu nghĩa), còn các giáo lý thuộc chuyển pháp luân lần giữa thì chỉ thuần túy diễn giải nghĩa tối hậu (hãy đối chiếu điều này với khẳng định của Dölpopa rằng các kinh điển thuộc chuyển pháp luân lần giữa chủ yếu dạy nghĩa phương tiện, còn giáo lý thuộc chuyển pháp luân lần giữa chủ yếu dạy nghĩa tối hậu);

(2) Dratsépa chứng minh rằng không một chúng sinh nào [ở nhân vị] có sẵn Như Lai tạng (đối chiếu với quả quyết của Dölpopa rằng tất cả chúng sinh đều có sẵn Như Lai tạng bên trong mình);

(3) Dratsépa tuyên bố rằng những giáo lý mang tính pha trộn giữa liễu nghĩa và bất liễu nghĩa thì vượt trội hơn (đối chiếu với lập luận của Dölpopa rằng các giáo lý thuần túy liễu nghĩa mới vượt trội hơn); và

(4) Dratsépa lập luận rằng Tha Tánh Không (other-emptiness) chỉ là một chân lý thuộc tục đế (thực tại quy ước), còn Tự Tánh Không (self-emptiness) mới là chân lý thuộc chân đế (chân lý tối hậu) (hoàn toàn trái ngược với lời khẳng định của Dölpopa rằng Tự Tánh Không là tục đế còn Tha Tánh Không là chân đế).

Do đó, xét từ các lập trường đối nghịch này của Dratsépa đối với các quan điểm của Dölpopa, chúng ta có thể hiểu rõ hơn bối cảnh dẫn đến sự phẫn nộ của vị luận sư Dratsépa đối với Dölpopa, như đã được minh chứng qua đoạn trích dẫn này:”

“Tại đây, có kẻ [ý chỉ Dölpopa] mang lòng kiêu mạn, đã diễn dịch sai lệch giáo lý của Đức Phật. Với tâm địa xấu ác mải mê thỏa mãn trong thứ nước độc của tư duy thiên kiến, y đã vứt bỏ đi giọt cam lộ của chánh kiến. Trong thời kỳ mạt pháp này, ngay cả khi chân lý được nói ra thì cũng thật khó tìm được những người chịu tin theo. Vì vậy, tôi buộc phải luận bàn đôi chút về cái nhìn bất trị (tà kiến không thể cứu rỗi) này, cốt là để tự răn đe và chuyển hóa tâm thức của chính mình.”⁴⁵

Kết luận

Vào thời điểm mà danh tiếng cùng hệ thống giáo lý Tha Tánh Không (other-emptiness) của Dölpopa đang lan rộng khắp vùng Trung Tây Tạng – trực tiếp thách thức hệ thống giáo lý Phật học được thiết lập bởi Butön và các đại sư Tây Tạng khác ở thế kỷ XIV – thì lời phê phán của Dratsépa đối với cách diễn giải của Dölpopa có thể được xem là một nỗ lực khác nhằm bác bỏ quan điểm của Dölpopa, đồng thời tái khẳng định lập trường của thầy mình là ngài Butön. Vào thế kỷ XIV tại Trung Tây Tạng, không phải chỉ có mình Dölpopa và các môn đồ của ông truyền bá cách diễn giải như vậy về kinh điển Đại thừa. Một số học giả Tây Tạng có tầm ảnh hưởng khác ở giai đoạn đầu thế kỷ XIV cũng đã lập luận theo một hướng diễn giải kinh điển Đại thừa tương tự – điều mà Dölpopa sau này đã hệ thống hóa lại. Ví dụ, các bản chú giải luận văn Uttaratantra (Luận Tối Thượng Thừa) được viết bởi các học giả Tây Tạng như Rikrel, Sangpu Lodrö, và Rinchen Yeshé rõ ràng có sự đồng điệu sâu sắc với cách diễn giải của Dölpopa về bộ luận Đại thừa này.”

Mặc dù tôi hoài nghi về việc các lập luận của Dratsépa chống lại cách trình bày của Dölpopa có thể khiến bất kỳ môn đồ nhiệt thành nào của Dölpopa phải từ bỏ các xác quyết giáo lý của họ hay không, nhưng ngay cả những người bất đồng với lập trường của ông cũng phải thừa nhận rằng chiến lược phê phán của ông đối với hệ thống của Dölpopa là cực kỳ tài tình. Về cơ bản, bằng cách trích dẫn chính những bộ kinh điển, mật điển (tantra) và các tác phẩm chú giải vốn có tầm quan trọng tương đương đối với Dölpopa và các môn đồ, Dratsépa đã bẻ lái chính ngôn từ mà đối phương sử dụng để biến nó thành lợi thế cho mình. Cuối cùng, dù Dratsépa có thể đã không thành công trong việc thuyết phục bất kỳ môn đồ nào của Dölpopa bằng những lời trích dẫn kinh điển cùng lập luận chặt chẽ trong tác phẩm Ornament to the Ornament (Trang Sức Của Trang Sức hay Như Lai Tạng Trang Nghiêm Chi Trang Nghiêm) của mình, ông chắc chắn đã thành công trong việc chứng minh cho độc giả thấy rằng ông đã làm chủ các tác phẩm Phật giáo kinh điển này, và lòng tôn kính của ông đối với bậc đạo sư của mình là ngài Butön là không thể lay chuyển. Suy cho cùng, dưới góc nhìn của Dratsépa, chỉ thông qua một sự thấu suốt hoàn hảo về thực tại tối hậu với sự trợ giúp của bậc đạo sư, mỗi cá nhân mới có thể đạt được giác ngộ./.”

***

PHỤ THÍCH

Bảng Đúc Kết Toàn Diện Cuộc Tranh Luận Giữa Hai Ngài:

Để giúp bạn nhìn nhận toàn bộ phân đoạn lịch sử triết học Phật giáo Tây Tạng vừa dịch một cách trực quan nhất, đây là bảng hệ thống lại sự hoán đổi lập trường 180 độ giữa hai ngài:

Chủ đề tranh luận	Lập trường của Đại sư Dratsépa	Lập trường của Đại sư Dölpopa
Kinh Bát Nhã (Pháp luân giữa)	Thuần túy là Liễu nghĩa (Chân lý tối hậu).	Chủ yếu là Bất liễu nghĩa (Chân lý phương tiện).
Kinh Như Lai Tạng (Pháp luân cuối)	Pha trộn giữa Liễu nghĩa & Bất liễu nghĩa.	Chủ yếu là Liễu nghĩa tối hậu.
Tiêu chí của Giáo lý Vượt trội	Kinh nào đòi hỏi giải mã phức tạp (pha trộn) thì vượt trội.	Kinh nào giảng thẳng chân lý tối hậu (thuần túy) thì vượt trội.
Sự hiện hữu của Như Lai Tạng	Chúng sinh không có sẵn Như Lai tạng (chỉ đạt được khi đã thành Phật).	Tất cả chúng sinh đều có sẵn Như Lai tạng bên trong.
Bản chất của Tự Tánh Không	Là Chân lý tối hậu (Chân đế).	Chỉ là Thực tại quy ước (Tục đế).
Bản chất của Tha Tánh Không	Chỉ là Thực tại quy ước (Tục đế - cấp độ thấp nhất).	Là Chân lý tối hậu (Chân đế - siêu việt nhất).

 

---

Mối liên hệ giữa Butön Rinchen Drub (1290–1364) và Dölpopa Sherab Gyaltsen (1292–1361) là một trong những mối quan hệ đối đầu học thuật và triết học kinh điển nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng vào thế kỷ XIV.

Họ là hai bậc vĩ nhân, hai đại học giả sống cùng thời, cùng xuất thân hoặc chịu ảnh hưởng sâu sắc từ truyền thống Sakya, nhưng lại đại diện cho hai thái cực tư tưởng hoàn toàn trái ngược nhau về Tánh Không và Phật tính. Mối liên hệ giữa hai ngài có thể được đúc kết qua 3 khía cạnh chính:

1. Sự đối đầu đỉnh cao về Hệ tư tưởng (Rangtong vs. Shentong)

• Ngài Butön (Phe Tự Tánh Không - Rangtong): Ngài Butön là bậc hiệu đính danh tiếng, người có công hệ thống hóa kho tàng kinh điển Tây Tạng (Kangyur và Tengyur). Về mặt triết học, ngài giữ vững lập trường Trung Quán chính thống, khẳng định bản chất rốt ráo của vạn pháp là Tự Tánh Không (Rangtong) — tức là không có bất kỳ thực thể nào tồn tại độc lập hay thường hằng. Đối với ngài, các kinh điển nói về "Phật tính thường hằng" chỉ là giáo lý phương tiện (bất liễu nghĩa).
• Ngài Dölpopa (Cha đẻ của Tha Tánh Không - Shentong): Dölpopa lại phát triển một hệ thống hoàn toàn ngược lại. Ngài khẳng định Phật tính (Như Lai tạng) là một thực tại chân thật, bất biến, tuyệt đối thường hằng. Nó không trống rỗng đối với chính nó, mà chỉ trống rỗng đối với các hiện tượng ô nhiễm bên ngoài (gọi là Tha Tánh Không - Shentong). Dölpopa nâng các kinh điển Pháp luân thứ ba lên thành giáo lý tối hậu (liễu nghĩa) cao hơn kinh Bát Nhã.

Chính sự khác biệt một trời một vực này đã biến họ thành hai đại diện lớn nhất của hai luồng tư tưởng tranh luận suốt nhiều thế kỷ tại Tây Tạng.

2. Cuộc gặp gỡ bất thành (Huyền thoại từ chối tranh biện)

Theo các ghi chép lịch sử và tiểu sử của ngài Dölpopa, khi học thuyết Tha Tánh Không của Dölpopa bắt đầu lan rộng và gây chấn động khắp miền Trung Tây Tạng, ngài Butön đã bày tỏ sự không đồng tình thông qua các bài viết và bài giảng của mình.

• Biết được điều đó, ngài Dölpopa đã chủ động gửi một thông điệp/bức thư đến nơi ở của ngài Butön (khi đó Butön đang ở am thất Ripuk gần Tu viện Shalu) để thách thức một cuộc tranh biện trực tiếp nhằm làm rõ chánh pháp.
• Tuy nhiên, cuộc tranh biện này đã không bao giờ diễn ra. Các sử liệu ghi lại rằng ngài Butön đã từ chối hoặc tránh né cuộc gặp này (sử cũ gọi là "Cuộc gặp gỡ bất thành giữa Butön và Dölpopa"). Có quan điểm cho rằng Butön nhận thấy việc tranh biện trực tiếp với một người có căn cơ và hệ thống lý luận đặc biệt như Dölpopa sẽ dễ dẫn đến sự chia rẽ lớn trong tăng đoàn thời bấy giờ.

3. Mối liên hệ gián tiếp qua thế hệ học trò (Gạch nối Dratsépa)

Vì ngài Butön không trực tiếp tranh biện với Dölpopa, mối liên hệ "đụng độ" này đã chuyển giao sang thế hệ kế cận.

• Người học trò xuất sắc nhất của Butön là Dratsépa (người kế nhiệm Butön tại tu viện Shalu) đã đứng ra gánh vác trọng trách bảo vệ quan điểm của thầy mình.
• Tác phẩm luận chiến nổi tiếng của Dratsépa mà chúng ta dịch ở trên (Trang Nghiêm Chi Trang Nghiêm) bản chất chính là một "vũ khí triết học" được viết ra nhằm mục đích đập tan học thuyết của Dölpopa để bảo vệ và tái khẳng định danh tiếng, vị thế tư tưởng của người thầy Butön.

Tóm lại: Mối liên hệ giữa Butön và Dölpopa không phải là mối quan hệ thầy trò, mà là mối quan hệ đối trọng học thuật lớn nhất thế kỷ XIV. Họ giống như hai đỉnh núi cao của Phật giáo Tây Tạng: một bên thủ giữ thành trì Trung Quán Tánh Không truyền thống (Butön), một bên khai phá và hệ thống hóa bầu trời tư tưởng Như Lai Tạng siêu việt (Dölpopa).

Ẩn Tâm Lộ, 21/09/2026