Nguyên tác: Dalai Lama’s Cat
Tác giả: David Michie
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
***
Nếu bạn là một người quan sát đặc biệt tinh tường về bản chất loài mèo,
có lẽ bạn đã nắm bắt được một nhận thức rất riêng tư về tôi. Không phải điều mà
tôi có chủ ý truyền đạt. Nhưng dù muốn hay không, một người viết luôn tự bộc lộ
mình một cách tiềm thức, không chỉ trong những từ ngữ trên trang giấy mà còn bằng
cách để lại những dấu vết tinh tế khác. Một vệt vụn bánh mì tâm lý, nếu bạn muốn
gọi như vậy, hoặc có lẽ chính xác hơn là một vệt cá hồi vụn. Lý tưởng nhất là
được trang trí với thì là, hoặc rưới thêm một chút sốt dijonnaise nhẹ nhưng
chua thanh.
Tất nhiên, có thể bạn không đang đọc cuốn sách này trong một môi trường
thuận lợi cho việc phân tích pháp y.
Đó là lý do tại sao tôi sẽ nói thẳng ra và nói với bạn sự thật một cách
trực tiếp, đó là—và việc tự buộc mình thú nhận điều này không hề dễ dàng—rằng
tôi là một con mèo thích đồ ăn của mình. Và khi tôi nói thích, thật đáng tiếc,
tôi không đang nói về việc là một người sành ăn.
Thưa độc giả, tôi là một kẻ háu ăn.
Tôi biết, tôi biết—thật khó tin, phải không? Bạn sẽ không nghĩ vậy khi
nhìn tôi, với vẻ ngoài đẹp như hộp sô-cô-la và sự tinh tế của đôi mắt xanh.
Nhưng bộ lông óng mượt của tôi che giấu một cái dạ dày mà, ít nhất trong quá khứ,
đã quá lớn đến mức không còn lành mạnh và đã biến tôi thành nô lệ của nó.
Tôi chắc chắn không tự hào vì đã từng quá lệ thuộc vào đồ ăn. Có nền văn
hóa nào trên Trái Đất lại tôn vinh kẻ phàm ăn, kẻ hưởng lạc, kẻ khoái lạc không
kiềm chế không? Nhưng trước khi bạn vội vàng phán xét, hãy để tôi hỏi bạn điều
này: Bạn đã bao giờ thử tưởng tượng sẽ như thế nào nếu dành một ngày sống trong
cuộc đời của một con mèo chưa?
Không có sự háo hức rộn ràng trước tách cà phê đầu tiên trong ngày, điều
mà tôi thấy hiện rõ trên gương mặt những khách hàng của Café Franc vào buổi
sáng. Cũng không có niềm khoái lạc đến mức nhắm mắt lại khi ngụm đầu tiên của
rượu sauvignon blanc vào buổi tối. Chúng tôi, loài mèo, không có quyền tiếp cận
những chất tăng cường tâm trạng thường ngày.
Ngoài cỏ bạc hà mèo khiêm tốn, không có phương thuốc nào nếu chúng ta
đang chịu đựng sự chán nản, trầm cảm, khủng hoảng hiện sinh, hoặc thậm chí là một
cơn đau đầu thường nhật.
Tất cả những gì chúng ta có là thức ăn.
Câu hỏi là, vào thời điểm nào việc tận hưởng nguồn nuôi sống
của mình chuyển từ một niềm vui lành mạnh thành một nỗi ám ảnh đe dọa tính mạng?
Trong trường hợp của riêng tôi, tôi nhớ ngày hôm đó khá
rõ.
Đức Thánh Thiện đã ở trong thị trấn hơn sáu tuần mà không đi đâu, trong
thời gian đó những ngày của ngài tràn ngập các nhân vật VIP, một số người trong
đó được tiếp đãi vào bữa trưa. Bà Trinci là một sự hiện diện thường trực, mang
màu sắc kịch tính như opera trong nhà bếp Jokhang, luôn nỗ lực, với mỗi lần thể
hiện mỗi ngày, để đạt đến những đỉnh cao hoàn hảo mới.
Suốt tất cả những điều này, bà ấy chưa bao giờ quên nhu cầu của Sinh Vật
Đẹp Nhất Từng Tồn Tại. Không chỉ được đãi bằng nguồn cung các món ngon liên tục,
mà theo thời gian tôi còn tích lũy được một danh sách ngày càng dài những biệt
danh mới. Dolce mio—người ngọt ngào của tôi—bà âu yếm thì thầm, ôm tôi vào bầu
ngực đầy đặn và hôn lên cổ tôi. Tesorino—kho báu nhỏ—bà ngân nga, đặt trước mặt
tôi một đĩa gan gà thái hạt lựu đầy đặn. Đối với bà Trinci, thức ăn là biểu hiện
hữu hình của tình yêu, và bà hào phóng tràn đầy với cả hai.
Tôi đã thiết lập được một thói quen nhất định. Bữa sáng sẽ được phục vụ
trong khu ở riêng của chúng tôi, chuẩn bị cho Đức Đạt Lai Lạt Ma. Sau đó, vào
khoảng giữa buổi sáng, tôi sẽ xuống Café Franc, nơi Jigme và Ngawang Dragpa
đang làm việc với thực đơn bữa trưa. Chuẩn bị xong vào buổi trưa, những món đầu
tiên và tinh tế nhất của thực đơn trong ngày được dành riêng cho Rinpoche. Tôi
ăn bữa của mình một cách ngon lành rồi đánh một giấc khoảng một tiếng trên kệ
cao nhất. Đến khi tôi xuất hiện ở Jokhang vào khoảng 3 đến 4 giờ chiều, bà
Trinci sẽ đang hoàn tất công việc trong bếp. Khi tôi nhảy lên băng ghế trong bếp,
chỉ cần một tiếng meo duy nhất, bà sẽ mang cho tôi một bữa ăn, kèm theo vô vàn
lời khẳng định về vẻ ngoài thanh tú, sức hút, trí tuệ, dòng dõi, và bất kỳ phẩm
chất ưu việt vô số nào khác của tôi mà bà chợt nghĩ đến vào khoảnh khắc đó.
Tất cả những điều này lẽ ra đã đủ—một số người sẽ nói là quá đủ—để làm
hài lòng khẩu vị mèo khó tính nhất. Nhưng để lặp lại câu hỏi mà cả các triết
gia lẫn cố vấn tài chính đều dành rất nhiều năng lượng cho nó: bao nhiêu là đủ?
Điều này đưa tôi đến ngày mà tôi bắt đầu trượt dài trên con dốc trơn tuột
từ người sành ăn tinh tế sang kẻ phàm ăn. Tôi đang leo lên con dốc từ Café
Franc, nơi tôi đã thưởng thức một phần vịt quay sốt cam đặc biệt hào phóng. Gần
như chắc chắn vì điều này, việc leo dốc trở nên vất vả hơn thường lệ, và, lần đầu
tiên, tôi dừng lại trên vỉa hè bên ngoài Cut Price Bazaar.
Thật trùng hợp là bà Patel, chủ của cửa hàng, đang ngồi trên một chiếc ghế
đẩu ngay cửa và lập tức nhận ra tôi là Con Mèo của Đức Thánh Thiện. Trong trạng
thái vô cùng phấn khích, bà ra lệnh cho con gái mang cho tôi một đĩa sữa từ
phía sau cửa hàng và giục tôi đừng tiếp tục cho đến khi tôi đã liếm đủ để lấy lại
sức. Không muốn gây phật lòng, tôi đã chiều theo ý bà.
Như tôi đã làm, bà Patel sai con gái sang tiệm tạp hóa bên cạnh mua một hộp
cá ngừ nhỏ, rồi bà đổ ra một chiếc đĩa nhỏ như một sự đãi thêm. Tôi không có
thói quen nhận thức ăn từ những người hoàn toàn xa lạ, nhưng tôi đã quan sát bà
Patel nhiều lần trước đó. Một người mẫu hệ đẫy đà, dành nhiều thời gian trò
chuyện với người qua đường, bà có vẻ là một người phụ nữ tốt bụng và hiền hậu.
Khi bà đặt chiếc đĩa xuống, mùi vị thơm ngon, mằn mặn của cá ngừ khiến lỗ mũi
tôi phập phồng.
Chỉ vài ngụm thôi, tôi nghĩ vậy, để cho thấy tôi sẵn sàng.
Chiều hôm sau, trên đường lên đồi, thậm chí trước khi tôi tới Cut Price
Bazaar, bà Patel đã chuẩn bị sẵn sữa và cá ngừ. Một sự nuông chiều chỉ xảy ra một
lần bắt đầu biến thành một thói quen ngày càng khó cưỡng. Điều tệ hơn vẫn còn ở
phía trước.
Chỉ vài ngày sau, bà Patel tốt bụng đã chặn tôi lại trên đường xuống Café
Franc. Vừa nhai một miếng bánh naan nhồi gà, bà ấy lấy ra cho tôi vài miếng
ngon—một bữa ăn nhẹ giữa buổi sáng mà nhanh chóng trở thành thói quen.
“Mèo biết điều gì tốt cho chúng” là một câu mà tôi thỉnh
thoảng nghe. “Một con mèo chỉ ăn khi nó đói” là một câu khác. Đáng buồn thay, bạn
đọc thân mến, điều này đơn giản là không đúng! Dù lúc đó tôi không nhận ra, tôi
đã bắt đầu bước vào một con đường đầy nguy hiểm dẫn đến sự bất hạnh.
Tại Jokhang, dòng khách viếng dường như ngày càng đông. Những thay đổi lịch
trình vào phút chót và các cuộc gọi điện thoại đường dài từ khắp bốn phương
trên thế giới đã dẫn đến việc ngày càng có nhiều khách thực hiện hành trình từ
sân bay Indira Gandhi đến McLeod Ganj. Như mọi khi, bà Trinci rất tận tâm trong
việc điều chỉnh ẩm thực phù hợp với từng nhóm khách. Dù là bánh blini đỏ cho khách Nga hay kẹo sữa (dulce de leche) cho người Argentina, không có gì bị bỏ qua để gây bất
ngờ và làm hài lòng các vị khách của Đức Thánh Thiện.
Nhưng ai có thể quên món kem sorbet mâm xôi mà bà đã chuẩn bị cho vị bác
sĩ y khoa, diễn giả công chúng và nhà văn người Ấn Độ cực kỳ nổi tiếng đang đến
thăm từ California chứ? Không ai trong đội ngũ của Đức Đạt Lai Lạt Ma cả. Chắc
chắn cũng không phải chính bà Trinci.
Vị khách là vị khách quan trọng thứ ba trong vòng một tuần, sau hai sự cố
trong bếp đã khiến sự kiên nhẫn vốn hạn chế của bà Trinci bị thử thách nặng nề.
Sự cố đầu tiên liên quan đến việc hệ thống làm lạnh qua đêm trong bếp chính bị
hỏng—một sự việc khó hiểu nhưng lại xảy ra vào thời điểm tai hại. Một nửa số thực
phẩm trong tủ lạnh đã bị hỏng, buộc phải vội vã chạy đi chợ, cửa hàng tạp hóa
và các cửa hàng chuyên dụng vào phút chót để tìm đồ thay thế. Nói rằng bà
Trinci rơi vào trạng thái suy sụp thần kinh vào cuối buổi chiều thì cũng không
phải là nói quá.
Hai ngày sau, vừa mới đặt món chính lên bếp gas thì nhiên liệu đã bị cắt.
Các bình cung cấp cho nhà bếp đã cạn. Không có bình thay thế. Người ta cử người
chạy đến bếp của Tu viện Namgyal để gom tất cả các nồi nấu điện có sẵn, tạo ra
một sự gián đoạn mà, theo quan điểm của bếp trưởng, là không thể tha thứ.
Liệu điều đó có thể xảy ra lần thứ ba liên tiếp không? Bà Trinci đã làm mọi
cách có thể để đảm bảo là không. Lần này, hệ thống gas đã được kiểm tra. Chiếc
tủ lạnh của nhân viên ở tầng trên, tạm thời được sử dụng trong khi chờ cái mới
được giao đến, đã được kiểm tra kỹ lưỡng, các vật chứa bên trong cũng được kiểm
tra và kiểm tra lại. Mọi nguyên liệu và dụng cụ trong bếp đều đã trải qua một mức
độ kiểm soát nghiêm ngặt chưa từng thấy trước đây. Không có gì sẽ khiến bữa
trưa này gặp trục trặc.
Và điều đó đã không xảy ra.
Ít nhất là lúc ban đầu không phải vậy. Trước giờ dự định khá lâu, bà
Trinci mang ra chiếc bánh sô-cô-la bí ngòi và những viên hạt carob mà bà đã chuẩn
bị suốt đêm cho món tráng miệng. Lo lắng, căng thẳng, và bị ám ảnh bởi mê tín rằng
những điều xấu luôn xảy ra theo bộ ba, bà Trinci đến không lâu sau khi Đức
Thánh Thiện đã đi tới một cuộc hẹn giữa buổi sáng tại ngôi đền. Bà không để bất
cứ điều gì cho số phận quyết định.
Món măng tây niçoise nhanh chóng được dọn ra đĩa, gạo basmati được cho an
toàn vào nồi cơm điện và rau củ được đưa lên vỉ nướng. Đã đến lúc bắt đầu làm đậu
que dừa.
Nhưng khi mở các túi đậu từ chiếc tủ lạnh ở tầng trên, bà Trinci phát hiện
chúng đã bị hỏng. Bằng cách nào đó, khi chúng được chuyển từ tủ lạnh nhà bếp
sang tủ lạnh của nhân viên, chúng đã không được kiểm tra kỹ lưỡng. Trong khi lớp
trên cùng vẫn ổn, bên dưới nhiều hạt đậu bị mềm nhũn và nhớt. Chúng đơn giản là
không thể dùng được.
Ngoại hình của bà Trinci trở nên đáng sợ hơn cả những đám mây gió mùa lăn
qua thung lũng Kangra. Quát tháo ba vị sư bất hạnh được phân công làm bếp ngày
hôm đó, bà cử hai người ra chợ tìm đậu thay thế, người còn lại đến tu viện
Namgyal để xin nhân sự khẩn cấp. Căng thẳng, cáu gắt, những chiếc vòng tay vàng
va vào nhau mỗi lần bà vung tay, bà Trinci coi sự thiếu sót về đậu như một điềm
xấu báo hiệu những điều tệ hơn sắp tới.
Điều đó quả đúng là như vậy. Hai trợ lý vẫn chưa trở về từ
chợ với số đậu thay thế. Thời gian đang trôi đi. Trợ lý thứ ba đã không tìm được
bất kỳ người hỗ trợ thay thế nào ở Namgyal. Bà Trinci quát ông ta lên tầng hỏi. Và thế là trợ lý điều
hành của Đức Thánh Thiện—Chogyal—bỗng
thấy mình ở trong vai trò ít ai ngờ tới là phụ bếp, trong suốt khoảng thời gian
cần thiết cho đến khi đội ngũ nhân viên đầy đủ của bà Trinci được khôi phục.
Nhiệm vụ đầu tiên của
ông là lấy những quả mâm xôi (raspberries) từ tủ lạnh của nhân viên, để bắt đầu chuẩn bị một món
kem sorbet mâm xôi theo phương pháp Ayurvedic (khoa học sự sống).
-“Không có quả mâm xôi
nào cả,” ông ấy báo cáo khi quay lại bếp sau vài phút.
-“Không thể nào. Tôi đã
kiểm tra tối qua rồi. Cái túi đỏ trong tủ đông.” Bà Trinci kêu leng keng như nhạc
cụ gõ khi ra hiệu cho ông quay lại lầu trên. “Cái túi đỏ. SACCHETTO ROSSO!”
Nhưng vô ích.
“Chúng chắc chắn không ở
đó,” ông xác nhận khi quay lại không lâu sau đó. “Không có túi màu đỏ.”
“Merda!” Bà Trinci sập mạnh
ngăn kéo đang mở vào lại tủ, làm vang lên tiếng leng keng của dao nĩa trước khi
hầm hầm bước lên lầu. “Canh chừng rau dưới vỉ nướng!”
Không ai trong bếp có thể
tránh khỏi tiếng bước chân nặng nề trên cầu thang, hay nhịp gõ lách cách dồn dập
của gót giày khi bà sải bước ngang qua khu bếp nhân viên, hay tiếng gào lên vì
bực bội khi bà tự mình xác nhận sự thật khủng khiếp đó.
-“Chuyện gì đã xảy ra vậy?”
bà đòi hỏi khi quay lại. Khuôn mặt đỏ bừng đến tím tái và đôi mắt rực lửa, cô dồn
nén mọi bức xúc của cả tuần qua vào khoảnh khắc này—một sự phá hoại gây sốc đến
mức bà vẫn còn choáng váng vì không thể tin nổi.
-“Chúng đã ở đó tối qua.
Tôi đã chắc chắn. Bây giờ, nulla, niente—không có gì! Chúng ở đâu?”
-“Tôi xin lỗi.” Chogyal
lắc đầu. “Tôi không hề biết.”
Cái nhún vai thoải mái của
ông chẳng làm bà nguôi đi chút nào.
-“Ông làm việc trên đó.
Ôngphải biết.”
-“Nhà bếp của nhân
viên—” “Tôi đã có chỉ dẫn nghiêm ngặt: chúng không được phép bị chạm vào. Không
thể thay thế chúng. Tôi đã đặt riêng từ Delhi. Không phải như vậy, ngớ ngẫn!”
Bà Trinci đẩy Chogyal ra khỏi bếp nướng, nơi ông đang lật bí ngòi quá chậm theo
ý bà, và giật lấy cái kẹp từ tay anh. “Tôi không có cả ngày đâu!”
Bà ấy chộp lấy từng loại
rau, lật qua lật lại và đặt mạnh nó lên vỉ nướng. “Tôi phải làm gì? Cử các nhà
sư ở Namgyal đi tìm quả mâm xôi sao?”
Chogyal khôn ngoan quyết
định giữ im lặng.
-“Gọi điện cho mọi nhà
hàng trong thị trấn sao?” bà tiếp tục, cơn giận dâng lên. “Bảo vị khách VIP của
chúng ta tự mua một số trên đường đi qua Delhi à?”
Hoàn thành ở bếp nướng,
bà Trinci quay lại. “Tôi đang hỏi”—bà giơ cái kẹp gắp một cách đe dọa trước mặt
Chogyal—“tôi phải làm gì?”
Chogyal biết rằng dù ông
ta nói gì cũng sẽ sai. Bị dồn vào đường cùng và cam chịu, ông ta chọn điều hiển
nhiên: “Đừng lo về món kem mâm xôi.”
-“Không lo ư?!” Nó như
thể ông ta đã đổ nhiên liệu có chỉ số octan cao vào một ngọn lửa gần như không
thể kìm chế. “Thật không thể tin nổi! Mỗi khi tôi cố làm điều gì đó thật đặc biệt,
vượt lên trên sự tầm thường, các người lại phá hoại nó.”
Lưng quay về phía cửa,
bà Trinci không thể thấy điều gì đã khiến Chogyal lo lắng đột ngột. Mức độ lo lắng
còn lớn hơn cả chuyện những quả mâm xôi bị mất. “Bà Trinci—” ông cố chen vào.
Nhưng bà ấy đang ở trong
trạng thái tuôn trào kiểu Wagner, hoàn toàn. “Đầu tiên là cơ sở vật chất không
đáng tin cậy—cái tủ lạnh. Rồi đến nguồn cung gas. Tôi phải nấu ăn thế nào khi
không có bếp? Giờ thì, porca miseria—đồ chết tiệt—có người đang ăn trộm nguyên
liệu của tôi!”
-“Bà Trinci, làm ơn!”
Chogyal van nài, một nụ cười nửa vời đi kèm với vẻ cau mày lo lắng. “Lời nói
gay gắt!”
“Đừng có ‘nói lời thô lỗ’
với tôi!” Cuộc truy đuổi của các Valkyrie cũng chẳng là gì so với bà Trinci khi
đã vào cơn thịnh nộ. “Loại ngốc nào lại dùng cả túi mâm xôi duy nhất trong toàn
bộ Jokhang ngay trước một bữa trưa VIP?” Những vệt trắng xuất hiện ở hai bên
khóe miệng bà. “Kẻ ích kỷ nào, kẻ ngu nào, lại có thể làm một chuyện như vậy?!”
Trút cơn thịnh nộ của
mình lên vị Chogyal bất hạnh, bà không mong đợi một câu trả lời. Nhưng giữa cơn
hỗn loạn, một lời đáp vẫn vang lên.
-“Là tôi,” một giọng nói
khẽ khàng phía sau bà cất lên.
Bà Trinci quay lại thì
thấy Đức Đạt Lai Lạt Ma đang nhìn bà với lòng từ bi sâu sắc.
-“Tôi xin lỗi. Tôi không
biết là chúng không được dùng,” Ngài xin lỗi. “Chúng ta sẽ phải không dùng
chúng vậy. Hãy đến gặp tôi sau bữa trưa.”
Giữa căn bếp, sắc đỏ đậm
trên gương mặt bà Trinci nhanh chóng biến mất. Bà há hốc như một con cá, miệng
cử động nhưng không có âm thanh phát ra.
Chắp hai lòng bàn tay lại
trước trái tim, Đức Thánh Thiện cúi đầu ngắn gọn. Khi bà Trinci co giật trong
nhà bếp, Ngài quay sang Tenzin, người đang đi cùng Ngài.
-“Cái này... kem sorbet,
chính xác là gì vậy?” Ngài ấy hỏi, sau khi họ rời khỏi nhà bếp.
-“Một món tráng miệng,
thường là vậy,” Tenzin nói.
-“Làm từ quả mâm xôi à?”
Tenzin giải thích rằng:
minhg có thể làm nó với nhiều hương vị khác nhau. Sau khi họ đi thêm một đoạn nữa,
ônh ấy nói thêm rằng: Thật ra, tôi nghĩ bà Trinci đã dự định phục vụ nó như một
món làm sạch vị giác, giữa các món ăn.
-“Một món ‘chuyển vị’.”
Đó có phải là một ánh thoáng thích thú trong mắt Đức Đạt Lai Lạt Ma khi ngài
nghiền ngẫm khái niệm đó không? “Tâm trí của cơn giận là một thứ kỳ lạ, phải
không, Tenzin?”
Chiều muộn hôm đó, bà
Trinci đến phòng của Đức Thánh Thiện. Từ sự thoải mái êm ái trên bệ cửa sổ của
tôi, tôi nhìn bà ấy đến, bàng hoàng và đầy hối lỗi, nước mắt chan hòa chỉ trong
vài khoảnh khắc sau khi xuất hiện.
Đức Thánh Thiện bắt
đầu bằng cách trấn an bà rằng
vị khách đã dành nhiều lời khen ngợi cho bữa trưa, đặc biệt là món viên hạt
carob, khiến Ngài nhớ
đến một công thức gia đình.
Nhưng bà Trinci biết rằng Đức Đạt Lai Lạt Ma không mời bà
lên đó chỉ để nói về những viên hạt carob.
Nước mắt tuôn trào từ đôi mắt màu hổ phách, mascara lem
nhem, bà thú nhận mình có tính nóng nảy, đã nói những điều không thể tha thứ,
trút giận lên Chogyal và bất kỳ ai có mặt lúc đó. Khi bà đứng đó nức nở, Đức Đạt
Lai Lạt Ma nắm tay bà khá lâu rồi nói: “Bà biết đấy, khóc không phải là điều cần
thiết đâu, bà ạ.”
Đưa chiếc khăn tay thơm lên mặt, bà Trinci ngạc nhiên trước
ý nghĩ đó.
“Việc thừa nhận vấn đề với cơn giận là tốt, rất tốt,” ngài tiếp tục.
-“Tôi
đã luôn dễ căng thẳng suốt cả cuộc đời,” bà nói.
-“Đôi
khi chúng ta biết mình cần thay đổi hành vi. Nhưng phải cần một cú sốc nào đó để
nhận ra rằng ta buộc phải thay đổi. Ngay từ bây giờ.”
-“Vâng.”
Bà Trinci nghẹn lại trước một đợt nước mắt nữa. “Nhưng làm thế nào?”
-“Bắt
đầu bằng cách suy ngẫm về lợi ích của việc rèn luyện sự kiên nhẫn và những bất
lợi khi không làm như vậy,” Đức Đạt Lai Lạt Ma nói với bà. “Khi một người nổi
giận, người chịu khổ đầu tiên chính là bản thân họ. Không ai đang tức giận mà
có thể giữ được một tâm trí hạnh phúc và bình yên.”
Bà Trinci nhìn Ngài chăm
chú với đôi mắt đỏ hoe.
-“Chúng
ta cũng cần nghĩ đến ảnh hưởng đối với người khác. Khi ta nói những lời gây tổn
thương mà thực ra mình không thật sự muốn nói, ta có thể tạo ra những vết
thương sâu không thể chữa lành. Hãy nghĩ đến biết bao rạn nứt giữa bạn bè và
trong gia đình, những chia rẽ dẫn đến sự đổ vỡ hoàn toàn của các mối quan hệ—tất
cả chỉ vì một cơn bộc phát giận dữ.”
-“Tôi
biết mà!” bà Trinci kêu lên thảm thiết.
-“Tiếp
theo, ta hãy tự hỏi: cơn giận này đến từ đâu? Nếu nguyên nhân thật sự của cơn
giận là cái tủ lạnh, bếp ga hay việc thiếu quả mâm xôi, thì tại sao những người
khác lại không tức giận vì những điều đó? Bà thấy
đấy, cơn giận không đến từ bên ngoài. Nó đến từ chính tâm thức của ta. Và đó là một điều tốt, bởi vì ta
không thể kiểm soát mọi thứ xung quanh mình trên thế giới, nhưng ta có thể học
cách kiểm soát chính tâm trí của mình.”
-“Nhưng
tôi vốn dĩ luôn là một người hay giận dữ,” bà Trinci thú nhận.
-“Ngay
lúc này bà có đang giận không?” Đức Đạt Lai Lạt Ma hỏi.
-“Không.”
“Vậy điều đó cho bà thấy gì về bản chất của một tâm thức giận dữ?”
Trong một lúc khá lâu, bà Trinci nhìn ra ngoài cửa sổ về
phía mái chùa, nơi ánh nắng chiều muộn đã nhuộm bánh xe pháp luân và tượng hươu
rực lên sắc vàng. “Tôi cho rằng mọi thứ đến rồi đi.”
Chính xác. Nó không phải là vĩnh viễn. Nó không phải là một
phần của bạn. Bạn không thể nói: ‘Tôi vốn dĩ luôn là một người hay tức giận.’
Cơn giận của bạn sinh khởi, tồn tại rồi tan đi, cũng như của bất kỳ ai khác. Bạn
có thể trải nghiệm nó nhiều hơn người khác. Và mỗi lần bạn chiều theo nó, bạn
nuôi dưỡng thói quen ấy và khiến khả năng bạn lại cảm thấy nó càng cao hơn.
Thay vào đó, chẳng phải sẽ tốt hơn nếu làm suy giảm sức mạnh của nó sao?
-“Dĩ
nhiên. Nhưng tôi không thể tự ngăn mình. Tôi đâu có chủ ý nổi giận. Nó cứ tự xảy
ra thôi.”
-“Cho
tôi hỏi, có phải có những nơi, những tình huống nào đó khiến bà dễ nổi giận hơn
những nơi khác không?”
Bà Trinci trả lời ngay lập tức: “Trong bếp.” Bà chỉ tay
xuống tầng dưới.
-“Rất
tốt,” Dalai Lama nói, vỗ tay lại với một nụ cười. “Từ bây giờ, nhà bếp Jokhang
không còn là một nơi bình thường đối với bà nữa.
Thay vào đó, nó là một Kho Tàng.”
-“Hãy
nghĩ về điều đó,” Đức Đạt Lai Lạt Ma tiếp tục, “như một nơi mà con sẽ tìm thấy
nhiều cơ hội quý giá mà con không thể có được ở bất kỳ nơi nào khác.”
Bà Trinci lắc đầu. “Non capisco. Tôi không hiểu.”
-“Bà
đồng ý rằng cơn giận mà bà trải qua ít nhất một phần xuất phát từ bên trong,
đúng không?”
-“Sì.” (Vâng)
-“Và
rằng điều đó sẽ rất có lợi cho bà—và cho mọi người—nếu bà có thể dần dần loại bỏ
nó, đúng không?”
-“Sì.” (Vâng)
-“Để
điều đó xảy ra, bà cần những cơ hội để thực hành lực đối nghịch, đó là sự kiên
nhẫn. Những cơ hội như vậy sẽ không thường đến từ bạn bè của bà. Nhưng bà sẽ
tìm thấy rất nhiều trong số đó ở đây, tại Jokhang.”
-“Sì,
sì!” Bà mỉm cười một cách chua chát.
-“Đó
là lý do vì sao bà có thể gọi nơi này là một Kho Tàng. Nó mang đến rất nhiều cơ
hội để nuôi dưỡng sự kiên nhẫn và vượt qua cơn giận. Có một từ để gọi cách suy
nghĩ này.” Đức Đạt Lai Lạt Ma khẽ nhíu mày, tập trung. “Chúng tôi gọi nó là
‘tái định khung’ (thay đổi cách nhìn).
Đúng vậy, chính là như thế.”
-“Nhưng
nếu tôi… thất bại thì sao?” Giọng bà run run.
-“Bà
cứ tiếp tục cố gắng. Không có kết quả tức thì đối với một thói quen đã tồn tại
lâu dài. Nhưng từng bước một, bà chắc chắn sẽ tiến bộ nếu bà thấy được lợi ích
của nó.”
Ngài nhìn vẻ mặt lo lắng của bà một lúc rồi nói: “Sẽ hữu
ích nếu bà có một tâm trí bình tĩnh. Để làm được điều đó, thiền là phương pháp
hữu ích nhất.”
-“Nhưng
tôi không phải là người theo Phật giáo.”
Đức Đạt Lai Lạt Ma khẽ cười. “Thiền không thuộc riêng về
người theo Phật giáo. Người từ mọi truyền thống đều có thể thiền, và cả những
người không theo truyền thống nào cũng có thể hưởng lợi từ nó. Bà là một người
Công giáo, và dòng Biển Đức có một số giáo huấn rất hữu ích về thiền định. Có lẽ
bà có thể thử chăng?”
Khi buổi diện kiến của bà Trinci kết thúc, họ đứng dậy.
-“Một
ngày nào đó”—Đức Đạt Lai Lạt Ma nắm lấy tay bà và nhìn sâu vào mắt bà—“có lẽ bà
sẽ nhìn lại hôm nay như một bước ngoặt.”
Không dám tin mình có thể cất lời, bà Trinci chỉ khẽ gật
đầu, vừa chấm nước mắt bằng chiếc khăn tay.
-“Khi
sự hiểu biết của chúng ta về một điều gì đó trở nên sâu sắc đến mức nó làm thay
đổi hành vi của chúng ta, thì trong Giáo pháp, chúng tôi gọi đó là một ‘sự chứng
ngộ’. Có lẽ hôm nay bà đã có một sự chứng ngộ chăng?”
-“Vâng,
vâng, thưa Đức Thánh.” Cảm xúc khẽ kéo căng nơi khóe môi bà.-“Tôi chắc chắn là vậy.”
-“Hãy
nhớ lời của Đức Phật: ‘Dù một người có thể đánh bại một nghìn người, một nghìn
lần trong trận chiến, thì người chiến thắng chính mình mới là chiến binh vĩ đại
nhất.’”
Sự giác ngộ của chính tôi chỉ đến vài tuần sau đó.
Tôi lẽ ra nên chú ý đến lời cảnh báo đầu tiên — một nhận
xét mà tôi tình cờ nghe được khi Tenzin nói với Chogyal, vào một ngày nọ khi
tôi bước vào văn phòng của chúng tôi.
“HHC đang ‘đầy đặn’ hơn,” ông nói. Đúng kiểu Tenzin — một nhận xét vòng vo
đến mức tôi chỉ mơ hồ hiểu nó thật sự có nghĩa gì, nên cũng chẳng thể nào cảm
thấy bị xúc phạm.
Không cần đến bất kỳ sự rèn luyện ngoại giao nào khi tôi
quay lại bếp Jokhang vào tuần sau đó để dùng bữa tối do bà Trinci khoản đãi.
Một bầu không khí thanh thản lạ lẫm đã lan tỏa khắp căn bếp
trong mỗi lần bà Trinci ghé thăm kể từ sau “Khủng hoảng Kem mâm xôi”. Không chỉ
sự yên bình ngự trị trong buổi chiều hôm đó, mà bà Trinci còn mang theo một đầu
phát CD, từ đó vang lên khúc hợp xướng Sanctus du dương trong bản Requiem
của Fauré, trôi bồng bềnh suốt buổi chiều.
Bước vào bếp, tôi cất tiếng “meo” thân thiện chào bà. Tôi
không nhảy lên mặt bàn, đơn giản vì biết mình sẽ không làm được, nên chỉ đứng
nhìn nó. Tinh ý như mọi khi, bà Trinci bế tôi lên.
“Ôi, tội nghiệp dolce mio bé nhỏ của tôi, con không thể
nhảy lên nữa rồi!” bà kêu lên, vừa ôm hôn tôi đầy trìu mến. “Là vì con đã tăng
cân quá nhiều đấy.”
-Tôi
đã… gì cơ?
-“Con
đang ăn quá nhiều.”
Bà nói nghiêm túc đấy sao?! Đây mà là cách nói chuyện với
Sinh Vật Đẹp Nhất Từng Tồn Tại ư? Với Tesorino? Với Cara Mia?
-“Con
đã trở nên béo ú như một chú heo con rồi đấy.”
Tôi gần như không thể tin nổi những gì mình vừa nghe. Ý
nghĩ đó thật nực cười.
“Piggly-wiggly? Con
lợn ngọ nguậy?.
Tôi á?!
Tôi đã suýt cắn sâu vào điểm mềm giữa ngón cái và ngón trỏ
của bà ấy nếu không vì sự kỳ diệu hấp dẫn của món cẳng
cừu sốt đậm đà mà cô ấy đặt trước mặt tôi. Liếm lấy thứ nước sốt chua cay ấy,
tôi lập tức bị cuốn vào cái vị dính đậm đà đầy hấp dẫn của nó. Những lời nhận
xét kỳ quặc và tàn nhẫn của bà Trinci hoàn toàn biến khỏi đầu tôi.”
Một sự sỉ nhục còn lớn hơn nữa là điều cần thiết để tôi
có thể đối mặt với vấn đề ngày càng nghiêm trọng của mình. Trở về sau buổi sáng
đi viếng chùa cùng Đức Thánh Thiện,
tôi bắt đầu bước lên cầu thang dẫn đến khu sinh hoạt riêng của chúng tôi.
Bởi vì hai chân sau của tôi rất yếu và run rẩy, tôi cần
phải leo lên cầu thang với một tốc độ nhất định. Nhưng trong những tuần gần
đây, việc đạt được tốc độ cần thiết ấy ngày càng trở nên khó khăn hơn.
Sáng hôm đó, tình cờ thay, đó là một thử thách quá sức.
Khi tôi nhảy lên vài bậc thang đầu tiên, tôi có thể cảm
nhận được rằng nguồn năng lượng thường ngày của mình đang dần suy giảm. Tôi đã
lên được bậc thứ hai và thứ ba, nhưng thay vì tăng tốc, dường như có thứ gì đó
đang kìm lại tôi. Cái đà tăng tốc quen thuộc hoàn toàn không xuất hiện.
Vào thời khắc quyết định, khi tôi gần chạm đến điểm giữa
của đoạn cầu thang, thay vì ngã sấp xuống bậc đáp một cách an toàn dù có phần
kém duyên, tôi lại thấy mình đang ở giữa không trung, hai chân vùng vẫy tuyệt vọng
tìm chỗ bám. Trong một chuyển động chậm kỳ quái như mơ, tôi lộn nhào ngửa ra
phía sau rồi ngã nghiêng sang một bên. Tôi rơi mạnh xuống, nửa thân nằm trên một
bậc thang, nửa còn lại trên bậc bên dưới. Sau đó, chao đảo lệch lạc và trượt
ngược xuống cầu thang, tôi thực hiện một cú lao xuống vừa đáng sợ vừa nhục nhã,
chỉ dừng lại khi chạm đến chân Đức Thánh Thiện.
“Chỉ trong vài khoảnh khắc, Đức Đạt Lai Lạt Ma đã bế tôi
về phòng của chúng tôi. Bác sĩ thú y được gọi đến. Một chiếc khăn được trải lên
bàn làm việc của Đức Ngài, và tôi bị tiến hành một cuộc kiểm tra toàn diện. Bác
sĩ Guy Wilkinson không mất nhiều thời gian để kết luận rằng, dù tôi không hề bị
thương về mặt thể chất sau cú ngã, và trên mọi phương diện khác đều là hình mẫu
của một thể trạng tốt, nhưng có một khía cạnh sức khỏe của tôi đang mất cân bằng
nghiêm trọng: tôi đang nặng quá mức.”
Tôi được cho ăn bao nhiêu mỗi ngày? Ngài muốn biết.
Đó là một câu hỏi mà không ai trong số các nhân viên của
Đức Thánh Thiện có
thể trả lời đầy đủ, và cũng không phải là điều tôi muốn trực tiếp đáp lại. Đã xấu
hổ đủ vì cú ngã, tôi không muốn làm mình bẽ mặt thêm nữa bằng cách tiết lộ toàn
bộ mức độ thèm ăn không kiềm chế của mình.
Nhưng rồi sự thật cũng bị lộ ra.
Tenzin đã thực hiện vài cuộc gọi rất đúng chỗ, và đến cuối
ngày, ông báo cáo với Đức Đạt Lai Lạt Ma rằng ngoài hai bữa mỗi ngày tôi được
cung cấp ở Jokhang, tôi còn ăn thêm ba bữa ở nơi khác.
Một chế độ mới nhanh chóng được thống nhất. Từ nay trở
đi, bà Trinci và quán Café Franc được chỉ đạo chỉ cho tôi ăn khẩu phần bằng một
nửa. Tôi sẽ không nhận bất kỳ thức ăn nào từ bà Patel nữa. Chỉ trong vòng vài
giờ, chế độ ăn uống hằng ngày của tôi đã bị thay đổi một cách triệt để và lâu
dài.
Tôi cảm thấy thế nào về tất cả chuyện này? Nếu được hỏi về
thói quen ăn uống của mình, tôi hẳn đã thừa nhận rằng chúng cần được cải thiện.
Tôi cũng sẵn sàng công nhận rằng, đúng vậy, năm bữa một ngày là quá nhiều đối với
một con mèo nhỏ—nhưng chưa đủ nhỏ. Tôi vẫn luôn biết rằng mình nên cắt giảm.
Nhưng hiểu biết đó chỉ mang tính lý trí cho đến khi xảy ra cú ngã đáng xấu hổ của
tôi. Chỉ đến lúc ấy, sự hiểu biết đó mới trở thành một nhận thức thật sự, đủ để
thay đổi hành vi của tôi.
Cuộc sống sau cú ngã ấy sẽ không bao giờ còn như trước nữa.
Đêm đó, trong bóng tối ấm áp của chiếc giường, tôi cảm nhận
được bàn tay của Đức Thánh Thiện vươn
ra. Chỉ cần một cái chạm của ngài thôi, tôi đã khẽ gừ gừ trong niềm mãn nguyện.
Hôm nay quả là một ngày khó khăn, Sư Tử Tuyết nhỏ à,”
ngài thì thầm. “Nhưng từ đây mọi thứ sẽ tốt hơn. Khi chúng ta tự nhận ra có một
vấn đề, việc thay đổi sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều.
Và quả thật là như vậy. Sau cú sốc ban đầu vì khẩu phần
ăn nhỏ hơn và hoàn toàn không còn được ăn ngoài Cut Price Bazaar, chỉ trong vài
ngày tôi đã bắt đầu cảm thấy bớt uể oải. Chỉ trong vài tuần, bước đi còn lảo đảo
của tôi đã trở nên nhẹ nhàng, linh hoạt hơn. Chẳng bao lâu sau, tôi lại có thể
nhảy lên mặt bếp trong căn bếp. Và từ đó về sau, tôi không bao giờ còn ngã lăn
xuống cầu thang dẫn về chỗ ở của chúng tôi tại Jokhang nữa.
Vào một buổi sáng thứ Sáu, một chiếc hộp xốp hình chữ nhật
gửi cho bà Trinci được chuyển đến Jokhang bằng dịch vụ chuyển phát. Nó được
mang thẳng vào bếp, nơi bà đang chuẩn bị một bữa ăn cho Thủ tướng Ấn Độ, trong
tiếng nhạc của Andrea Bocelli vang lên. Ngạc nhiên trước món hàng bất ngờ, bà gọi
người phụ bếp hôm đó: “Mang cho tôi con dao để mở cái này nhé, bạn thân mến (Treasure)?”
Đó là cách xưng hô mà giờ đây bà thường dùng—dù đôi khi
phải nghiến răng mà nói. Dù phong thái niềm nở của bà vẫn gần như không thay đổi
so với trước đây, cơn giận của bà giờ xuất hiện nhiều hơn dưới dạng những tia
chớp bực bội thoáng qua, thay vì những vụ bùng nổ dữ dội như núi lửa.
Và một cách kỳ lạ, dường như bà đã được đền đáp cho sự tự
kiềm chế của mình. Gần đây bà nhận được tin từ con gái, Serena, người đã được
đào tạo làm đầu bếp ở Ý trước khi dành vài năm làm việc tại nhiều nhà hàng đạt
sao Michelin khắp châu Âu. Bà Trinci vô cùng vui mừng khi biết rằng Serena đã
quyết định tạm thời chán châu Âu. Chỉ trong vài tuần nữa, cô sẽ trở về nhà ở
McLeod Ganj.
Dao trong tay, bà Trinci rạch lớp băng dính và lớp bọc bảo
vệ của gói hàng bí ẩn, mở ra bên trong là một hộp nhựa mờ chứa chất lỏng màu đỏ
tươi—và một phong bì có ghi tên bà.
“Gửi bà Trinci,” bức thư ngắn viết. “Xin gửi lời cảm ơn
chân thành vì bữa ăn Ayurvedic tuyệt vời mà tôi đã được thưởng thức gần đây
cùng Đức Thánh Thiện.
Tôi rất tiếc khi biết bà đã không thể chuẩn bị món kem sorbet mâm xôi như dự định. Vì vậy, tôi hy vọng
bà sẽ thích món gửi kèm, được làm theo một công thức Ayurvedic yêu thích. Mong
nó mang lại cho bà và các vị khách sức khỏe dồi dào và nhiều hạnh phúc.”
-“Mamma
mia!” Bà Trinci nhìn chằm chằm vào bức thư. “Thật đáng kinh ngạc! Thật hào
phóng!”
Chỉ một lát sau, bà đã mở nắp hộp và nếm thử bên trong.
-“Tuyệt
hảo!” bà nhận xét, nhắm mắt lại khi từ từ đưa hỗn hợp ấy lăn đều trong miệng một
cách đầy suy ngẫm.
-“Còn
ngon hơn nhiều so với những gì tôi có thể làm.”
Bà cầm chiếc hộp lên để xem bên trong còn bao nhiêu. “Và
nó sẽ dùng làm món làm sạch vị giác hôm nay thì hoàn hảo.”
Sau đó, tôi nghe Tenzin và Chogyal bàn luận về bữa trưa
hôm đó. Sự hòa giải chính trị trọng đại của dịp này đã được thúc đẩy, không nhỏ,
nhờ vào món ăn tuyệt vời. Vị
thủ tướng, không thể tin rằng đầu bếp của Đức Đạt Lai Lạt Ma lại không phải người
Ấn Độ, đã gọi bà lên tầng trên để bày tỏ lời chúc mừng. Theo lời kể, ông đã vô
cùng say mê món kem sorbet
mâm xôi.
-“Thật
thú vị khi mọi việc lại diễn ra như thế này, phải không?” Tenzin nhận xét với
Chogyal. “Bà Trinci bây giờ bình tĩnh và hài lòng hơn nhiều rồi.”
-“Đúng
vậy!” Chogyal đồng ý một cách chân thành.
-“Và
trong tất cả những ngày bà ấy có thể mang nó đến, việc phục vụ kem sorbet mâm xôi hôm nay quả là một nước đi tuyệt
vời.”
-“Quả
thật là vậy./.
