Điều Đức Phật thật sự dạy về ‘luân hồi’ và cuộc sống sau cái chết.

 

‘Đừng hiểu sai lời Phật.

What Buddha actually taught about “rebirth” and life after death. “Don’t misunderstand the Buddha.”

Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

 

Một trong những hiểu lầm lớn nhất về giáo lý Phật giáo là những gì Đức Phật dạy về cái chết. Ngài dạy Bát Chánh Đạo như một phương pháp để thoát khỏi luân hồi và khổ đau — đó là lý do tại sao Ngài thường từ chối nói về “cuộc sống sau khi chết[1]”, vì điều đó không quan trọng đối với “cuộc sống thánh thiện”, nhưng điều này không có nghĩa là Ngài phủ nhận vòng luân hồi. Thực tế, Ngài đang cố gắng dạy chúng ta cách thoát khỏi bánh xe khổ đau thông qua vô số kiếp sống.

Đúng là Phật giáo phủ nhận một cái “ngã” hay “linh hồn” bất biến — nhưng điều đó không có nghĩa là phủ nhận sự tồn tại. Bản chất của tồn tại là sự biến đổi. Điều chúng ta là hôm nay đã trở thành quá khứ vào ngày mai. Chúng ta không còn giống như mình của mười năm trước, và cũng không hoàn toàn giống như chính mình của năm nay. Đức Phật dạy rằng cái “cái tôi” (bản ngã) mà chúng ta hiểu theo cách thông thường là không đúng — chứ không phải là chúng ta không tồn tại, hay sẽ hoàn toàn không còn tồn tại. Mà đúng hơn, chúng ta chưa bao giờ tồn tại theo cách mà chúng ta vẫn tưởng về sự tồn tại ấy.

Rõ ràng Đức Phật đã thấu hiểu không chỉ thế giới của chúng ta mà còn cả sự phức tạp của sự tồn tại.

“Vì thật sự có một thế giới khác, nên người giữ quan điểm ‘không có thế giới khác’ là người có tà kiến…”

— Đức Phật, → Trung Bộ Kinh, trang i.402, Kinh Không Thể Sai Lầm (hay Kinh Chắc Chắn Đúng) Majjhima Nikaya i.402, Kinh Apannaka Sutta, bản dịch của Peter Harvey.

Sự hiểu lầm bắt đầu từ đây.

Một trong những hiểu lầm quan trọng là “điều gì” được tái sinh. Trong Phật giáo, giáo lý về vô thường phủ nhận khả năng tồn tại của một “linh hồn” thường hằng, bất biến — nhưng đây cũng là giới hạn của ngôn ngữ. Bởi vì mọi thứ luôn thay đổi, nên không có gì là “vĩnh viễn”. Trong nhiều bài kinh (Sutta), điều được tiếp nối và “di chuyển” qua đời sống hiện tại cũng như các đời sống tương lai là dòng tương tục của tâm thức. Trong Kinh Kinh Sợ Hãi và Khiếp Đảm (Bhayabherava Sutta - MN 4), Đức Phật được mô tả là nhớ lại các đời sống quá khứ của chính mình.

Thật vậy, tái sinh được mô tả là một yếu tố quan trọng của Chánh Kiến — một trong những giáo lý nền tảng của Đức Phật trong Bát Chánh Đạo — trong Kinh Đại Tứ Thập (Mahācattārīsaka Sutta (MN 117).

Nói cách khác, không phải Đức Phật không tin vào tái sinh, nhiều cõi giới hay các đời sống quá khứ — mà là, xét ở mức tối hậu, những điều đó không phải là điều quan trọng nhất đối với người đang tìm kiếm đời sống thánh thiện (Holy Life / phạm hạnh).

Nổi tiếng nhất là việc Đức Phật từ chối trả lời câu hỏi: “Sau khi chết, Như Lai còn tồn tại hay không?”

Vì sao Ngài không trả lời câu hỏi về cái chết và đời sống sau khi chết — điều khiến rất nhiều chúng sinh lo lắng? Trong Kinh Tiểu Mālunkyā (Cula-Malunkyovada Sutta (MN 63), Đức Phật nói:

“Và tại sao những điều ấy không được Ta tuyên bố? Bởi vì chúng không liên quan đến mục đích, không phải là nền tảng của đời sống thánh thiện.”

Do đó, vì chúng sinh vốn dễ rơi vào lo âu và chấp thủ — đặc biệt là sự chấp thủ vào thân thể — chúng ta có thể hiểu sai “sự im lặng” của Đức Phật. Một đệ tử của Đức Phật là Yamaka đã hiểu sai giáo lý, cho rằng Đức Phật dạy rằng sau khi chết thì không có gì “tồn tại” nữa. Trong Kinh Yamaka Sutta, sự hiểu lầm nguy hiểm này đã được điều chỉnh và làm sáng tỏ.

Trong nhiều bài kinh (Sutta), tái sinh được mô tả một cách rõ ràng.

Rõ ràng từ các kinh điển sơ kỳ rằng tái sinh được thừa nhận như một phần của giáo lý Duyên khởi — trong đó “sinh” được nêu cụ thể là một mắt xích quan trọng. Các truyện Tiền Thân (Jataka Tales) — kể về những tiền kiếp của Đức Phật — cũng mô tả rõ việc Đức Phật nhớ lại các đời sống trước đây của mình.

Trong các kinh sutta cổ, sự tái sinh được mô tả bằng nhiều thuật ngữ khác nhau, bao gồm Punagamana, Punavasa, Punanivattati, Abhinibbatti.

Các Kinh (Sutta) cụ thể đề cập đến tái sinh như một hiện tượng có thật gồm: Kinh Mahakammavibhanga (Trung Bộ Kinh – MN 136), Kinh Upali (MN 56), Kinh Kukkuravatika (MN 57), Kinh Moliyasivaka (Tương Ưng Bộ Kinh – SN 36.21), Kinh Sankha (SN 42.8).

Kinh Yamaka – điều chỉnh lại những hiểu lầm về cái chết

Yamaka là một kinh có ý nghĩa sâu sắc. Ngay cả những người Phật tử đôi khi cũng hiểu sai Pháp khi bàn về điều gì cấu thành nên sự sống và cái chết. Vì cách chúng ta nhận thức về thế giới và cuộc sống chính là trọng tâm của giáo lý, nên tham ái và chấp thủ chính là nguyên nhân gây ra khổ đau. Nỗi sợ cái chết và bệnh tật cũng là một dạng “khổ” như vậy.

Trong Kinh Yamaka, Tỳ-kheo Yamaka đã bị sửa sai rất nhanh:

“Đừng nói vậy, hiền hữu Yamaka. Đừng xuyên tạc Thế Tôn. Không nên xuyên tạc Thế Tôn, vì Thế Tôn sẽ không nói rằng: ‘Một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung thì bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết.’”

Vacchagotta về Lửa — “loại bỏ các niềm tin cố chấp”

Trong Trung Bộ Kinh 72 “Vacchagotta về Lửa”, chúng ta thấy rằng ngay cả những đệ tử tận tụy nhất của giáo Pháp cũng có thể bị nhầm lẫn:

“Như Lai đã loại bỏ mọi quan điểm cố chấp. Vì Như Lai đã thấy: ‘Như vậy là sắc, như vậy là sự sinh khởi của sắc, như vậy là sự đoạn diệt của sắc. Như vậy là thọ, như vậy là sự sinh khởi của thọ, như vậy là sự đoạn diệt của thọ. Như vậy là tưởng, như vậy là sự sinh khởi của tưởng, như vậy là sự đoạn diệt của tưởng. Như vậy là các hành, như vậy là sự sinh khởi của các hành, như vậy là sự đoạn diệt của các hành. Như vậy là thức, như vậy là sự sinh khởi của thức, như vậy là sự đoạn diệt của thức.’

Chính vì vậy, Như Lai được giải thoát nhờ sự chấm dứt, sự phai nhạt, sự đoạn diệt, sự buông bỏ và từ bỏ mọi sự đồng nhất hóa, mọi lo âu, và mọi chấp ngã, chấp thủ, hay khuynh hướng ngầm của ngã mạn—ta nói vậy.”

“Thưa Tôn giả Gotama, khi tâm của một vị khất sĩ được giải thoát như vậy, họ tái sinh ở đâu?”

“‘Họ tái sinh’ không phù hợp, này Vaccha.”

“Vậy thì họ không tái sinh sao?”

“‘Họ không tái sinh’ cũng không phù hợp, này Vaccha.”

“Vậy họ vừa tái sinh vừa không tái sinh sao?”

“‘Vừa tái sinh vừa không tái sinh’ cũng không phù hợp, này Vaccha.”

“Vậy họ không phải vừa tái sinh cũng không phải không tái sinh sao?”

“‘Không phải vừa tái sinh cũng không phải không tái sinh’ cũng không phù hợp, này Vaccha.”

Về sau trong kinh, Đức Phật giải thích cho cư sĩ Vacchagotta bằng thí dụ về ngọn lửa:

“Này Vaccha, ông nghĩ sao? Giả sử có một ngọn lửa đang cháy trước mặt ông. Ông có biết rằng: ‘Ngọn lửa này đang cháy trước mặt tôi’ không?”

“Bạch Đạo Sư Gotama, có, con biết như vậy.”

“Nhưng này Vaccha, giả sử người ta hỏi ông: ‘Ngọn lửa đang cháy trước mặt ông này, nó dựa vào cái gì mà cháy?’ thì ông sẽ trả lời thế nào?”

“Bạch Đạo Sư Gotama, con sẽ trả lời như sau: ‘Ngọn lửa đang cháy trước mặt con cháy nhờ nương vào cỏ và củi làm nhiên liệu.’”

“Này Vaccha, giả sử ngọn lửa đang cháy trước mặt ông bị tắt. Ông có biết rằng: ‘Ngọn lửa trước mặt tôi đã tắt’ không?”

“Bạch Đạo Sư Gotama, có, con biết như vậy.”

“Nhưng này Vaccha, giả sử người ta hỏi ông: ‘Ngọn lửa trước mặt ông đã tắt đó: nó đã đi về hướng nào—đông, nam, tây hay bắc?’ thì ông sẽ trả lời thế nào?”

“Bạch Đạo Sư Gotama, điều đó không thích hợp. Ngọn lửa ấy nương vào cỏ và củi làm nhiên liệu. Khi nhiên liệu ấy cạn kiệt, và không còn thêm nhiên liệu nào nữa, thì ngọn lửa được xem là đã tắt do không còn nhiên liệu.”

“Cũng vậy, này Vaccha, bất kỳ sắc nào mà nhờ đó một Như Lai có thể được mô tả đều đã bị đoạn tận tận gốc, như gốc cây dừa bị chặt, bị xóa bỏ, và không còn khả năng sinh khởi trong tương lai. Như Lai đã được giải thoát khỏi mọi sự quy định dựa trên sắc. Các Ngài sâu xa, vô lượng, khó dò lường, như đại dương. ‘Các Ngài tái sinh’, ‘Các Ngài không tái sinh’, ‘vừa tái sinh vừa không tái sinh’, ‘không phải vừa tái sinh cũng không phải không tái sinh’—tất cả những điều này đều không áp dụng.”

“Bất kỳ thọ… tưởng… các hành… hay thức nào mà nhờ đó một Như Lai có thể được mô tả đều đã bị đoạn tận tận gốc, như gốc cây cọ bị chặt, bị xóa bỏ, và không còn khả năng sinh khởi trong tương lai. Như Lai đã được giải thoát khỏi mọi sự quy định dựa trên thức. Các Ngài sâu xa, vô lượng, khó dò lường, như đại dương. ‘Họ tái sinh’, ‘họ không tái sinh’, ‘vừa tái sinh vừa không tái sinh’, ‘không phải vừa tái sinh cũng không phải không tái sinh’—tất cả những điều này đều không áp dụng.”

Kinh Yamaka

Tôi được nghe như vầy: vào một thời, Tôn giả Xá-lợi-phất đang trú gần Sāvatthī, tại Kỳ Viên, tu viện của ông Anāthapiṇḍika.

Bấy giờ, một tà kiến đã khởi lên nơi Tôn giả Yamaka rằng:

“Theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn giảng dạy, một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết.”

Một số đông các Tỳ-kheo nghe rằng: “Người ta nói Tôn giả Yamaka đã khởi lên tà kiến này: ‘Theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn giảng dạy, một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết.’”

Vì vậy, họ đã đi đến gặp Tôn giả Yamaka. Khi đến nơi, họ chào hỏi thân mật. Sau khi trao đổi những lời thăm hỏi và chào đón thân tình, họ ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi xuống một bên, họ nói với Tôn giả Yamaka: “Này hiền giả Yamaka, có phải đúng là nơi hiền giả đã khởi lên tà kiến này: ‘Theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn giảng dạy, một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết’ không?”

“Vâng, các hiền giả. Theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn giảng dạy, một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết.”

“Đừng nói vậy, hiền giả Yamaka. Đừng xuyên tạc Thế Tôn. Không nên xuyên tạc Thế Tôn, vì Thế Tôn sẽ không nói rằng: ‘Một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết.’”

Nhưng mặc dù Tôn giả Yamaka đã bị các Tỳ-kheo đó khiển trách như vậy, ông — vì tính cố chấp và chấp thủ — vẫn giữ vững tà kiến ấy: ‘Theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn giảng dạy, một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết.

Khi các Tỳ-kheo không thể khiến Tôn giả Yamaka từ bỏ tà kiến của mình, họ đứng dậy rời chỗ ngồi và đến gặp Tôn giả Xá-lợi-phất. Khi đến nơi, họ nói với ngài: “Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, tà kiến này đã khởi lên nơi Tôn giả Yamaka: ‘Theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn giảng dạy, một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết.’ Nếu Tôn giả vì lòng từ bi, đến khuyên Tôn giả Yamaka thì thật tốt.

Tôn giả Xá-lợi-phất đồng ý bằng cách im lặng.

Rồi vào buổi chiều, Tôn giả Xá-lợi-phất rời nơi ẩn cư, đến gặp Tôn giả Yamaka, và khi đến nơi, hai bên chào hỏi thân mật. Sau khi trao đổi những lời thăm hỏi và chào đón, ngài ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi xuống, ngài nói với Tôn giả Yamaka: “Hiền giả Yamaka, có phải đúng là nơi hiền giả đã khởi lên tà kiến này: ‘Theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn giảng dạy, một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết’ không?

“Vâng, thưa tôn giả Xá-lợi-phất. Theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn giảng dạy, một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết.

“Hiền giả Yamaka, theo hiền giả, sắc có phải thường hằng hay vô thường?

“Vô thường, thưa hiền giả.

“Và cái gì vô thường đó có mang lại an lạc hay khổ đau?

“Khổ đau, thưa hiền giả.

“Và có nên xem những gì vô thường, khổ đau, dễ biến đổi là: ‘Cái này là của tôi. Cái này là tự ngã của tôi. Cái này là tôi’ không?

“Không, thưa hiền giả.

“Thọ có phải thường hằng hay vô thường?

“Vô thường, thưa hiền giả.

“Các hành có phải thường hằng hay vô thường?

“Vô thường, thưa hiền giả.

“Thức có phải thường hằng hay vô thường?

“Vô thường, thưa hiền giả.

“Và cái gì vô thường đó có mang lại an lạc hay khổ đau?

“Khổ đau, thưa hiền giả.

“Và có nên xem những gì vô thường, khổ đau, dễ biến đổi là: ‘Cái này là của tôi. Cái này là tự ngã của tôi. Cái này là tôi’ không?

“Không, thưa hiền giả.

“Hiền giả nghĩ sao: Hiền giả có xem sắc là Như Lai không?

“Không, thưa hiền giả.

“Hiền giả có xem thọ là Như Lai không?

“Không, thưa hiền giả.

“Hiền giả có xem tưởng là Như Lai không?

“Không, thưa hiền giả.

“Hiền giả có xem các hành là Như Lai không?

“Không, thưa hiền giả.

“Hiền giả có xem thức là Như Lai không?

“Không, thưa hiền giả.

“Hiền giả nghĩ sao: Hiền giả có xem Như Lai hiện hữu trong sắc… hay ngoài sắc… trong thọ… hay ngoài thọ… trong tưởng… hay ngoài tưởng… trong các hành… hay ngoài các hành… trong thức… hay ngoài thức không?”

“Không, thưa hiền giả.”

“Hiền giả nghĩ sao: Hiền giả có xem Như Lai là sắc-thọ-tưởng-hành-thức không?”

“Không, thưa hiền giả.”

“Hiền giả nghĩ sao: Hiền giả có xem Như Lai là sắc-thọ-tưởng-hành-thức không?”

“Không, thưa hiền giả.”

“Hiền giả có xem Như Lai là cái gì không có sắc, không có thọ, không có tưởng, không có hành, không có thức không?”

“Không, thưa hiền giả.”

“Vậy này hiền giả Yamaka — khi hiền giả không thể xác định Như Lai là một chân lý hay thực thể ngay cả trong đời này — thì có nên tuyên bố rằng: ‘Theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn giảng dạy, một vị Tỳ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị hủy diệt, tiêu vong, và không còn tồn tại sau khi chết’ không?”

“Trước đây, hiền giả Xá-lợi-phất, tôi đã ngu si mà giữ lấy tà kiến đó. Nhưng bây giờ, sau khi nghe lời giải thích của hiền giả về Pháp, tôi đã từ bỏ tà kiến ấy, và đã thông suốt được Pháp.

“Vậy này hiền giả Yamaka, nếu có người hỏi hiền giả như sau: Một vị Tỳ-kheo, một bậc tỳ-kheo đáng tôn kính, đã đoạn tận các lậu hoặc: thì khi thân hoại mạng chung, sau khi chết, huynh sẽ trả lời thế nào?”

“Khi được hỏi như vậy, tôi sẽ trả lời: ‘Sắc thì vô thường… Cảm thọ… Tri giác… Hình thành… Ý thức cũng vô thường. Cái gì vô thường thì khổ. Cái gì khổ thì đã chấm dứt và đi đến kết thúc.’

“Rất tốt, hiền giả Yamaka ạ. Rất tốt. Trong trường hợp đó, tôi sẽ đưa cho huynh một phép ẩn dụ để giúp bạn hiểu điểm này sâu hơn nữa. Giả sử có một chủ nhà hoặc con trai của một chủ nhà — giàu có, thịnh vượng, sở hữu nhiều tài sản — được canh gác rất kỹ lưỡng. Rồi giả sử có một người nào đó xuất hiện, mong muốn điều không đem lại lợi ích cho mình, mong muốn điều không có lợi cho mình, mong muốn làm mất an toàn của người ấy, mong muốn giết người ấy. Người này sẽ nghĩ: ‘Sẽ không dễ dàng để giết người này bằng bạo lực. Nếu ta lén lút tiến vào rồi giết người ấy thì sao?’”

“Vậy người ấy sẽ đến gặp chủ nhà hoặc con trai của chủ nhà và nói: ‘Xin Ngài nhận tôi làm người hầu, thưa Ngài.’ Nghe vậy, chủ nhà hoặc con trai của chủ nhà sẽ nhận người này làm người hầu.”

“Khi đã được nhận làm người hầu, người ấy sẽ thức dậy vào buổi sáng trước chủ nhà, đi ngủ vào buổi tối chỉ sau chủ nhà, làm mọi việc mà chủ nhà ra lệnh, luôn hành động để làm hài lòng chủ nhà, nói năng lễ phép với chủ nhà. Rồi chủ nhà hoặc con trai của chủ nhà sẽ coi người ấy như bạn bè, người đồng hành, và đặt lòng tin vào người ấy. Khi người hầu nhận ra: ‘Chủ nhà hoặc con trai của chủ nhà tin tưởng tôi,’ thì khi gặp chủ nhà ở nơi vắng vẻ, người ấy sẽ giết ông bằng một con dao sắc bén.

“Vậy bạn nghĩ sao, bạn Yamaka ạ? Khi người ấy đến gặp chủ nhà hoặc con trai của chủ nhà và nói: ‘Xin Ngài nhận tôi làm người hầu, thưa Ngài’: chẳng phải lúc đó người ấy đã là kẻ giết người sao? Thế nhưng mặc dù là kẻ giết người, chủ nhà hoặc con trai của chủ nhà vẫn không biết người ấy là ‘kẻ giết tôi’. Và khi, được nhận làm người hầu, người ấy thức dậy vào buổi sáng trước chủ nhà, đi ngủ vào buổi tối chỉ sau chủ nhà, làm mọi việc mà chủ nhà ra lệnh, luôn hành động để làm hài lòng chủ nhà, nói năng lễ phép với chủ nhà: chẳng phải lúc đó người ấy vẫn là kẻ giết người sao? Thế nhưng mặc dù là kẻ giết người, chủ nhà hoặc con trai của chủ nhà vẫn không biết người ấy là ‘kẻ giết tôi’. Và khi người ấy gặp chủ nhà ở nơi vắng vẻ và giết ông bằng một con dao sắc bén: chẳng phải lúc đó người ấy vẫn là kẻ giết người sao? Thế nhưng mặc dù là kẻ giết người, chủ nhà hoặc con trai của chủ nhà vẫn không biết người ấy là ‘kẻ giết tôi.’”

“Vâng, hiền hữu của tôi.”

“Cũng tương tự như vậy, một người chưa được hướng dẫn, bình thường — không tôn trọng bậc thánh, không tinh thông hay rèn luyện theo Pháp của họ; không tôn trọng những người liêm chính, không tinh thông hay rèn luyện theo Pháp của họ — lại cho rằng sắc (thân) là tự ngã, hoặc tự ngã sở hữu sắc, hoặc sắc có trong tự ngã, hoặc tự ngã có trong sắc.”

“Người ấy cho cảm thọ là tự ngã…
“Người ấy cho tri giác là tự ngã…
“Người ấy cho các hành (hình thành tâm lý) là tự ngã…
“Người ấy cho ý thức là tự ngã, hoặc tự ngã sở hữu ý thức, hoặc ý thức có trong tự ngã, hoặc tự ngã có trong ý thức.”

“Người ấy không thấy sắc vô thường, đúng như nó hiện hữu, là ‘sắc vô thường.’ Người ấy không thấy cảm thọ vô thường, đúng như nó hiện hữu, là ‘cảm thọ vô thường.’ Người ấy không thấy tri giác vô thường… Người ấy không thấy các hành vô thường… Người ấy không thấy  thức vô thường, đúng như nó hiện hữu, là ‘thức vô thường.’

“Người ấy không thấy sắc khổ, đúng như nó hiện hữu, là ‘sắc khổ.’ Người ấy không thấy cảm thọ khổ… Người ấy không thấy tri giác khổ… Người ấy không thấy các hành khổ… Người ấy không thấy ý thức khổ, đúng như nó hiện hữu, là ‘ý thức khổ.’

“Người ấy không thấy sắc là vô ngã, đúng như nó hiện hữu, là ‘sắc vô ngã.’ Người ấy không thấy cảm thọ vô ngã… Người ấy không thấy tri giác vô ngã… Người ấy không thấy các hành vô ngã… Người ấy không thấy  thức vô ngã, đúng như nó hiện hữu, là ‘ thức vô ngã.’

“Người ấy không thấy sắc là do tạo tác, đúng như nó hiện hữu, là ‘sắc do tạo tác.’ Người ấy không thấy cảm thọ do tạo tác… Người ấy không thấy tri giác do tạo tác… Người ấy không thấy các hành do tạo tác… Người ấy không thấy ý thức do tạo tác, đúng như nó hiện hữu, là ‘ý thức do tạo tác.’

“Người ấy không thấy sắc là sát hại, đúng như nó hiện hữu, là ‘sắc sát hại.’ Người ấy không thấy cảm thọ sát hại… Người ấy không thấy tri giác sát hại… Người ấy không thấy các hành sát hại… Người ấy không thấy  thức sát hại, đúng như nó hiện hữu, là ‘ thức sát hại.’”

“Người ấy bám chấp vào sắc, dính mắc vào sắc, và xác định nó là ‘cái tôi.’ Người ấy bám chấp vào cảm thọ… Người ấy bám chấp vào tri giác… Người ấy bám chấp vào các hành… Người ấy bám chấp vào  thức, dính mắc vào  thức, và xác định nó là ‘cái tôi.’ Năm uẩn bám chấp này — bám chấp vào, dính mắc vào — dẫn đến mất mát lâu dài và khổ đau cho người ấy.

“Còn người đệ tử được hướng dẫn tốt, của những bậc thánh — người tôn trọng bậc thánh, tinh thông và rèn luyện theo Pháp của họ; người tôn trọng những người liêm chính, tinh thông và rèn luyện theo Pháp của họ — thì không cho rằng sắc là tự ngã, hoặc tự ngã sở hữu sắc, hoặc sắc có trong tự ngã, hoặc tự ngã có trong sắc.

“Người ấy không cho cảm thọ là tự ngã…
Người ấy không cho tri giác là tự ngã…
Người ấy không cho các hành là tự ngã…”

“Người ấy không cho ý thức là tự ngã, hoặc tự ngã sở hữu ý thức, hoặc ý thức có trong tự ngã, hoặc tự ngã có trong thức.”

“Người ấy thấy sắc là vô thường, đúng như nó hiện hữu, là ‘sắc vô thường.’ Người ấy thấy cảm thọ vô thường… Người ấy thấy tri giác vô thường… Người ấy thấy các hành vô thường… Người ấy thấy ý thức là vô thường, đúng như nó hiện hữu, là ‘ thức vô thường.’

“Người ấy nhận biết hình tướng gây căng thẳng, như nó thật sự hiện hữu, là ‘hình tướng gây căng thẳng.’ Người ấy nhận biết cảm thọ gây căng thẳng… Người ấy nhận biết tri giác gây căng thẳng… Người ấy nhận biết những tạo tác (hoặc cấu tạo) gây căng thẳng… Người ấy nhận biết thức gây căng thẳng, như nó thực sự hiện hữu, là ‘thức gây căng thẳng.’

“Người ấy nhận biết hình tướng không phải tự ngã, như nó thật sự hiện hữu, là ‘hình tướng không phải tự ngã.’ Người ấy nhận biết cảm thọ không phải tự ngã… Người ấy nhận biết tri giác không phải tự ngã… Người ấy nhận biết những tạo tác (hoặc cấu tạo) không phải tự ngã… Người ấy nhận biết thức không phải tự ngã, như nó thực sự hiện hữu, là ‘thức không phải tự ngã.’

“Người ấy nhận biết hình tướng tạo tác, như nó thật sự hiện hữu, là ‘hình tướng tạo tác.’ Người ấy nhận biết cảm thọ tạo tác… Người ấy nhận biết tri giác tạo tác… Người ấy nhận biết những tạo tác (hoặc cấu tạo) tạo tác… Người ấy nhận biết thức tạo tác, như nó thật sự hiện hữu, là ‘thức tạo tác.’

“Người ấy nhận biết hình tướng sát hại, như nó thật sự hiện hữu, là ‘hình tướng sát hại.’ Người ấy nhận biết cảm thọ sát hại… Người ấy nhận biết tri giác sát hại… Người ấy nhận biết những tạo tác (hoặc cấu tạo) sát hại… Người ấy nhận biết thức sát hại, như nó thật sự hiện hữu, là ‘thức sát hại.’

“Người ấy không bám chấp vào hình tướng, không dính mắc vào hình tướng, không xác định hình tướng là ‘tự ngã của ta.’ Người ấy không bám chấp vào cảm thọ… Người ấy không bám chấp vào tri giác… Người ấy không bám chấp vào các tạo tác… Người ấy không bám chấp vào thức, không dính mắc vào thức, không xác định thức là ‘tự ngã của ta.’ Năm uẩn bám chấp này — không bám chấp, không dính mắc — dẫn đến hạnh phúc lâu dài và an lạc của người ấy.

“Như vậy, hiền hữu Xá Lợi Phất, những người có những người như huynh làm bạn đồng hành trong đời sống thanh tịnh, dạy bảo họ, khuyên nhủ họ bằng lòng từ, mong muốn hạnh phúc và lợi ích của họ. Vì bây giờ, khi tôi đã nghe lời giải thích về Pháp từ hiền hữu, tâm tôi — nhờ không còn bám chấp/không còn phụ thuộc — đã được giải thoát khỏi các ô nhiễm tâm.”/.

***

CÁC BÀI LIÊN QUAN

1-Luân Hồi Và Nghiệp Rất Quan Trọng Trong Phât Giáo

2- Giấc Mơ Về Tái Sanh, Liệu Luân Hồi Có Thật Không?

3- Tái Sanh Vs Luân Hồi: Nghiệp Vận Hành Như Thế Nào?

4- NGHIỆP & TÁI SANH

https://buddhaweekly.com/yamaka-sutta-clarifying-that-death-is-not-extinction-that-which-is-stressful-has-ceased-and-gone-to-its-end/

 

---

[1] Tứ Đồng: đồng giới, đồng nguyện, đồng tín, đồng thí - "Này cả hai gia chủ, nếu cả vợ lẫn chồng ước mong lúc nào cũng nhìn thấy nhau cho đến hết kiếp sống này và còn muốn tiếp tục nhìn thấy nhau trong kiếp sống tương, thì phải có cùng một niềm tin, một lòng rộng lượng như nhau, noi theo một nền đạo đức như nhau, thực hiện được một trí tuệ như nhau; [được như thế] thì cả hai sẽ nhìn thấy nhau cho đến hết kiếp sống này và sẽ còn nhìn thấy nhau trong kiếp sống tương lai".Kinh "Làm thế nào để gặp lại nhau trong các kiếp sống tương lai" (Nakulapita-Sutta-Anguttara Nikaya, II, 61-62, PTS, 1885-1910)

 

CHƯƠNG 10: CON MÈO CỦA ĐỨC ĐẠT LAI LẠT MA

 Nguyên tác: Dalai Lama’s Cat

Tác giả: David Michie
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

“Bạn đã bao giờ bị tê liệt vì không thể đưa ra quyết định chưa, độc giả thân mến? Bạn có từng rơi vào tình huống mà nếu, một mặt, bạn làm điều này, điều kia hoặc điều nọ thì một kết quả nhất định có thể xảy ra; nhưng nếu, mặt khác, bạn làm điều gì đó khác đi thì một kết quả khác tốt hơn có thể xảy ra — chỉ là khả năng nó xảy ra thấp hơn, nên có lẽ bạn sẽ tốt hơn nếu vẫn chọn phương án đầu tiên?”

Có thể bạn đã tưởng rằng chúng tôi, loài mèo, chưa bao giờ vướng vào những phức tạp về nhận thức như vậy. Có thể bạn tin rằng sự quá tải về tồn tại chỉ là đặc quyền riêng của loài Homo sapiens (loài người thông minh).

“Thật ra, chẳng có gì xa sự thật hơn điều đó. Felis catus — tức loài mèo nhà — có thể không cần xây dựng sự nghiệp, không có công việc kinh doanh phải lo, hay tham gia vào bất kỳ vòng quay hoạt động xoay vần nào khiến con người luôn bận rộn không ngừng. Nhưng có một lĩnh vực mà chúng tôi và các bạn lại giống nhau đến đáng kinh ngạc.”

Tôi đang nói, tất nhiên, về những chuyện của trái tim.

Con người có thể chờ đợi trong tuyệt vọng một tin nhắn, một email, hay một cuộc gọi điện thoại nhất định. Chúng tôi, loài mèo, có những cách giao tiếp khác. Hình thức của nó là…

Tôi đã rơi vào chính tình thế như vậy với người bạn mèo vằn của mình. Sự thu hút đến ngay lập tức, ngay từ khoảnh khắc đầu tiên tôi nhìn thấy cậu ấy dưới ánh sáng xanh. Khi chúng tôi thật sự gặp nhau, trong thời gian tôi ở nhà Chogyal, đã có một cảm giác rung động rõ ràng, và tôi nghĩ là đôi bên đều cảm nhận được. Nhưng bây giờ, khi tôi không còn ở với Chogyal nữa, liệu cậu ấy có biết nơi tôi sống không? Tôi có nên cố gắng hơn—ví dụ, băng qua sân chùa một đêm và khám phá thế giới u tối bên kia? Hay tôi nên giữ vẻ điềm tĩnh bí ẩn, như một con mèo đầy huyền bí, và tin rằng cậu ấy sẽ tự tìm đến?”

“Người mang lại cho tôi sự rõ ràng cần thiết trong tình huống này chính là Lobsang, thông dịch viên của Đức Đạt-lai Lạt-ma. Và, như thường xảy ra với những chuyện như vậy, theo cách mà bạn chẳng ngờ tới. Một vị tăng Phật giáo Tây Tạng cao, mảnh mai, khoảng giữa 30 tuổi, Lobsang vốn sinh ra ở Bhutan, là họ hàng xa của hoàng gia nơi đó. Ông ấy được giáo dục theo lối phương Tây hoàn toàn tại Mỹ, tốt nghiệp Yale với bằng Triết học Ngôn ngữ và Ký hiệu học. Bên cạnh vóc dáng cao ráo và trí tuệ rực rỡ, còn có một điều khác mà bạn nhận ra ngay khi Lobsang bước vào phòng: đó là một hào quang của sự điềm tĩnh. Ông ấy tràn đầy thanh thản. Một sự an nhiên sâu sắc dường như tỏa ra từ từng tế bào trong cơ thể, ảnh hưởng đến mọi người xung quanh.”

Bên cạnh nhiệm vụ là thông dịch viên, Lobsang còn là người đứng đầu không chính thức về công nghệ thông tin tại Jokhang. Bất cứ khi nào máy tính không hợp tác, máy in trở nên khó chịu, hay các hộp thu tín hiệu vệ tinh chuyển sang trạng thái thụ động-đầy thách thức, thì Lobsang chính là người được gọi để áp dụng logic điềm tĩnh và sắc bén của mình vào vấn đề.

Vì vậy, khi modem chính tại Jokhang bị trục trặc vào một buổi chiều, chỉ chưa đầy năm phút, Tenzin đã gọi Lobsang từ văn phòng của ông ấy ở cuối hành lang. Sau vài kiểm tra đơn giản, Lobsang kết luận rằng vấn đề là do đường dây. Ngay lập tức, sự trợ giúp từ công ty điện thoại được mời đến.

Đó là cách mà Raj Goel, nhân viên dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật của Dharamsala Telecom, đến được Jokhang vào cuối buổi chiều hôm đó. Là một người đàn ông hơi nhỏ con, khoảng giữa 20 tuổi, với thân hình gầy gò và mái tóc dày bù xù, anh ta dường như vô cùng khó chịu khi phải cung cấp dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật cho một khách hàng. Quá đáng thật! Thật táo tợn!

Khuôn mặt cau có, thái độ thô lỗ, anh ta yêu cầu được dẫn đến modem và các đường dây điện thoại nối vào Jokhang. Chúng nằm trong một căn phòng nhỏ ở cuối hành lang. Đập mạnh chiếc cặp kim loại xuống kệ với một tiếng chát chúa đầy giận dữ, anh ta bật mở khóa, lấy ra một chiếc đèn pin và tua vít, rồi ngay lập tức bắt đầu chọc và thăm dò một mớ cáp rối rắm, trong khi Lobsang đứng cách đó vài bước, bình tĩnh quan sát.

-“Lộn xộn quá, chỗ này,” Raj Goel lầm bầm dưới hơi thở.

Lobsang có vẻ như không nghe thấy lời nhận xét đó.

Rên rỉ khi quỳ xuống và theo dõi một sợi cáp cụ thể đến phía sau modem, kỹ thuật viên lẩm bẩm một cách u ám về tính toàn vẹn của hệ thống, nhiễu sóng và những vấn đề bí ẩn khác trước khi giật modem đầy giận dữ, kéo một loạt cáp ở phía sau và lật ngửa nó trên tay.

Trong khi Raj Goel đang trút giận, Tenzin tình cờ đi ngang qua. Ông trao ánh mắt đầy vẻ khôi hài khô khan với Lobsang.

-“Ông sẽ phải mở cái này ra,” kỹ thuật viên nói với Lobsang bằng giọng đầy trách móc. Người phiên dịch của Đức Thánh Thiện đồng ý gật đầu. “Được thôi.”

Lục lọi trong cặp để tìm một chiếc tua vít nhỏ hơn, Raj Goel bắt đầu làm việc trên vỏ của chiếc modem gây rắc rối.

-“Không có thời gian cho tôn giáo.”

Anh ta đang tự nói với mình sao? Giọng nói ấy dường như quá mạnh mẽ để chỉ là tự nhủ.

-“Những chuyện mê tín dị đoan,” vài phút sau, anh ta phàn nàn, còn to hơn trước.

Lobsang không hề bận tâm trước những lời nhận xét đó. Ngược lại, dường như một nụ cười đã xuất hiện trên môi ông.

Nhưng Raj Goel đang muốn gây sự. Vật lộn với một con ốc cứng đầu khi cúi người qua chiếc modem, lần này anh ta nói bằng giọng điệu như đòi phải có câu trả lời. “Có ích gì mà nhồi nhét đầu óc người ta bằng những niềm tin ngớ ngẩn chứ?”

-“Anh nói đúng,” Lobsang đáp. “Hoàn toàn vô ích.”

-“Ha!” vài phút sau, người kia thốt lên khi cuối cùng đã thắng được con ốc cứng đầu. “Nhưng anh lại có tôn giáo mà.” Lần này anh ta liếc Lobsang bằng ánh mắt sắc bén. “Anh là một Người Tín Ngưỡng.”

“Anh hoàn toàn không nghĩ như vậy.” Lobsang tỏa ra một sự điềm tĩnh sâu sắc. Sau một hồi im lặng, ông tiếp tục:

-“Một trong những điều cuối cùng mà Đức Phật nói với các đệ tử của Ngài là bất cứ ai tin vào một lời nào Ngài đã dạy mà không tự kiểm chứng bằng trải nghiệm của chính mình đều là kẻ ngốc.”

Những mảng mồ hôi bắt đầu xuất hiện trên chiếc áo polyester của kỹ thuật viên. Phản ứng của Lobsang không phải là thứ anh ta mong đợi. “Những lời láu cá,” anh ta càu nhàu. “Tôi thấy người ta cúi lạy Đức Phật trong các ngôi chùa.

Ca hát nguyện cầu, tụng kinh. Chuyện đó là gì nếu không phải là niềm tin mù quáng?”

“Trước khi tôi trả lời điều đó, để tôi hỏi anh một chuyện.” Lobsang dựa người vào khung cửa. “Anh làm việc ở Dharamsala Telecom. Buổi sáng có hai cuộc gọi đến: một từ khách hàng vô tình làm đổ tủ hồ sơ lên modem của mình, cái còn lại từ khách hàng tức giận với vợ vì cô ấy mua sắm trực tuyến mà dùng búa phá modem. Trong cả hai trường hợp, modem đều hỏng và cần sửa chữa hoặc thay thế. Anh có đối xử với cả hai khách hàng giống nhau không?”

-“Đương nhiên là không!” Raj Goel cau mày gắt gỏng. “Chuyện đó có liên quan gì đến việc cúi lạy Đức Phật chứ?”

-“Rất nhiều đấy chứ.” Sự điềm tĩnh tự nhiên của Lobsang càng tương phản rõ rệt với tính khó chịu của Raj Goel.

-“Tôi sẽ giải thích lý do. Nhưng hai khách hàng đó—” “Người này là vô ý,” kỹ thuật viên ngắt lời, giọng ngày càng cao. “Người kia là hành động phá hoại có chủ ý.”

-“Ý anh nói là ý định quan trọng hơn hành động phải không?”

-“Đương nhiên rồi.”

-“Vậy khi một người cúi lạy Đức Phật, điều thật sự quan trọng là ý định chứ không phải cái cúi chào?”

Chính vào lúc này, nhân viên dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật mới nhận ra rằng mình đã hùng hồn đẩy bản thân vào ngõ cụt. Nhưng không có nghĩa là anh ta sẽ chịu rút lui. “Ý định thì rõ ràng mà,” anh ta tranh cãi.

Lobsang nhún vai. “Anh nói tôi nghe xem.”

-“Ý nghĩa là ta đang cầu xin Đức Phật tha thứ. Ta đang hy vọng được cứu rỗi.”

Lobsang bật cười phá lên. Tuy vậy, thái độ của ông vẫn rất ôn hòa, đến mức lần đầu tiên sự phẫn nộ của Raj Goel dường như dịu xuống.

-“Có lẽ tôi nghĩ rằng anh đang nhầm sang điều gì khác,” Lobsang lên tiếng sau một lúc. “Những bậc giác ngộ không thể lấy đi khổ đau của anh hay ban cho anh hạnh phúc. Nếu họ làm được điều đó, chẳng phải họ đã làm từ lâu rồi sao?”

-“Vậy thì sao ông còn bận tâm làm gì?” Người kỹ thuật viên vừa lắc đầu vừa loay hoay với chiếc modem.

-“Như anh vừa nói đấy, điều quan trọng nằm ở tâm ý. Tượng Phật tượng trưng cho trạng thái giác ngộ. Chư Phật đâu cần người khác quỳ lạy mình. Họ quan tâm làm gì chứ? Khi chúng ta cúi lạy, đó là lúc ta tự nhắc bản thân rằng tiềm năng tự nhiên vốn có của mình chính là sự giác ngộ.”

Lúc này, Raj Goel đã tháo nắp modem ra và đang loay hoay với các mối nối bên trong bảng mạch. “Nếu ông không thờ phụng Đức Phật”—anh cố giữ giọng sắc lạnh của mình, dù điều đó dường như ngày càng khó khăn—“thì Phật giáo rốt cuộc nói về điều gì?”

Đến lúc này, Lobsang đã hiểu vị khách của mình đủ để đưa ra một câu trả lời mà anh ta có thể đồng cảm được. “Khoa học về tâm trí,” ông nói.

-“ Khoa học ư?”

-“Nếu có ai đó dành hàng chục nghìn giờ để tiến hành những cuộc khảo cứu nghiêm ngặt nhằm khám phá sự thật về bản chất của ý thức thì sao? Giả sử những người khác tiếp tục kiểm chứng và lặp lại quá trình nghiên cứu ấy suốt hàng trăm năm. Sẽ tuyệt vời biết bao nếu không chỉ hiểu được tiềm năng của tâm trí trên phương diện lý thuyết, mà còn tìm ra con đường nhanh chóng và trực tiếp nhất để tự mình chứng nghiệm nó? Đó chính là khoa học của Phật giáo.”

Sau khi loay hoay với phần linh kiện bên trong modem, Raj Goel bắt đầu lắp lại nắp máy. Một lúc sau anh nói: “Tôi có hứng thú với khoa học lượng tử.” Rồi ngừng lại giây lát, anh thông báo: “Modem hoạt động được rồi, nhưng tôi cần đặt lại nó cho chắc ăn. Sự cố đường truyền đã được báo cáo. Trong vòng mười hai tiếng nữa là nó sẽ hoạt động bình thường.”

Có lẽ sự điềm tĩnh sâu sắc của Lobsang đã bắt đầu ảnh hưởng đến anh. Hoặc cũng có thể những lời giải thích của người phiên dịch đã khiến anh phải chững lại suy nghĩ. Nhưng từ đó trở đi, vị khách không còn càu nhàu hay than phiền nữa khi hoàn tất công việc và thu dọn dụng cụ của mình.

Trên đường quay trở lại dọc hành lang, khi đi ngang qua văn phòng của Lobsang, người phiên dịch nói: “Tôi có thứ này có thể anh sẽ thấy thú vị.” Ông bước nhanh vào trong rồi lấy một cuốn sách từ một trong những giá sách dọc theo tường.

“Lượng tử và Hoa sen.” (The Quantum and the Lotus). Raj Goel đọc tiêu đề trước khi lật mở cuốn sách.

-“Anh có thể mượn nó nếu muốn.”

Ở trang tiêu đề có một lời đề tặng từ một trong những tác giả của cuốn sách, Matthieu Ricard.

-“Cuốn này có chữ ký,” vị khách nhận xét.

-“Matthieu là bạn của tôi.”

-“Ông ấy đã từng đến chùa Jokhang chưa?”

-“Tôi gặp anh ấy lần đầu ở Mỹ,” Lobsang nói. “Tôi đã sống ở đó mười năm.”

Lần đầu tiên, Raj Goel nhìn Lobsang một cách chăm chú. Sự tiết lộ đó khiến anh quan tâm hơn nhiều so với bất cứ điều gì người phiên dịch đã nói trước đó. Nhận ra tiềm năng tự nhiên của bản thân. Đạt được giác ngộ. Vân vân và vân vân. Nhưng đã sống ở Mỹ mười năm?!

-“Cảm ơn,” vị khách nói, vừa đặt cuốn sách vào cặp tài liệu của mình. “Tôi sẽ trả lại.”

Chiều thứ Hai tuần đó, tôi nghe thấy giọng của Raj Goel vọng xuống hành lang. Vì những vị khách vô cùng thô lỗ tại chùa Jokhang rất hiếm, sự tò mò đã kéo tôi rời khỏi giấc ngủ trưa để nhìn vị khách của Lobsang, người đang được dẫn vào văn phòng của ông.

Liệu người kỹ thuật viên này lại đến để gây thêm một cuộc tranh cãi nữa sao?

Nhưng Raj Goel vừa bước vào lại là một con người khác hẳn so với vẻ cáu kỉnh và gắt gỏng đầy đối đầu trước đó; anh ta trông có phần lạc lõng, với chiếc áo sơ mi đã phai màu và chiếc cặp tài liệu cũ kỹ, sờn rách.

-“Không còn vấn đề gì với đường dây điện thoại nữa chứ?” anh ta xác nhận, khi tôi lặng lẽ bước vào văn phòng của Lobsang phía sau anh ta.

-“Hoạt động hoàn hảo rồi, cảm ơn anh.” Lobsang đang ngồi sau bàn làm việc của mình.

Vị khách lấy cuốn sách đã mượn ra từ trong cặp tài liệu. “Cuốn này đã mang lại một góc nhìn thú vị,” anh nói. Ý anh thật ra là: “Xin lỗi vì tuần trước tôi đã cư xử quá khó chịu.”

Là một người tốt nghiệp ngành ký hiệu học, Lobsang hiểu điều đó. “Tốt,” ông gật đầu. “Tôi hy vọng anh thấy nó mang tính gợi mở.” Ý ông là: “Tôi chấp nhận lời xin lỗi. Ai cũng có những ngày như vậy.”

Có một khoảng lặng. Sau khi đặt cuốn sách lên bàn của Lobsang, Raj Goel lùi lại một bước. Anh ta không nhìn thẳng vào Lobsang mà liếc quanh văn phòng trong vài giây, như thể đang cố tìm cho mình những lời thích hợp để nói.

-“Vậy… ông đã sống ở Mỹ sao?” cuối cùng anh ta hỏi.

-“Đúng vậy.”

-“Mười năm?”

-“Đúng thế.”

Một khoảng lặng dài nữa. Rồi: “Nó như thế nào?”

Lobsang đẩy ghế lùi ra khỏi bàn làm việc và chờ đến khi vị khách cuối cùng cũng nhìn thẳng vào mắt mình. “Tại sao anh muốn biết?”

-“Vì tôi muốn sang đó sống một thời gian, nhưng gia đình tôi muốn tôi kết hôn,” Raj Goel bắt đầu nói.

Có vẻ như câu hỏi của Lobsang đã làm bung ra một nút thắt nào đó. Khi Raj Goel bắt đầu nói, anh không còn dừng lại được nữa.

-“Tôi có bạn ở New York nói rằng ‘Cứ đến ở với chúng tôi,’ và tôi rất muốn đi, vì cả đời tôi luôn mong được đến New York City, kiếm tiền bằng đô la thật, và thậm chí có thể gặp một ngôi sao điện ảnh. Nhưng bố mẹ tôi đã chọn cho tôi cô gái này, và gia đình cô ấy cũng muốn chúng tôi kết hôn, họ còn nói ‘Mỹ thì lúc nào chả có thể đi sau.’ Ngoài ra, sếp tôi đang gây áp lực bắt tôi tham gia chương trình đào tạo quản lý, nhưng khoản vay đó sẽ buộc tôi gắn với công ty trong sáu năm, và tôi cảm thấy bị mắc kẹt. Thật ra thì áp lực công việc hiện giờ đã quá sức chịu đựng rồi.”

Sau cơn tuôn trào đột ngột ấy, sự tĩnh lặng trong văn phòng của Lobsang trở nên rõ rệt đến mức gần như cảm nhận được. Lobsang khẽ ra hiệu về phía hai chiếc ghế đặt ở góc phòng. “Anh có muốn uống một tách trà không?”

Một lúc sau, cả hai đã ngồi cùng nhau. Khi Lobsang nhấp trà, Raj Goel không bỏ sót chi tiết nào về những áp lực chồng chéo—những áp lực, không nghi ngờ gì, chính là nguồn gốc thật sự của thái độ khó chịu của anh vào tuần trước.

Anh kể về nỗi dằn vặt khi theo dõi bạn bè trên Facebook và YouTube, thấy họ đi khắp nước Mỹ. Về việc cha mẹ anh cho rằng một vị trí quản lý trung cấp tại Dharamsala Telecom đã là đỉnh cao mà anh có thể đạt được, trong khi anh lại có những ý tưởng mang tính khởi nghiệp riêng. Về việc khát vọng được “dang rộng đôi cánh” của anh luôn mâu thuẫn với lòng hiếu thảo và sự trung thành dành cho cha mẹ—những người đã hy sinh rất nhiều để cho anh một nền giáo dục tốt.

Đặc biệt là trong vài tuần gần đây, anh đã trải qua những ngày đầy lo âu và những đêm mất ngủ. Anh kể với Lobsang rằng mình đã cố gắng giữ sự lý trí, cân nhắc những lợi ích và bất lợi của từng lựa chọn.

Chính vào lúc này, sự quan tâm thoáng qua của tôi đối với cuộc trò chuyện bỗng trở nên mang tính cá nhân. Cố gắng cân nhắc giữa phương án này và phương án khác—điều đó nghe quen thuộc làm sao! Raj Goel và tôi có điểm này giống nhau.

Cuối cùng, vị khách thừa nhận mục đích thật sự của cuộc ghé thăm sáng hôm đó: “Tôi hy vọng ông có thể cho tôi lời khuyên để giúp tôi đưa ra một quyết định.”

Tôi bước về phía một chiếc ghế bành trống, nhảy lên đó và nhìn Lobsang với một vẻ sáng rõ như màu xanh lam. Tôi vô cùng tò mò muốn nghe ông ấy sẽ nói gì.

-“Tôi không có trí tuệ đặc biệt nào cả,” Lobsang nói, theo cái cách mà những hành giả thật sự có trí tuệ thường hay nói. “Tôi không có phẩm chất hay chứng ngộ gì cả. Tôi không hiểu vì sao anh lại nghĩ tôi có thể đưa ra lời khuyên.”

-“Nhưng ông đã sống ở Mỹ mười năm.” Raj Goel nói một cách dứt khoát. “Và…” Lobsang chờ anh nói hết. “Ông hiểu về nhiều thứ.” Raj Goel hạ ánh mắt xuống, như thể cảm thấy xấu hổ khi thừa nhận điều đó—đặc biệt là với một người mà cách đây chỉ một tuần anh còn từng nghi ngờ năng lực trí tuệ của ông.

Lobsang chỉ hỏi anh: “Anh có yêu cô gái đó không?”

Raj Goel có vẻ bất ngờ trước câu hỏi. Anh nhún vai. “Tôi chỉ mới thấy ảnh cô ấy một lần.”

Câu trả lời của anh treo lơ lửng trong không gian một lúc, như một làn khói mỏng đang bốc lên. “Tôi được biết cô ấy muốn có con, và cha mẹ tôi cũng muốn chúng tôi có con.”

-“Bạn bè của anh ở Mỹ. Họ sẽ ở đó bao lâu?”

-“Họ có visa hai năm. Họ dự định đi du lịch khắp đất nước, từ bờ biển này sang bờ biển kia.”

-“Nếu anh muốn tham gia cùng họ, con phải đi—?”

-“Sớm.”

Lobsang gật đầu. “Điều gì đang giữ anh lại?”

-“Cha mẹ tôi,” Raj Goel đáp lại hơi gay gắt, như thể Lobsang chưa hiểu bất cứ điều gì anh vừa nói. “Cuộc hôn nhân sắp đặt. Ông chủ của tôi, người muốn tôi—”

-“Ừ, ừ, khóa đào tạo quản lý.” Giọng Lobsang đầy nghi ngờ.

-“Tại sao ông lại nói vậy?”

-“Nói thế nào?”

-“Như thể ông không thật sự tin tôi.”

-“Bởi vì tôi thật sự không tin ông.” Nụ cười của Lobsang đầy đồng cảm, nhẹ nhàng đến mức không thể nào cảm thấy khó chịu.

-“Tôi có thể đưa ông xem các mẫu đơn,” vị khách nói với ông. “Chúng phải được nộp.”

-“Ồ, tôi tin tất cả những gì anh nói về khóa đào tạo, về các bậc phụ huynh và cuộc hôn nhân. Chỉ là tôi không tin những thứ đó mới là lý do thật sự khiến anh cảm thấy bế tắc.”

Những nếp nhăn sâu lại xuất hiện trên trán Raj Goel. Nhưng lần này, đó là những nếp nhăn của sự bối rối.

-“Tôi nghĩ cậu sẽ đồng ý rằng đây là những trách nhiệm quan trọng.”

-“Gì cơ — vì tôi là một nhà sư Phật giáo sao?” Lobsang trêu chọc. “Vì tôi là người tôn giáo muốn gìn giữ hiện trạng? Có phải đó là lý do anh tìm đến tôi để xin lời khuyên không?”

Raj Goel nhìn có vẻ bối rối.

-“Anh là một chàng trai thông minh, tò mò, Raj. Anh đã được trao một cơ hội có một không hai trong đời. Một cơ hội để trở thành người hiểu biết rộng, và để hiểu nhiều hơn không chỉ về nước Mỹ mà còn về chính bản thân mình. Tại sao cậu lại không nắm lấy cơ hội này?”

Lobsang đặt câu hỏi này một cách nghiêm túc, và phải một lúc sau vị khách mới trả lời.

-“Bởi vì tôi sợ những gì có thể xảy ra sao?”

-“Sợ hãi,” Lobsang nói. “Một bản năng ngăn cản nhiều người thực hiện những hành động mà họ biết, sâu thẳm bên trong, sẽ giải phóng họ. Như một chú chim trong lồng mà cửa đã mở, chúng ta tự do ra đi tìm kiếm sự trọn vẹn, nhưng nỗi sợ khiến ta tìm đủ mọi lý do để không bước ra.”

Raj Goel nhìn xuống sàn một lúc trước khi gặp ánh mắt của Lobsang. “Anh nói đúng,” ông thừa nhận.

-“Nhà sư Ấn Độ Tịch Thiên có những lời khôn ngoan về chính chủ đề này,” Lobsang nói.

Ông bắt đầu trích dẫn:
“‘Khi những con quạ gặp một con rắn sắp chết,
Chúng sẽ hành xử như thể chúng là đại bàng.
Tương tự, nếu lòng tin vào bản thân tôi yếu đuối,
Tôi sẽ bị tổn thương chỉ bởi những thất bại nhỏ nhất.’”

-“Bây giờ không phải lúc để yếu đuối hay để nỗi sợ lấn át cậu, Raj. Anh có thể nhận ra rằng nếu đối mặt trực tiếp với nỗi sợ, mọi chuyện có thể không tệ như cậu tưởng. Có lẽ, sau khi cha mẹ anh quen với ý tưởng này, họ sẽ không còn thất vọng nhiều đến vậy. Cuộc hôn nhân sắp đặt có thể chờ. Hoặc có thể sau hai năm, sẽ có một sự lựa chọn khác. Trong thời gian này, có rất, rất nhiều điều để cậu mong chờ. Tôi chắc chắn cậu sẽ thấy nước Mỹ là một nơi tuyệt vời.”

-“Tôi biết mà,” Raj Goel nói, lần này với sự quyết tâm. Cúi người về phía trước trên ghế, anh nhấc cặp lên và gần như bật dậy với một mục tiêu mới tìm thấy. “Ông hoàn toàn đúng! Cảm ơn ông rất nhiều vì lời khuyên!”

Hai người đàn ông bắt tay nhau một cách nồng nhiệt.

-“Anh thậm chí có thể gặp một ngôi sao điện ảnh đấy,” Lobsang gợi ý.

-“Đó chính là lý do tôi phải cảm nhận nỗi sợ hãi,” Raj Goel tuyên bố đầy nhiệt huyết, “và vẫn làm nó bất chấp!”

Thật thú vị khi, một khi bạn đã quyết định bước đi trên một hướng hành động mới, những sự kiện thường diễn ra để giúp bạn. Không phải lúc nào cũng theo cách rõ ràng hay ngay lập tức. Và đôi khi theo những cách mà bạn chưa từng nghĩ tới.

Đêm đó, được truyền cảm hứng từ lời khuyên của Lobsang chẳng kém gì Raj Goel, tôi quyết định đi qua sân đền, tới nơi ánh sáng màu xanh đang cháy ở cuối quầy hàng của ông Patel. Tôi không còn để những lý do ngớ ngẩn ngăn mình đứng thẫn thờ bên bệ cửa nữa. Nỗi sợ thất bại hay bị từ chối không dành cho tôi. Tôi không phải là một con vẹt nhỏ ngốc nghếch ngồi trong lồng với cửa mở.

Cuộc thám hiểm không thành công. Không chỉ con mèo tam thể của tôi không xuất hiện, mà khi tôi đi dạo qua vài con hẻm, tôi càng lúc càng lạc đường. Chỉ nhờ một vị sư Namgyal nhận ra tôi là HHC và dẫn tôi trở về cửa nhà, buổi tối mới không kết thúc trong một thảm họa hoàn toàn.

Nhưng vào chiều hôm sau, sau giấc ngủ trưa, khi tôi bước ra khỏi Café Franc, bỗng ai xuất hiện ngay bên cạnh tôi, chính là “người hâm mộ” với bộ lông sọc cá thu của tôi.

 

 “Anh không thể tin được bạn vừa làm vậy thật đấy à!” anh ta thốt lên, ám chỉ đến việc tôi táo bạo ghé thăm cửa hàng của một kẻ được cho là ghét mèo.

“Ồ,” tôi nói kèm một cái nhún vai, vừa phấn khích vì anh xuất hiện, vừa hào hứng bởi anh xuất hiện đúng lúc tôi đang có một sự tinh tế gần như tuyệt đối. “Đó là cách anh làm những việc này mà.”

-“Bạn định đi đâu?” anh ấy hỏi.

-“Jokhang,” tôi trả lời.

-“Bạn là thành viên trong gia đình à?”

-“Cũng đại loại vậy.” Tôi sẽ tiết lộ sự thật về địa vị cao quý của mình vào lúc thích hợp. “Ngẫu nhiên thay,” tôi nói một cách bí ẩn, “tôi có một chiếc đùi quan trọng phải ngồi lên trong vòng hai mươi phút nữa.”

-“Đùi của ai?”

-“Tôi không thể nào tiết lộ được. Khi người ta có buổi diện kiến Đức Đạt-lai Lạt-ma, tất cả đều hoàn toàn bí mật.”

Đôi mắt của con mèo tam thể mở to rõ rệt. “Ít ra cũng cho tôi một manh mối đi!” nó van nài.

-“Tính chuyên nghiệp của tôi không cho phép,” tôi đáp. Rồi, sau khi chúng tôi đi được một quãng, tôi thêm vào: “Chỉ có thể nói rằng cô ấy là một nữ dẫn chương trình trò chuyện người Mỹ tóc vàng.”

-“Có quá nhiều người quá.”

-“Anh biết mà, cô ấy luôn khiến khán giả đứng dậy nhảy múa. Bản thân cô ấy cũng nhảy rất giỏi.”

Nhưng con mèo tam thể sọc hổ rõ ràng vẫn không hiểu ra.

-“Là người kết hôn với nữ diễn viên cực kỳ xinh đẹp kia, người thường giúp đỡ những chú mèo hoang.”

-“Nữ diễn viên đẹp đến mức gây sửng sốt nào lại giúp đỡ mèo hoang cơ chứ?”

Tôi nhận ra rằng sự tinh tế rõ ràng không phải là tên đệm của “người hâm mộ” tôi.

-“Đừng đi đến chỗ đó nhé,” tôi nói, cố giữ chút thận trọng của mình. Đồng thời, tôi cũng không muốn tỏ ra hoàn toàn lạnh lùng. “Nói xem, anh tên gì?”

-“Mambo,” anh ta đáp. “Còn anh?”

-“Tôi có nhiều tên lắm,” tôi bắt đầu.

-“Thường thì những giống có Phật họcổ hệ đều vậy mà.”

Tôi mỉm cười, bỏ qua sự hiểu lầm. Chẳng phải chỉ vì hoàn cảnh mà gia phả hoàn hảo của tôi chưa được ghi chép chính thức thôi sao?

-“Nhưng chắc hẳn bạn cũng có một cái tên bình thường chứ?”

-“Trong trường hợp của tôi,” tôi đáp, “chúng là những chữ cái viết tắt. HHC.”

-“HHC?”

-“Đúng vậy.” Chúng tôi đang tiến gần cổng Jokhang.

-“Chúng viết tắt cho cái gì?”

-“Cái đó là bài tập về nhà của cậu, Mambo. Anh là một con mèo láu cá ngoài phố mà.” Tôi nhìn thấy ngực săn chắc của nó phồng lên vì tự hào.

-“Tôi biết anh sẽ tìm ra thôi.”

Tôi quay về hướng Jokhang.

-“Làm sao tôi có thể tìm được bạn?” nó gọi theo.

“– Hãy tìm tôi khi anh ở dưới ánh sáng xanh cháy suốt đêm.”

-“Tôi biết chỗ đó.”

“Và nhớ mang theo chiếc mũ vàng của anh nhé.”

Anh ta xuất hiện vào đêm hôm sau. Tôi ngồi trên bệ cửa sổ nhưng giả vờ như không thấy anh ta. Không thể dễ dàng như vậy được. Tôi muốn thử xem anh ta thật sự tận tâm đến mức nào.

Khi anh ta kêu meo vào hai đêm sau, tôi nhượng bộ và đi xuống dưới.

-“Tôi đã tìm ra rồi,” anh ta nói với tôi khi tôi vẫn còn cách tảng đá nơi nó đang ngồi một quãng—chính là chỗ mà tôi đã nhìn thấy nó lần đầu tiên.

-“Đã tìm ra cái gì cơ?”

-“Con mèo của Ngài (His Holiness’s Cat=HHC). Chính là bạn, phải không?”

Trong khoảnh khắc, cả thế giới như ngừng lại, nín thở, chờ đợi bí ẩn vĩ đại về danh tính của tôi được tiết lộ.

-“Đúng vậy, Mambo,” cuối cùng tôi xác nhận, nhìn thẳng vào nó bằng đôi mắt xanh to tròn của mình. “Nhưng đừng làm quá chuyện này nhé.”

Giọng nó hạ xuống thì thầm. “Tôi không thể tin được. Tôi, từ khu ổ chuột Dharamsala. Còn bạn với chính những chữ cái viết tắt của riêng mình. Ý tôi là, bạn gần như là hoàng tộc rồi!”

-“Một con mèo có thể là…” Tôi nên nói gì mà không tỏ ra tự cao quá mức? Con Bồ-tát Mèo của Ngài? Rinpoche của Café Franc? Sinh vật xinh đẹp nhất từng tồn tại của bà Trinci?

Sư Tử Tuyết của Chogyal và Tenzin? (Hay, trời đất ơi, Mousie-Tung của tài xế?) -“Con mèo có thể là HHC,” cuối cùng tôi nói, “nhưng nó vẫn… rất… là một con mèo.”

-“Tôi hiểu ý bạn nói rồi.”

Tôi nghi ngờ lắm. Bản thân tôi cũng chưa hoàn toàn chắc mình muốn nói gì. -“Vậy tối nay anh định làm gì?”

Tôi sẽ, thưa độc giả, xin tiết kiệm cho bạn những chi tiết về tất cả những gì đã xảy ra vào đêm đó và những đêm sau. Tôi không phải là kiểu mèo như vậy. Đây cũng không phải là loại sách như vậy. Và bạn chắc chắn cũng không phải là kiểu độc giả như vậy!

Chỉ cần nói rằng không một ngày nào trôi qua mà tôi không, bằng cả tấm lòng, biết ơn Lobsang vì những lời khôn ngoan của ông. Tịch Thiên cũng vậy. Và cảm ơn Dharamsala Telecom vì đã cử đại diện dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật bực bội của họ đến Jokhang.

Khoảng hai tháng sau những lần ghé thăm của Raj Goel, tôi đang ở chỗ quen thuộc trên tủ hồ sơ trong văn phòng trợ lý điều hành thì Lobsang ghé qua.

-“Có thứ gì đó gửi cho ông bị kẹt trong bưu phẩm hôm nay,” Tenzin nói với ông, lật qua vài phong bì trên bàn trước khi lấy ra một tấm bưu thiếp bóng bẩy của một nữ ngôi sao nổi tiếng.

-“Raj Goel?” Lobsang liếc qua tấm bưu thiếp và đọc chữ ký, cố gắng nhớ tên. “À, Raj đó à!”

-“Bạn à?” Tenzin hỏi.

-“Nhớ anh chàng từ Dharamsala Telecom, người đã đến kiểm tra lỗi đường dây của chúng ta vài tháng trước không? Hóa ra bây giờ anh ta làm việc cho một trong những công ty điện thoại lớn nhất ở Mỹ.”

Lông mày Tenzin nhướn lên thoáng chốc. - “Tôi hy vọng anh ta đã cải thiện cách cư xử, nếu không thì chẳng làm việc ở đó lâu đâu.”

-“Tôi chắc chắn là cách cư xử của anh ta đã cải thiện nhiều rồi,” Lobsang nói, “giờ thì anh ta đã thoát khỏi nỗi sợ thất bại của chính mình.”

Ông ta cười khúc khích khi tiếp tục đọc tấm bưu thiếp.

-“Mới tuần trước thôi, anh ta đã sửa điện thoại cho người này.” Anh ta giơ tấm bưu thiếp lên.

-“Cô ấy là ai?” Chogyal hỏi.

-“Một nữ diễn viên Mỹ rất nổi tiếng, đồng thời cũng được xem như vị thánh bảo trợ cho mèo hoang.” Ông ta quay sang nhìn tôi với ánh mắt hiểu biết, trái ngược với lời nói rằng mình chẳng có phẩm chất đặc biệt nào.

“Tấm bưu thiếp này khép lại một cách trọn vẹn cuộc gặp gỡ với Raj Goel, cô có thấy vậy không, HHC?”/.