VẬT LÝ LƯỢNG TỬ CÓ MỐI LIÊN HỆ GÌ VỚI NGŨ TRÍ NHƯ LAI

— gồm các Đức Phật Tỳ Lô Giá Na, A Di Đà, A Súc Bệ, Bảo Sanh, và Bất Không Thành Tựu?"

What Does Quantum Physics Have to do with the Five Buddhas — Vairochana, Amitabha, Akshobya, Ratnasambhava, and Amoghasiddhi?
Việt dịch:Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Trong việc tu tập hằng ngày, hầu hết Phật tử đều hiểu một sự thật cốt lõi — rằng vạn pháp đều nương nhau mà thành (phụ thuộc lẫn nhau) và không thể tồn tại một cách biệt lập. Vật lý lượng tử chỉ mới bắt đầu chứng minh cho sự hiểu biết căn bản này của Phật giáo. Đức Phật đã gọi đây là giáo lý 'Duyên khởi' từ hơn hai ngàn năm trước. Khái niệm này vô cùng kinh ngạc, ngay cả đối với những bộ óc vĩ đại trong ngành vật lý lượng tử — thế nhưng trong Phật giáo, nó đã là giáo lý cốt tủy suốt 2500 năm qua. Nhưng, điều này thì có liên quan gì đến năm Đức Phật vĩ đại: Tỳ Lô Giá Na, A Di Đà, A Súc Bệ, Bảo Sanh, và Bất Không Thành Tựu?"

Part 1 of a 2-part series on the 5 Buddha Families

Part 2 “A Map of the Mind Universe of the 5 Buddhas” is here>>

Lee Kane

Hình 1: Năm vị Phật hay Jina (bậc thầy chinh phục). Trong một số hệ thống thiền định, Vairochana (ở đây được thể hiện ở trung tâm, là Phật Trắng) được hoán đổi vị trí với Phật Akshobya (ở đây được thể hiện ở phía dưới, hoặc vị trí phía Đông).

Từ 2500 năm trước, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã diễn giảng về chân lý Duyên khởi, cùng toàn bộ hệ tư tưởng khẳng định rằng chúng ta không hề tồn tại một cách độc lập ở 'thế giới bên ngoài' kia. Thí nghiệm về 'Hiệu ứng người quan sát' nổi tiếng trong vật lý lượng tử đã chứng thực cho chân lý cốt lõi này. Thế nhưng, Đức Phật đã thuyết về sự thật này từ nhiều thế kỷ trước, như được ghi lại trong kinh luận vĩ đại Đại Duyên Khởi Kinh (Maha-nidana Sutta):"

"“Cái này có thì cái kia có; cái này diệt thì cái kia diệt.”

2500 năm sau, vào năm 1920, “bậc thầy” lượng tử Niels Bohr đã phát biểu: “Việc quan sát không chỉ làm rối loạn thứ cần được đo đạc, mà chúng còn tạo ra nó… Chúng ta buộc một hạt lượng tử phải định hình vào một vị trí xác định.” Nói cách khác, như nhà vật lý Pascual Jordan giải thích: “Chính chúng ta tạo ra kết quả của các phép đo.” Kết luận này về cơ bản đã bác bỏ hoàn toàn các khái niệm về một thực tại khách quan tồn tại độc lập với người quan sát. [1]

Hình 2: Vật lý lượng tử đã chứng minh rằng không có một thực tại khách quan nào tồn tại thiếu vắng người quan sát.

Tương tự, một vị thiền sư đã viết:

“Định nghĩa chung hay phổ quát của duyên khởi (hay “duyên khởi”) là mọi thứ đều phát sinh phụ thuộc vào nhiều nguyên nhân và điều kiện; không có gì tồn tại như một thực thể đơn lẻ, độc lập.”

Trong các kinh điển khác, Đức Phật đã nói về nhị nguyên, Shunyata (Tính Không hay Tính Nhất thể), thực tại tối thượng so với thực tại quan sát được hoặc thực tại thông thường [quy ước], và những giáo lý khác phản ánh khá sát với những phát hiện của Vật lý lượng tử ngày nay. [For a story on “Understanding Dependent Arising” see>>]

Hình 3: Đức Phật đã giảng dạy những khái niệm từ hàng nghìn năm trước, mà giờ đây mới được hé lộ trong Vật lý lượng tử.

Thức Là Gì – Câu Đố Lớn

Câu hỏi hóc búa lớn về “ý thức là gì?” đã được Đức Phật Thích Ca Mâu Ni giải đáp cách đây 2500 năm. Ngày nay, các nhà vật lý lượng tử vẫn đang vật lộn để giải thích ý thức — đặc biệt là “hiệu ứng người quan sát” — một thí nghiệm làm lung lay toàn bộ giả định rằng có một “thế giới khách quan” tồn tại bên ngoài — độc lập với chúng ta. Zasep Tulku Rinpoche giải thích từ quan điểm Phật giáo. (from the book Tara in the Palm of Your Hand, source here>>):

“Trạng thái tâm trí giác ngộ là gì? Cũng như khi thức dậy và nhìn thấy thế giới xung quanh, những hình ảnh, âm thanh và mùi hương của nó, khi tâm trí chúng ta được giác ngộ, chúng ta sẽ thấy được bản chất thật sự của thực tại. Chúng ta thấy rằng không có gì tồn tại một cách độc lập; chúng ta thấy rằng mọi thứ đều là một phần của mạng lưới tương quan và phụ thuộc lẫn nhau vô tận. Chúng ta trải nghiệm được sự hợp nhất [trạng thái vạn vật đồng nhất].”

 

Hình 4: Vật lý lượng tử đã chỉ ra rằng không có thực tại khách quan nào tồn tại nếu không có "người quan sát" - một chủ đề về tính nhị nguyên và duyên khởi phản ánh tư tưởng Phật giáo.

Điều này liên quan gì đến năm vị Phật?

Chính vì bản chất phụ thuộc lẫn nhau của thực tại — và các khái niệm khác như Shunyata (tánh Không - Nhất thể) và các khái niệm như “thực tại tối thượng” và “thực tại quy ước” — mà không có sự mâu thuẫn giữa các khái niệm như “nhiều gia đình Phật” trong các cõi Tịnh Độ, và khái niệm bao quát về Nhất thể hay tánh Không. Đó là lý do tại sao, ví dụ, nhiều người ở châu Á sẽ lễ cúng luân phiên giữa chùa chiền và nhà thờ: Phật giáo, Thần đạo, Lão giáo, Thiên chúa giáo. Zasep Rinpoche explains in his book Tara in the Palm of Your Hand:

“Phật tử không thờ phụng Đức Phật theo cách mà người Kitô giáo thờ phụng Chúa, như một đấng tối cao có quyền ban ơn cứu rỗi hoặc đày đọa vĩnh viễn. Chúng ta không đạt được Phật quả hay Giác ngộ nhờ ân điển thần thánh; chúng ta đạt được điều đó thông qua việc kiên trì thực hành những phương pháp giúp ta thấu hiểu tâm trí và bản chất của thực tại. Không ai có thể trở thành Chúa, nhưng bằng cách thực hành giáo lý của Đức Phật, tất cả chúng ta đều có thể trở thành Phật. Đạt được Phật quả là dự án tự thân tối thượng.”

Hình 5: Năm vị Đấng Chinh Phục năm phương. Mỗi vị Phật họcật xuất hiện để giúp chúng ta chinh phục năm phiền não, năm độc tố: giận dữ, chấp trước, vô minh, kiêu ngạo và ghen tị.

Ngoài mục đích nghiên cứu học thuật, không cần thiết phải tranh luận giữa các trường phái Phật giáo khác nhau: từ những Phật tử theo hướng chủ nghĩa vô thần thực dụng đến những Phật tử Tịnh Độ chỉ tôn thờ Phật A Di Đà, đến những Phật tử Kim Cang thừa thờ nhiều vị bổn tôn.

Ở cấp độ tối thượng, tất cả đều là những cách tiếp cận hợp pháp, khéo léo khác nhau để đạt được một chân lý cốt lõi. Ở cấp độ thông thường, có vẻ như có sự khác biệt, nhưng ngay cả với sự hiểu biết cơ bản về bản chất thật sự của hiện thực, những khác biệt đó dường như trở nên mang tính ưu tiên hơn là hệ quả.

Dòng truyền thừa và truyền thống vô cùng quan trọng trong Phật giáo, điều này không thể phủ nhận. Dòng truyền thừa cho phép chúng ta tiếp cận liên tục với trí tuệ cổ xưa và noi theo bước chân của các bậc Giác ngộ. Ở một khía cạnh khác, Phật giáo luôn thích nghi với văn hóa khi âm thầm lan rộng.

Các vị bổn tôn Tây Tạng, bổn tôn Trung Quốc và bổn tôn Hindu đều tụ họp tại Cõi Tịnh độ của chư Phật giác ngộ. Đây là một cách thực hành hoàn toàn chân chính. Đức Phật đã dạy nhiều phương pháp. Vượt qua những định kiến văn hóa và tổ tiên — và cuối cùng Phật giáo dựa trên việc vượt qua những định kiến và chấp trước — sẽ dễ dàng hơn nếu bạn chấp nhận và củng cố chúng, thay vì tranh cãi và phủ nhận.

Đây là lý do tại sao thậm chí còn có sự trỗi dậy của Phật giáo Celtic[1] — sự kết hợp giữa các vị thần Celtic với Phật giáo — và Phật giáo theo định hướng vô thần ở phương Tây. Điều này khai thác sự định hình văn hóa và tổ tiên của châu Âu. Có những người theo Phật giáo Cơ đốc giáo, họ đặt thánh giá bên cạnh tượng Phật trên bàn thờ. Và tại sao không?

Hình ảnh 6: các  Đức Phật Bảo Sanh (vàng), A Súc Bệ (xanh dương), Tỳ Lô Giá Na (trắng), A Di Đà (đỏ), Thành Tựu (xanh lục)

Sự Không Đồng Nhất Gây Nhầm Lẫn Hay Củng Cố Lẫn Nhau?

Hình 7: Có thể nói, thế mạnh của Phật giáo nằm ở chỗ nó là một hệ thống triết học và phương pháp có khả năng dung hợp với bất kỳ điều kiện tâm linh, văn hóa hay tổ tiên nào — bao gồm cả chủ nghĩa vô thần.

Suy cho cùng, những tranh luận về tính xác thực không quan trọng lắm — đơn giản vì Đức Phật đã dạy chúng ta không nên chấp trước vào bất cứ điều gì. Tính xác thực và dòng truyền thừa, ít nhất là trong thực hành cao cấp, có thể được xem như một sự chấp trước. Phật giáo dạy về con đường giác ngộ cá nhân. Như các bậc thầy thường nói: “Chỉ có bạn mới có thể thực hành”. Một người thầy không thể ban cho bạn sự giác ngộ.

Về mặt thực tiễn, việc thực hành dòng truyền thừa đích thực chắc chắn nhanh hơn, thậm chí có lẽ tốt hơn nhiều; không phải vì sự ràng buộc, mà vì bạn biết nó hiệu quả và tiết kiệm thời gian. Tuy nhiên, nếu điều đó khiến bạn cảm thấy không thoải mái với văn hóa, tín ngưỡng tổ tiên hay trực giác tâm linh, thì Phật giáo luôn rộng mở để đón nhận "tất cả" chứ không chỉ "một số"

Tín ngưỡng thờ phụng nhiều vị Phật)

Hình 8: Năm vị Phật trong một phiên bản của mandala. Mandala (hình tròn) tượng trưng cho Vũ trụ và về mặt biểu tượng, có các vị Phật ở mỗi hướng.

Giờ thì quay lại với Năm Đấng Chinh Phục. (Chắc hẳn bạn nghĩ tôi sẽ không bao giờ nhắc đến Ngũ Phật nữa!) Nhiều Phật tử thành kính tôn thờ và tu tập nhiều vị Phật. Ở mức độ nhiều hay ít, Phật tử Đại thừa tôn kính và sùng bái nhiều vị Phật — ngay cả khi trọng tâm chính của chúng ta là một vị Phật.

Trong kinh điển Phật giáo Đại thừa, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã tiết lộ không chỉ các vị Phật tiền kiếp, mà còn cả những cõi Tịnh Độ hoàn hảo rộng lớn chứa đầy chư Phật. Trong khi nhiều Phật tử coi đây là "phương tiện khéo léo" để truyền đạt một thông điệp quan trọng, thì những Phật tử khác lại có quan điểm trái ngược - rằng chư Phật không phải là những nguyên mẫu, mà là những sức mạnh sống động trong vũ trụ của chúng ta.

Hiểu được bản chất thật sự của thực tại, như Đức Phật đã dạy - Tính Nhất thể và sự tương hỗ lẫn nhau - chúng ta có thể hiểu rằng Ngũ Phật có thể hiển hiện trong thực tại thông thường của chúng ta.

Vì chúng ta là người cảm nhận, nên khía cạnh của bản thân chúng ta — như một phần của tính Nhất Thể — phản ánh năng lượng này, có thể biểu hiện thành Phật A Di Đà, hoặc Tỳ Lô Giá Na, hoặc bất kỳ vị Phật và Bồ Tát nào. Ngay cả khi sự biểu hiện chỉ diễn ra trong tâm trí chúng ta, thì đây vẫn là “sự quan sát”. Như Phật giáo Kim Cang thừa dạy — “Chúng ta không tách rời khỏi Phật và Phật không tách rời khỏi chúng ta”.

Ở trình độ hiểu biết cao, không có sự khác biệt: thực tại tối thượng và thực tại thông thường có cùng bản chất. Cho dù ta xem chư Phật như những bậc đáng kính, hay như một khía cạnh của “Đức Phật”, hay như năng lượng nguyên mẫu, hay như một phương pháp, hay chỉ đơn giản là một hình ảnh đẹp đẽ, thì cuối cùng, tất cả đều là những con đường khéo léo dẫn đến cùng một mục tiêu.

Cụ thể, Năm Gia đình Phật tập trung vào những thực chứng thông qua việc từ bỏ năm cảm xúc phiền não giam cầm chúng ta trong Luân hồi: “Để đạt được sự thực chứng của năm gia đình Phật này hay năm vị thiền Phật, cần phải từ bỏ năm cảm xúc phiền não là sự chấp trước lớn lao, giận dữ hoặc hung hăng, vô minh hoặc hoang mang, kiêu ngạo và đố kỵ. Khi những cảm xúc phiền não này được thanh lọc và loại bỏ, năm trí tuệ sẽ tỏa sáng. Thực chứng năm trí tuệ chính là thực chứng năm vị thiền Phật.” [3]

Hình 9: Giận dữ là một trong năm độc tố. Mỗi vị Phật trong năm vị đều tập trung vào một trong năm độc tố này — trong trường hợp giận dữ, đó là  Đức Phật A Súc Bệ (Akshobya). Trong Phật giáo Tây Tạng, cũng có những hóa thân Mật tông cao hơn của các vị Phật, những vị bổn tôn phẫn nộ giúp chúng ta vượt qua giận dữ và các độc tố khác.

Thông Hiểu Những Đức Phật

Bất kỳ vị Phật nào "đã vượt qua" (đáo bỉ ngạn) đều không thể bị giới hạn bởi các khái niệm như thân tướng, sắc tướng, đặc điểm, phương hướng hoặc các biểu hiện vật chất. Đồng thời, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, như được giảng dạy trong các kinh điển Đại thừa, đã nói về Đức Phật Dược Sư, Phật A Di Đà cùng các Bậc Chiến Thắng khác, bao gồm cả Tara, Mẹ của các Đức Phật.

Hình 10: Khuôn mặt từ ái của Bổn tôn Tara Xanh. Ngài được biết đến là Tara Đấng Cứu Độ. Là hiện thân của Trí tuệ, Ngài được xem là Mẹ của Tất cả các Đức Phật — vì không ai có thể đạt được Giác ngộ nếu thiếu đi Trí tuệ.

Những vị Phật này có thể được hiểu là những biểu hiện của Đức Phật tối thượng duy nhất (Nhất thể, tánh Không), hoặc là những vị Phật riêng lẻ hiển hiện để giúp đỡ những chúng sinh cần đến các khái niệm như thân, khẩu và ý để tiến bộ. Vậy, khi chúng ta thực hành thờ cúng một vị bổn tôn, chúng ta đang hướng đến điều gì? Zasep Rinpoche giải thích trong bối cảnh quán tưởng bản thân là Tara — Đức Phật của Hoạt động Từ bi:

“Tara là hiện thân của ý niệm về bản thân chúng ta như một vị cứu độ từ bi được biểu lộ. Ở cấp độ tối thượng hay cấp độ Pháp thân, không có sự khác biệt giữa chúng ta và Tara.”

Dĩ nhiên, đó là một khái niệm cao siêu, phức tạp. Cho dù chúng ta hiểu rằng mình đang hòa hợp với Tara — hay với bất kỳ vị Phật nào, hoặc với tất cả các vị Phật — hay với việc chúng ta tôn kính các vị Phật, thì cuối cùng, đó đều là hai con đường dẫn đến cùng một mục tiêu.

“Bản chất cốt yếu của một vị bồ tát hay một vị Phật là họ bao hàm những phẩm chất giác ngộ của năm gia tộc Phật, bao trùm mọi chúng sinh không ngoại lệ, kể cả chúng ta,” Geshe Lharampa Thrangu Rinpoche đã viết. [3]

Tại sao lại là Ngũ Phật?

Dù chúng ta xem Ngũ Trí Như Lai (Năm vị Phật) và quyến thuộc của các Ngài — bao gồm các vị Phật Mẫu, Bồ Tát an bình và những hộ pháp phẫn nộ của mỗi gia đình— là những bậc Phật tôn kính có thật bằng xương bằng thịt, hay là các hóa thân, hoặc là những nguyên mẫu mang tính khái niệm, thì chúng ta đều đang kết nối vào nguồn năng lượng và con đường chuyển hóa đặc trưng đó

Hình 11: Phật A Di Đà thường được hình dung là một thân thể phát sáng màu đỏ rực. Màu đỏ tượng trưng cho nhiều thứ, bao gồm họ sen (Padma), lửa, phương Tây, vị thần thu hút, Pháp và lời nói, và lòng từ bi/tình yêu thương. Hình ảnh từ một trung tâm FPMT.

Phật A Di Đà, vị Phật phương Tây, là “Cha” của gia đình Hoa Sen, một nguồn năng lượng từ bi. Ngoài lòng từ bi, Phật A Di Đà dạy chúng ta điều gì? Ngài dạy chúng ta cách vượt qua độc tố của dục vọng. Năm Gia tộc Phật:

Hình 12: Ngũ Phật, với Phật A Súc Bệ ở trung tâm, Phật A Di Đà ở phía Tây (trên cùng bên phải), Phật Bất Không Thánh Tựu ở phía Bắc (dưới cùng bên phải), Phật Tỳ Lô Giá Na ở phía Đông (dưới cùng bên trái) và Phật Bảo Sanh ở phía Nam (trên cùng bên trái). Đây là cách sắp đặt Mật tông cao cấp. Thông thường Phật Phật Tỳ Lô Giá Na ở trung tâm và Phật A Di Đà (màu xanh) ở phía Đông. Cách sắp đặt này thay đổi tùy theo giáo lý và trường phái. Tuy nhiên, các khái niệm cốt lõi thì không thay đổi.

Ngũ Trí Như Lai đại diện cho sự chuyển hóa năm món mê lầm hay năm độc (si độc, tham độc, sân độc, tật đố độc và ngạo mạn độc) thành năm loại trí tuệ siêu việt (Pháp giới thể tánh trí, Diệu quan sát trí, Đại viên cảnh trí, Thành sở tác trí và Bình đẳng tánh trí).

Đức Phật A Di Đà (Amitābha) giúp chúng ta chuyển hóa “độc tố của lòng ham muốn” (tham độc) bằng “trí tuệ quán sát tinh tường” (Diệu quan sát trí).

Đạo sư Geshe Lharampa Thrangu Rinpoche giải thích:

“Để đạt được sự thực chứng của năm gia đình Phật, hay năm vị thiền Phật, cần phải từ bỏ năm phiền não là chấp trước, giận dữ hay hung hãn, vô minh hay hoang mang, kiêu ngạo và đố kỵ. Khi những phiền não này được thanh lọc và loại bỏ, năm trí tuệ sẽ tỏa sáng. Thực chứng năm trí tuệ chính là thực chứng năm vị thiền Phật. Trước hết, chúng ta phải hiểu năm phiền não (tiếng Phạn: kleshas) là gì. Thứ nhất, dường như mạnh mẽ nhất, là giận dữ. Giận dữ là một cảm xúc nảy sinh và phát triển chống lại người hoặc vật mà ta không thích. Nếu xem xét kỹ, trong ngắn hạn, giận dữ gây ra đau khổ và về lâu dài, nó mang lại những tổn hại nghiêm trọng. Nỗi đau tức thời và tổn hại trong tương lai đối với bản thân cũng như người khác là do sức mạnh của sự hung hãn của chính mình.”

Không chỉ sự giận dữ, mà tất cả các "độc tố" đều cần được khắc phục. Việc tu tập Ngũ Phật — hoặc bất kỳ thành viên nào trong gia đình ấy (ví dụ như Bồ tát Quán Thế Âm, con trai tinh thần của Đức Phật A Di Đà) — cho phép chúng ta thực hành các phương pháp khéo léo được thiết kế để vượt qua từng "klesha" (phiền não):

• Đức Phật A Súc Bệ (Akshobhya) — “bậc Phật bất động, bất biến” — giúp chúng ta vượt qua cảm xúc phiền não của sự giận dữ (sân).
• Đức Phật Bảo Sinh (Ratnasambhava) tịnh hóa lòng kiêu căng (ngạo mạn).
• Đức Phật A Di Đà (Amitabha) tịnh hóa lòng ham muốn và bám chấp (tham) — điều cốt lõi để tiến bộ trong việc thực hành Phật pháp.
• Đức Phật Bất Không Thành Tựu (Amoghasiddhi) tịnh hóa lòng ghen tị (tật đố).
• Đức Phật Tỳ Lô Giá Na (Vairochana) tịnh hóa sự u mê (si).

***

In Part 2 of this Series, we discuss mandalas, symbols and “Mind Mapping the Five Buddhas.” In part 3, we explore each of the Five Buddhas, their wisdoms, their families and attributes. View feature here>>

NOTES

[1] “The strange link between the human mind and quantum physics” BBC

[2] Tara in the Palm of Your Hand, H.E. Zasep Tulku Rinpoche

[3] “The Five Buddha Families and The Eight Consciousnesses”, by Thrangu Rinpoche, Geshe Lharampa, translated by Peter Roberts

https://buddhaweekly.com/what-does-quantum-physics-have-to-do-with-the-five-buddhas-vairochana-amitabha-akshobya-ratnasambhava-and-amoghisiddhi/

---

[1] Phật giáo Celtic: hình thức thực hành Phật giáo chịu ảnh hưởng từ văn hóa và truyền thống tâm linh của người Celt (các dân tộc cổ ở Ireland, Scotland, Wales và một số vùng Tây Âu).

CHƯƠNG 13: KẾT TRUYỆN

Nguyên tác: EPILOGUE - Dalai Lama’s Cat

Tác giả: David Michie
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Mọi thứ đang diễn ra sôi nổi tại quán Café Franc. Những người thợ sơn biển hiệu đã leo thang suốt nhiều ngày để sửa sang mặt tiền nhà hàng. Khu vực mà Franc dự định mở hiệu sách đã được rào chắn lại. Nghe tiếng khoan và đóng đinh khe khẽ, cùng với dòng người ra vào tấp nập, có thể thấy đủ loại thay đổi đang diễn ra phía sau những tấm ván ốp tường.

Với bất kỳ ai hỏi, Franc giải thích rằng Café Franc sắp có một “cuộc tái khởi động lớn”. Nó sẽ vẫn là tất cả những gì nó từng có trong quá khứ—nhưng tốt hơn. Sẽ có nhiều thứ hơn cho khách hàng và nhiều loại sản phẩm đa dạng hơn. Nó sẽ là một nơi thậm chí còn tuyệt vời hơn để bạn dành thời gian.

Nhưng chính xác những gì đang diễn ra đằng sau hậu trường vẫn còn là một bí ẩn.

Đây là một phép ẩn dụ rất phù hợp với cuộc sống của tôi hiện tại. Tôi sắp trở thành mẹ của những chú mèo con. Những thay đổi trong cơ thể tôi diễn ra nhanh chóng và rõ rệt. Nhưng chính xác điều này sẽ có ý nghĩa gì với tôi thì tôi chỉ có thể đoán mà thôi. Tôi sẽ có bao nhiêu chú mèo con? Chúng sẽ thay đổi cuộc sống của chúng tôi ở Jokhang như thế nào? Chúng sẽ thuộc giống mèo Himalaya, mèo vằn, hay giống lai giữa hai loại đó?

Một điều tôi chắc chắn là tôi nhận được sự ủng hộ hoàn toàn của Đức Đạt Lai Lạt Ma. Sau chuyến thăm bác sĩ thú y, khi Chogyal báo tin, khuôn mặt của Ngài rạng rỡ hẳn lên. “Ồ… thật phi thường!” Vẻ mặt của Ngài gần như ngây thơ vì kinh ngạc khi cúi xuống vuốt ve tôi. “Một đàn Sư Tử Tuyết con. Sẽ thật thú vị!”

Vấn đề về nguồn gốc của chính tôi, một bí ẩn mà tôi tin rằng sẽ mãi mãi không có lời giải, là một lĩnh vực khác mà đã có sự thay đổi đột ngột và bất ngờ. Chỉ vài ngày sau khi Tashi và Sashi vô tình tiết lộ nguồn gốc của tôi, Chogyal đã sắp xếp cho họ đi cùng ông trong chuyến thăm Delhi tiếp theo, để xác định gia đình mà mẹ tôi thuộc về. Họ tìm thấy ngôi nhà mà không gặp khó khăn gì, nhưng nó bị khóa và được canh gác bởi một đội bảo vệ tư nhân. Không có dấu hiệu nào cho thấy một gia đình đang sống ở đó. Hoàn toàn không có bằng chứng nào cho thấy có một con mèo trong nhà. Một mẩu giấy nhắn đã được để lại cho một trong những nhân viên bảo vệ, nhưng vẫn chưa có hồi âm.

Vì nhiều lý do khác nhau, tôi cảm thấy mình đang sống trên ngưỡng cửa của một sự thay đổi sâu sắc. Những mảng kiến tạo của cuộc đời đang dịch chuyển. Mọi thứ sẽ không bao giờ giống như trước nữa. Tôi cảm nhận được sự phấn khích, cũng như nỗi lo lắng. Nhưng với hình ảnh của Geshe Wangpo luôn hiện hữu trong tâm trí, tôi đã có tất cả những gì mình cần. Tôi sẽ biến đây thành một sự chuyển đổi tích cực. Tôi sẽ không né tránh bất cứ điều gì.

Đặc biệt, tôi không thể bỏ lỡ sự kiện tái khai trương Café Franc, vốn đã gây ra rất nhiều sự chú ý.

Sự kiện được lên lịch vào lúc 6 giờ chiều một buổi tối, nhưng tôi đã đi xuống đồi từ khá sớm.

Sân quan sát của tôi không bị ảnh hưởng bởi những thay đổi, vốn không còn được che khuất bởi màn chắn an ninh mà thay vào đó là những tấm giấy lớn được buộc lại với nhau bằng một dải ruy băng đỏ rộng.

Khi thời gian càng đến gần, đám đông bắt đầu kéo đến. Có những khách quen của McLeod Ganj, luôn là một sự pha trộn đủ loại, bao gồm cả những người tôi quen từ Jokhang. Bà Trinci đến, vừa mới từ tiệm làm tóc về, nơi bà đã làm kiểu tóc đen đặc biệt để chào mừng dịp này.

Diện chiếc váy đen, trang sức vàng và kẻ mắt đậm, bà đã tô điểm thêm cho vẻ kịch tính vốn có của mình một chút gì đó đậm chất châu Âu khó tả.

Chogyal cũng xuất hiện với tư cách là người giám hộ cũ của Kyi Kyi. Franc nhanh chóng dẫn ông đến xem chiếc giỏ dưới quầy, nơi cả Kyi Kyi và Marcel, vừa được tắm sạch sẽ, đều đeo nơ đỏ vàng quanh cổ.

Khi đồ uống được rót tràn trề và các món khai vị khai tiệc liên tục được bưng ra, tiếng ồn trong căn phòng ngày một lớn hơn. Giữa đám đông, tôi chợt nhận ra bà Patel đến từ cửa hàng tạp hóa Cut Price Bazaar; dạo này, mỗi khi tôi đi ngang qua cửa hàng, bà lại chào tôi với vẻ mặt buồn rầu và không một tấm biển quảng cáo nào trên tay.

Sam cũng có mặt ở đó, trông thật sự lịch lãm trong chiếc áo sơ mi màu xanh thẫm và áo khoác thể thao bằng vải lanh trắng. Mấy tuần gần đây, anh ấy luôn túc trực tại nhà hàng để cùng Franc quán xuyến mọi hoạt động hối hả diễn ra phía sau những tấm bình phong. Kể từ khi nhận lời đề nghị của Franc, Sam đã thực sự nỗ lực để thay đổi bản thân. Khi tiếp quản hiệu sách, anh ấy đã triệu tập một loạt đại diện bán hàng của các nhà xuất bản, đưa ra yêu cầu rất rõ ràng về cách trưng bày các quà tặng tại điểm bán, và chỉ đạo nhóm thợ với một sự quyết đoán mới mẻ. Tôi thậm chí còn tận mắt thấy anh ấy chỉ tay dứt khoát vào mặt một người thợ mộc có tay nghề không đạt yêu cầu.

Tenzin có mặt trong đám đông—một nhân vật ngoại giao đang trò chuyện với hai học giả đến từ Harvard. Geshe Wangpo đứng ở phía trước phòng gần dải ruy băng, trong vòng tròn các vị sư cao cấp của Namgyal.

Franc tỏ ra rất thoải mái, đi lại khắp phòng. Nhưng điều bất thường là hôm nay anh ấy lại có một người phụ nữ rất xinh đẹp, khoảng 30 tuổi, khoác tay.

Sự biến đổi của Franc đã tiếp diễn kể từ lần gặp gỡ đầu tiên với Geshe Wangpo, được củng cố bởi những chuyến thăm các lớp học tại chùa mỗi tuần. Chiếc khuyên tai Om bằng vàng và chuỗi hạt cầu nguyện đã biến mất từ lâu, cái đầu hói khổ hạnh giờ đây được phủ một mái tóc vàng dày đáng ngạc nhiên, và quần áo thì bớt bó sát hơn. Và cũng bớt đen hơn.

Sự thay đổi lớn nhất lại không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Không còn là kẻ hống hách, hay quát tháo, người đã khiến cuộc sống của nhà bếp và nhân viên phục vụ trở nên khốn khổ nữa. Những cơn nóng giận của ông ta không thể che giấu được, nhưng thay vì bùng lên thành cơn thịnh nộ chính đáng, giờ đây ông ta dường như xấu hổ khi điều đó xảy ra. Những lời nhắc đến Đức Đạt Lai Lạt Ma và Phật pháp cũng biến mất. Nguồn gốc của Rinpoche không còn được đề cập nữa, và tôi thậm chí đã không nghe ông ta nói từ "Phật giáo" trong nhiều tuần liền.

Nhưng người phụ nữ trẻ ngồi cạnh anh ta là ai? Cô ấy đã đến quán cà phê hai lần trong tuần này. Lần đầu tiên, cô ấy và Franc đã dành hơn hai tiếng đồng hồ để trò chuyện nghiêm túc tại một trong những chiếc bàn ngoài vỉa hè. Lần thứ hai, ông ta dẫn cô ấy vào bếp, nơi cô ấy đã dành khá nhiều thời gian nói chuyện với anh em nhà Dragpa, cũng như với Kusali.

Tối nay, cô ấy lộng lẫy trong chiếc váy màu đỏ san hô, mái tóc dài đen nhánh được chải thẳng xuống lưng, cùng với những món trang sức lấp lánh trên tai, cổ và cổ tay. Tôi nghĩ cô ấy là người phụ nữ tuyệt mỹ nhất mà tôi từng thấy – vẻ đẹp của cô ấy toát lên sự tràn đầy năng lượng và lòng trắc ẩn. Khi Franc giới thiệu cô ấy với mọi người, họ dường như tan chảy trước sự hiện diện của cô ấy, cô ấy toát ra một sự ấm áp đến lạ thường.

Nằm thư giãn trên chiếc đệm sen giữa Vogue và Vanity Fair, cảm nhận được những chuyển động nhẹ nhàng của chiếc bụng đang phình to, tôi nhìn ra đám đông đang tụ tập với cảm giác mãn nguyện sâu sắc về khoảnh khắc này, về hiện tại, và về tất cả những gì đã dẫn tôi đến đây.

Kyi Kyi, nằm trong chiếc giỏ dưới quầy, xuất hiện trong cuộc đời tôi cùng lúc với vị chuyên gia phát triển bản thân Jack[1]. Qua họ, tôi đã hiểu được sự ngớ ngẩn của việc ghen tị với cuộc sống dường như tuyệt vời của người khác, và nhận ra rằng nguyên nhân thật sự của hạnh phúc là mong muốn chân thành mang lại hạnh phúc cho người khác và giúp họ giải thoát khỏi mọi sự bất mãn – đó chính là định nghĩa của tình yêu thương và lòng từ bi.

Từ bà Trinci, tôi nhận ra rằng chỉ biết những điều này thôi thì chẳng có giá trị gì. Nhận thức của chúng ta về một chân lý cần phải sâu sắc đến mức nó thật sự thay đổi hành vi của chúng ta. Chúng ta gọi đó là sự giác ngộ.

Từ những người xung quanh tôi thực hành chánh niệm, tôi nhận ra tầm quan trọng của việc chú tâm vào hiện tại nếu muốn trải nghiệm trọn vẹn sự phong phú của cuộc sống thường nhật. Chỉ khi hoàn toàn tỉnh thức với hiện tại, chúng ta mới có thể biến những nhận thức của mình thành hành động – và cũng có thể tận hưởng trọn vẹn từng tách cà phê.

Franc là người thầy của tôi về chứng "cục lông"[2] - sự nguy hiểm của việc chỉ nghĩ về bản thân mình đến mức phát ngán chính mình. Cũng nhờ ông mà tôi nhận ra rằng Phật pháp không phải là việc nói ra những nguyên tắc cao siêu, ăn mặc lòe loẹt hay tự xưng là Phật tử, mà là việc thể hiện những lời dạy ấy trong từng suy nghĩ, lời nói và hành động của mình.

Có một vị khách đáng chú ý vắng mặt trong dịp này. Đức Đạt Lai Lạt Ma đang trên đường trở về từ sân bay sau một chuyến đi ngắn ở nước ngoài. Tuy nhiên, sự hiện diện của ngài vẫn rất rõ rệt, hiện hữu trong mỗi người chúng ta trong căn phòng, cùng với thông điệp của ngài: “Tôn giáo của ta là lòng từ bi”. Là những Phật tử Tây Tạng, mục đích cốt lõi của chúng ta là bồ đề tâm, phát sinh từ lòng từ bi giúp đỡ tất cả chúng sinh tìm thấy hạnh phúc.

Mọi người tiếp tục kéo đến quán Café Franc—tôi chưa bao giờ thấy nơi này đông đúc đến thế. Quán gần như chỉ còn chỗ đứng khi Franc tiến lên phía trước và bước lên một bục nhỏ được dựng sẵn cho buổi lễ khánh thành.

Ai đó gõ mạnh vào một chiếc ly, và tiếng ồn ào trong phòng nhanh chóng lắng xuống, trở nên im lặng.

-“Cảm ơn tất cả mọi người đã đến,” Franc nói, liếc nhìn những khuôn mặt đang tụ tập. “Đây là một ngày rất đặc biệt đối với tất cả chúng ta trong cộng đồng quán cà phê. Và tôi không chỉ có một mà là ba thông báo.”

-“Lý do đầu tiên là vì sức khỏe của cha tôi ngày càng xấu đi, tôi sẽ rời quán Café Franc để chăm sóc ông ấy.”

Mọi người thốt lên đầy thông cảm và ngạc nhiên.

-“Tôi có thể ở San Francisco từ sáu đến mười hai tháng.”

Tôi để ý thấy Geshe Wangpo đang gật đầu tán thành.

-“Khi mới nhận ra mình phải đi, tôi đã tự hỏi phải làm gì với quán cà phê. Tôi không muốn phải đóng cửa nó”—sự thất vọng lan tỏa rõ rệt trong thính chúng—“nhưng tôi biết nó không thể tự vận hành được. Rồi, chỉ hai tuần trước, tôi đã vô cùng may mắn được gặp Serena Trinci, người vừa mới quản lý một số nhà hàng tốt nhất ở châu Âu.” Ông ra hiệu về phía người phụ nữ trẻ mặc váy đỏ mà ông đã giới thiệu suốt buổi tối. Cô mỉm cười rạng rỡ đáp lại.

-“Serena từng quản lý một nhà hàng hai sao Michelin ở Bruges, khách sạn Danieli ở Venice, và gần đây nhất là điều hành một trong những quán ăn sang trọng bậc nhất London. Nhưng cô ấy không thể tránh khỏi lời gọi trở về McLeod Ganj, và tôi rất vui mừng thông báo rằng cô ấy đã vui lòng nhận lời trông coi nhà trong thời gian tôi vắng mặt.”

Thông báo này được đón nhận bằng tràng vỗ tay nhiệt liệt và cái cúi đầu bày tỏ lòng biết ơn từ Serena. Bà Trinci nhìn con gái với vẻ mặt rạng rỡ đầy tự hào của người mẹ.

-“Từ lâu tôi đã băn khoăn làm thế nào để tận dụng tốt nhất khoảng không gian phía sau này,” Franc nói, vừa chỉ tay về phía khu vực khuất phía sau mình. “Tôi đã có một vài ý tưởng nhưng không biết làm thế nào để thực hiện chúng. Và rồi, trong một sự ‘trùng hợp’ kỳ lạ khác, đúng người phù hợp đã xuất hiện đúng lúc.” Ông gật đầu về phía Sam, người đang đứng gần đó.

-“Giờ tôi muốn mời giáo thọ và vị khách quý của tôi, Geshe Wangpo, chính thức khánh thành phần mở rộng mới này.”

Giữa những tràng vỗ tay lác đác, Geshe Wangpo cùng Franc bước lên bục và tiến đến chiếc nơ đỏ lớn. Ông định tháo nó ra thì chợt nhớ ra điều gì đó. “Ồ, đúng rồi. Tôi rất vui mừng thông báo về việc khai trương hiệu sách mới tuyệt vời này,” ông nói, sự ngập ngừng của ông khiến mọi người bật cười.

Mong rằng sự tồn tại của nó sẽ là nguyên nhân mang lại hạnh phúc và tránh khỏi khổ đau cho tất cả chúng sinh.

Khi ông kéo dải ruy băng, các tấm giấy bung ra, để lộ những hàng sách lấp lánh, những giá đựng đĩa CD và đủ loại quà tặng đầy màu sắc. Tiếng reo hò và vỗ tay vang lên đầy phấn khích. Franc mỉm cười khi Geshe Wangpo ra hiệu cho Sam lên bục cùng họ. Sam lắc đầu mạnh mẽ, nhưng Geshe Wangpo vẫn kiên quyết. Khi Sam đứng giữa hai người, tiếng vỗ tay càng lớn hơn, cho đến khi vị lạt ma giơ tay lên ra hiệu lệnh đầy uy quyền.

-“Những cuốn sách trong cửa hàng này,” ông nói, chỉ vào các tựa sách được xếp dọc trước mặt họ, “rất hữu ích. Tôi biết điều đó vì tôi đã kiểm tra rồi. Tôi nghĩ trong những tuần tới sẽ có nhiều tu sĩ từ tu viện Namgyal đến thăm. Có thể họ không có tiền để mua, nhưng họ sẽ xem qua.”

Cách nói chuyện nghiêm túc của Geshe Wangpo khiến mọi người cười rộ lên.

-“Người chọn sách này”—ngài quay lại và nắm lấy cánh tay Sam—“đã đọc rất nhiều sách. Nhiều hơn cả một số vị lạt ma tôi biết. Anh ấy có kiến thức uyên bác, nhưng hơi nhút nhát.” Ánh mắt vị lạt ma lóe lên vẻ tinh nghịch. “Vì vậy, quý vị phải kiên nhẫn với anh ấy.”

Thay vì cúi đầu xấu hổ, Sam dường như được tiếp thêm năng lượng bởi những lời nhận xét của Geshe Wangpo.

Đáp lại nụ cười của vị lạt ma, anh nhìn ra đám đông và nói lớn: “Chúng ta có một bộ sưu tập sách tuyệt vời ở đây. Tất cả các tác phẩm kinh điển cũ cũng như một số ấn phẩm mới nhất.”

Tôi có thể tự tin khẳng định rằng khu vực sách về tâm trí/thể chất/tinh thần ở đây được trang bị tốt hơn cả những hiệu sách lớn nhất của Mỹ. Tôi mong sớm được gặp lại tất cả các bạn.”

Sau lời phát biểu của Sam, một tràng vỗ tay vang lên. Bên cạnh anh, -Geshe Wangpo nở một nụ cười khó hiểu.

-“Tôi chắc chắn tất cả các bạn đều rất háo hức được đến khu vực mới”—Franc lại tiếp lời—“và các bạn sẽ rất vui khi biết rằng chúng tôi chấp nhận thanh toán bằng thẻ tín dụng. Nhưng trước đó, tôi có thông báo thứ ba. Đó là, kể từ bây giờ, Café Franc sẽ được đổi tên thành The Himalaya Book Café. Chúng tôi có một biển hiệu mới ở phía trước, được ra mắt lần đầu tiên tối nay.”

Một tràng vỗ tay kéo dài nữa.

-“Khi tôi mới bắt đầu kinh doanh ở đây, tất cả chỉ xoay quanh ẩm thực và, tôi không phủ nhận, tất cả đều xoay quanh bản thân tôi. Tôi rất vui khi nói rằng mọi thứ đã thay đổi kể từ đó. Giờ đây, chúng tôi hướng đến nhiều thứ hơn là chỉ ẩm thực. Và may mắn thay, chúng tôi đã phát triển vượt xa phạm vi của riêng tôi. Tôi vô cùng vinh dự được làm việc với đội ngũ nhân viên ở đây—Jigme và Ngawang Dragpa trong bếp, Kusali và nhóm của anh ấy ở phía trước, và giờ là Sam và Serena.”

-“Vậy nên, mọi người hãy thưởng thức đồ ăn và thức uống thật ngon miệng! Hãy mua sắm thật nhiều sách và quà tặng nhé! Tôi rất mong được gặp lại mọi người khi trở về từ San Francisco!”

Buổi tiệc ra mắt diễn ra vô cùng sôi nổi. Vừa bước chân vào hiệu sách, một hàng dài người mua háo hức đã xếp hàng trước quầy thu ngân. Trong nhà hàng, Franc và Serena đi lại giữa các nhân viên phục vụ trong khi họ liên tục bổ sung rượu sâm panh và rượu vang. Nhà hàng, nay đã trở thành một cửa hàng bách hóa, chưa bao giờ tràn đầy năng lượng, tiếng cười và niềm vui sống đến thế.

Mọi chuyện khác hẳn so với lần đầu tiên tôi đến quán Café Franc và suýt bị đẩy mạnh ra khỏi cửa. Tôi tự hỏi, điều gì sẽ xảy ra nếu tôi không đến đây với kỳ vọng ngây thơ về một bữa ăn ngon? Nếu Kyi Kyi không cần một mái nhà, hoặc Franc không được Geshe Wangpo nhận làm học trò, hoặc Sam không xuất hiện đúng lúc?

Có điều gì đó bí ẩn và khá thú vị về chuỗi sự kiện đã dẫn đến thời điểm này.

Và những sự kiện sẽ tiếp tục diễn ra.

Cuối buổi tối, khi dòng người đổ xô vào hiệu sách đã lắng xuống, Serena bước đến chỗ Sam đang đứng, từ đó có thể quan sát toàn bộ đám đông.

-“Thật là một buổi tối tuyệt vời!” Cô ấy rạng rỡ hạnh phúc.

-“Phải không?”

Tôi để ý thấy Sam cố gắng tránh nhìn xuống sàn và nhìn thẳng vào cô ấy, trên khuôn mặt nở một nụ cười bất lực.

Rồi cả hai bắt đầu nói cùng một lúc.

-“Anh nói trước đi,” cô ấy nói.

-“Không.” Anh ta ra hiệu về phía cô.

-“Tôi nhất quyết. Anh nói trước.”

Từ vị trí quan sát của mình, tôi có thể thấy những đốm đỏ lấm chấm trên cổ Sam. Giống như những đám mây giông đang tụ lại, những đốm đỏ ấy hòa quyện vào nhau tạo thành một làn sóng đỏ thẫm dâng lên đều đặn về phía cằm anh ta rồi đột nhiên dừng lại.

-“Tôi chỉ định đề nghị thôi,” anh ta bắt đầu, giọng to hơn mức cần thiết. “Vì chúng ta sẽ làm việc cùng nhau—”

-“Vâng?” Serena hỏi. Khi cô vuốt tóc ra sau, đôi bông tai của cô lấp lánh dưới ánh đèn.

-“Đó là một ý kiến hay, nhưng chỉ khi nào tôi có thời gian…”

-“Vâng?” Cô ấy gật đầu khuyến khích.

-“Ý tôi là, có lẽ chúng ta có thể gặp nhau vào lúc nào đó. Có thể là một bữa ăn?”

Cô ấy cười. “Tôi cũng định đề nghị y hệt vậy.”

-“Thật sao?”

-“Sẽ rất vui!”

-“Tối thứ Sáu nhé?”

-“Đồng ý!” Cô nghiêng người về phía trước và nhẹ nhàng hôn lên má anh.

Sam siết nhẹ cánh tay cô.

Ngay lúc đó, Franc bước ra từ đám đông phía sau họ. Anh ta bắt gặp ánh mắt của Sam qua vai Serena và nháy mắt.

Tối hôm đó, về nhà, tôi ngồi vào vị trí quen thuộc trên bệ cửa sổ. Đức Đạt Lai Lạt Ma, vừa trở về từ Delhi, ngồi trên ghế gần đó, đọc sách.

Cửa sổ mở, và cùng với hương thơm tươi mát của cây thông, dường như còn có một điều gì đó khác thoang thoảng trong không khí. Một niềm hy vọng về những điều tốt đẹp sắp đến.

Khi chứng kiến Đức Thánh Thiện đọc sách, tôi không khỏi nghĩ, như tôi thường nghĩ trong những khoảnh khắc chiêm nghiệm như thế này, rằng tôi thật may mắn biết bao khi được một người đàn ông tuyệt vời như vậy cứu giúp. Những hình ảnh về ngày hôm đó trên đường phố New Delhi vẫn hiện lên trong tâm trí tôi một cách bất chợt. Đặc biệt là những giây phút cuối cùng khi tôi được quấn trong tờ báo và dường như sinh lực của tôi sắp rời bỏ tôi.

-“Thật thú vị, Sư Tử Tuyết bé nhỏ của ta,” Đức Đạt Lai Lạt Ma nhận xét -sau một lúc, khi ngài đóng sách lại và đến vuốt ve tôi.

-“Ta đang đọc về cuộc đời của Albert Schweitzer, người được trao giải Nobel Hòa bình năm 1952. Ông ấy là một người rất nhân hậu, rất chân thành. Ta vừa đọc được điều ông ấy nói:

“Đôi khi ánh sáng trong chúng ta vụt tắt, nhưng lại được thổi bùng lên một lần nữa nhờ cuộc gặp gỡ với một người khác. Mỗi chúng ta đều mang ơn sâu sắc nhất những người đã thắp lại ngọn lửa nội tâm ấy.” Tôi đồng ý với điều đó, phải không HHC?”

Nhắm mắt lại, tôi khẽ rên rỉ./.

 

GIỚI THIỆU VỀ TÁC GIẢ

David Michie là tác giả của những cuốn sách bán chạy nhất: Phật giáo dành cho người bận rộn, Hãy nhanh chóng thiền định và Giác ngộ để mang đi. Tất cả đều đã được xuất bản trên quốc tế và đang được dịch ra nhiều ngôn ngữ. David sinh ra ở Zimbabwe, học tại Đại học Rhodes ở Nam Phi và sống ở London mười năm. Ông đã kết hôn và hiện đang sống ở Perth, Úc.

.

Website: www.davidmichie.com

 

---

[1] chuyên gia phát triển bản thân Jack (Self-development Guru Jack) là một nhân vật hư cấu đại diện cho kiểu người "bậc thầy truyền cảm hứng" nhưng lại bất lực với chính hạnh phúc của mình.

[2] Búi lông (fur balls / furballs): Mèo thường liếm lông để làm đẹp, vô tình nuốt lông vào bụng tạo thành các búi lông gây tắc nghẽn, khó chịu và buộc phải nôn ra. Trong truyện, tác giả mượn hình ảnh này để ẩn dụ cho "sự ích kỷ" và "thói ái kỷ" (chỉ nghĩ đến bản thân). Khi một người quá bận tâm chăm chút cho cái tôi của mình (như mèo liếm lông quá đà), họ sẽ tự rước vào người những "búi lông" phiền não độc hại

ĐỨC PHẬT Ở ĐÂU? TỊNH ĐỘ Ở ĐÂU? NƠI NÀO THIÊNG LIÊNG NHẤT? TÂM TA NƠI TA THẤY PHẬT, PHÁP, TĂNG.

 Where is Buddha? Where are Purelands? Where is the most Sacred Place? “Your mind” is where you’ll find Buddha, Dharma and Sangha

Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Bồ Đề Đạo Tràng có phải là nơi linh thiêng nhất trên Trái đất đối với Phật tử không? Mặc dù chắc chắn là một nơi đặc biệt, nhưng nó không phải là nơi linh thiêng nhất trên trái đất. Chamtrul Rinpoche sẽ cho chúng ta biết nơi linh thiêng nhất trong toàn vũ trụ:

Phật tử ư? Mặc dù nơi này chắc chắn rất đặc biệt, nhưng nó không phải là nơi linh thiêng nhất trên trái đất. Chamtrul Rinpoche sẽ cho chúng ta biết nơi linh thiêng nhất trong toàn vũ trụ:

“Nơi linh thiêng nhất trong vũ trụ là ở trong tâm chúng ta. Trong ấy ta sẽ tìm thấy  Đức Phật.”

 Đức Phật ở đâu?

 Đức Phật, Pháp và Tăng ở đâu? Ta sẽ thấy trong chính tâm ta (Phật), lời nói (Pháp) và hành động (Tăng.)

Hình ảnh 1: Tâm là không gian linh thiêng nhất trong Phật Giáo. Chính là trong tâm chúng ta mà chúng ta gặp Phật, Pháp, và Tăng.

Điều khơi nguồn cho tính năng này là một bài viết về bốn thánh địa của Phật giáo. Chắc chắn, những địa điểm vật chất này rất đặc biệt. Nhưng chúng không phải là Nơi linh thiêng nhất trong vũ trụ. Chính Đức Phật đã cảnh báo các đệ tử của mình không nên coi bất kỳ địa điểm hay vật phẩm (xá lợi) nào là linh thiêng. Ngài lo ngại rằng thân thể của mình sẽ trở thành xá lợi — điều này quả thật đã xảy ra, khi hết bảo tháp này đến bảo tháp khác mọc lên sau khi Ngài nhập Niết bàn.

Nhưng hành hương linh thiêng – gần nhất là tâm ta

Trong khi thật sự là Trường Bộ Kinh (Digha Nikaya - 16.5) đặc biệt chỉ rằng có phước đức khi thăm viếng những nơi hành hương “Linh thiêng”, nhưng nó không có nghĩa đây là những nơi linh thiêng nhất. Nếu ta tìm kiếm nơi “Linh thiêng nhất”, không tìm đâu xa hơn tâm ta.

Zasep Rinpoche, trong một bài giảng online, trong khi thảo luận về “yoga ngũ” và “yoga mơ” vốn là chúng ta có thể “viếng thăm nhưng địa điểm Linh Thiêng mà không cần hộ chiếu. Chúng ta thăm viếng những nơi ấy trong tâm ta. Trong giấc mộng của ta. Ta có thể thực hiện một cuộc hành hương mỗi ngày trong cách này.

Tâm Quang Minh Là Một Địa Điểm Linh Thiêng

Tâm quang minh của chính ta – trong Sanskrit prabhāsvara-citta or ābhāsvara-citta and in Pali pabhassara citta – là những nơi Linh Thiêng Nhất. Đây là tại sao, trong Kim Cang Thừa và trong Phật Giáo Tây Tạng, những từ ngữ “tâm linh quang” hay chỉ là “linh quang” là thường được dùng. Mục tiêu, trong tất cả những sự quán tưởng – và cuối cùng trong đời sống của chúng ta – là tịnh hóa tâm ta vì thế để chúng ta có một tâm quang minh.

Đây không chỉ là một khái niệm của Phật giáo Mật tông. Phật giáo Kim Cang thừa tập trung rất nhiều vào Ánh Sáng Thanh Tịnh, nhưng prabhāsvara-citta (Tâm Quang Minh) xuất hiện trong nhiều kinh điển Đại thừa và một số kinh điển Pali. Trong Phật giáo Theravada, tâm quang minh được đồng nhất với Bhavana hay sự “tu tập”. Trong Phật giáo  Đại thừa, nó được liên kết với Tathagatagarbha (Phật tánh, xem bên dưới). Trong Phật giáo Kim Cang Thừa, thay vì “thiền định” về tâm linh quang, chúng ta “diễn tập” và quán tưởng — một buổi diễn tập chuẩn bị cho hành trình thực sự hướng đến linh quang (ánh sáng trong suốt). Chính cuộc hành trình đó đưa chúng ta đến những nơi thiêng liêng nhất trong tâm. Cuối cùng, trong Mật tông Kim Cang thừa, khi chúng ta đã sẵn sàng, chúng ta thiền định về tâm quang minh và sáng chói này trong đại thủ ấn, đại toàn thiện và các Mật tông Yoga tối thượng.

Làm Cho Tâm Ta Là Một Nơi Linh Thiêng

Hằng ngày Phật tử quy y Phật, Pháp và Tăng. Chúng ta tìm ba ngôi tôn quý này ở đâu. Theo Chamtrul Rinpoche, “Nơi linh thiêng nhất trong vũ trụ là trong tâm ta. Ở trong ấy ta sẽ tìm thấy  Đức Phật.”

Mở rộng tuệ giác này, chúng ta có thể nói rằng, chúng ta sẽ tìm thấy Pháp thiêng liêng trong lời nói của chúng ta khi chúng ta tán tụng mật ngôn và kinh điển. Chúng ta sẽ tìm thấy Tăng linh thiêng nhất, trong những hành vi của các Pháp lữ, kể cả chính chúng ta.  Đức Phật là một nhà khai phá tiên phong.

Hình 2: Làm tâm ta là một Tịnh độ. Tâm luôn luôn bận rộn, bận rộn, bận rộn. Qua chánh niệm, chúng ta có thể xem tâm bận rộn. Qua thời gian, qua quán tưởng, và những sự thực tập nâng cao, chẳng hạn như đại toàn thiện, đại thủ ấn, thì chúng ta có thể  thoáng thấy tâm quan minh và “linh quang.”

Cho dù chúng ta đang tìm kiếm để gặp  Đức Phật Thích Ca, Quán Thế Âm, Tara, Mã Đầu Minh Vương, Văn Thù Sư Lợi, hay bất cứ  Đức Phật nào, thì Tịnh độ của các ngài không là nơi nào khác hơn là chính không gian tâm thức của chúng ta.

Tại sao điều này là quan trọng? Tịnh hóa Tâm và tìm kiếm Tịnh Độ.

Tại sao là quan trọng để biết rằng tâm thức chúng ta là nơi thiêng liêng cùng tột? Không chỉ bởi vì mỗi phương pháp hành thiền Phật Giáo đều liên hệ đến “tâm” – từ chánh niệm đến quán tưởng đến sự sùng kính – nhưng bởi vì tâm, trong Phật Giáo, là một sự tương tục vốn siêu việt lên trên bất cứ đời sống nào.

Hình 3: Đức A-di-đà tại cõi Tịnh độ của Ngài theo phong cách truyền thống "lý tưởng hóa". Trên thực tế, có ba cách "hiểu" về Tịnh độ, và cách hiểu cao thâm nhất chính là nhận biết rằng chúng ta đi vào cõi Tịnh độ ngay trong tâm mình (Duy tâm Tịnh độ). Nếu chúng ta thanh tịnh hóa tâm mình, như đã được mô tả trong Kinh Duy Ma Cật, điều đó giống như việc lau sạch tấm kính cửa sổ bám đầy bụi bẩn trong phòng để thoáng nhìn thấy bầu trời xanh tuyệt đẹp bên ngoài. Bằng cách thanh tịnh hóa dòng tâm thức, chúng ta có thể trải nghiệm được tự tánh quang minh, ánh sáng tịnh quang và cõi Tịnh độ.

Trong kinh Duy Ma Cật,  Đức Phật Thích Ca đã dạy chúng ta rằng để thấy cõi Tịnh Độ, thì chúng ta chỉ cần tịnh hóa tâm thức chúng ta. Ngài nói rằng, chúng ta phải tịnh hóa tâm thức chúng ta và chúng ta sẽ thấy sự thanh tịnh của vũ trụ (tâm tịnh Phật độ tịnh). Sự thanh tịnh của tâm thức của chính chúng ta là Tịnh Độ. Ngài đã sử dụng thí dụ của một căn không có cửa và cửa sổ đầy bụi. Bên ngoài là một bầu trời xinh đẹp, một thế giới xinh đẹp, nhưng chúng ta khép kín trong một phòng nhỏ với ý chí của chúng ta, thì không thể thấy thế giới xinh đẹp bên ngoài. Chỉ khi chúng ta cành một khoảnh khắc để lau cửa sổ, chúng ta có thể sự trong sáng của nó. Trong ẩn dụ, ngày xinh đẹp bên ngoài là Vũ Trụ của mọi thứ (Là tính nhất thể và tánh không),cửa sổ là tâm thức chúng ta với bụi bẩn che phủ cửa sổ là những cảm xúc chướng ngại của tham, sân, và si vốn kết chặt chúngta với luân hồi sanh tử.

Thực hành Phowa và Cõi Tịnh Độ

Một cách để tự mình trải nghiệm Cõi Tịnh Độ như là “tâm” là thực hành Phowa Tây Tạng. Trong thực hành Phowa có hướng dẫn, chúng ta hình dung tâm của mình được “đẩy ra” khỏi thân thể (một hình thức thiền xuất hồn trong Phật giáo) và đi lên “trái tim” của Đức Phật. Trong Phật giáo, luân xa tim thường là nơi “tâm” cư ngụ. Khi chúng ta đẩy ý thức của mình từ trái tim mình lên trái tim của Đức Phật, chúng ta đang đi đến “Cõi Tịnh Độ” của Đức Phật đó. Cõi Tịnh Độ là những tâm hoàn hảo của các vị Phật giác ngộ. Trong trường hợp của chúng ta, khi thực hành “phowa”, đó là một quán tưởng “diễn tập”.

Mặc dù thông thường cần có sự hướng dẫn của một người thầy, việc thực hành Phowa  Đức Phật A Di Đà (Amitabaha Powa) được coi là phù hợp với bất kỳ ai. Dưới đây là một video ngắn về Hòa thượng Zasep Tulku Rinpoche hướng dẫn một buổi thực hành Powa với các bài quán tưởng:

Video of Guided Power Purelands Meditation:

Các Cấp Độ Khác Nhau của Tịnh Độ và Tịnh Tâm

"Sư cô Annabel Laity, Viện trưởng Tu viện Rừng Phong (Maple Forest Monastery), đã viết: 'Có các cấp độ niềm tin khác nhau về Tịnh Độ, và cấp độ cao nhất trong giáo lý Tịnh Độ chính là tâm bạn là Tịnh Độ, Tịnh Độ luôn có mặt ngay trong tâm bạn.' [3] Điều đó không có nghĩa là hạ thấp các tầng bậc hiểu biết khác về Tịnh Độ, chẳng hạn như một nơi chốn mà chúng ta thực sự có thể tái sinh vào — thông qua phước đức của chính mình và sự hộ niệm của các bậc Giác ngộ, như Đức Phật A Di Đà."

Hình 2: Thiền định là con đường dẫn đến Cõi Tịnh độ. Thanh lọc là phương pháp chúng ta sử dụng để loại bỏ những chướng ngại, giúp nhìn thấy thực tại như bản chất vốn có của nó.

• For a feature on the Purelands, see>>{Cẩm Nang Du Lịch Đến Những Cõi Tịnh Độ}

Tâm bất biến - Tâm vĩnh cửu - Chân tâm vĩnh hằng

Theo thế giới quan Phật giáo, chúng ta tiếp diễn từ đời này sang đời khác qua một dòng tâm thức vi tế (tế vi tâm tương tục). Quan trọng hơn hết, nếu thấu hiểu triết học Tánh Không (Shunyata), chúng ta sẽ nhận ra rằng dòng tâm thức của mình không hề tách biệt với 'tha nhân' (những cái khác). Một khi phá vỡ được khái niệm giới hạn về tính nhị nguyên, chúng ta sẽ hiểu rằng, xét về mặt cứu cánh, không có sự phân biệt giữa Phật và chúng sinh, cũng như không có sự tách biệt giữa 'tự ngã' và 'tha nhân'.

Hình 2: Thiền định là con đường dẫn đến Cõi Tịnh độ. Thanh lọc là phương pháp chúng ta sử dụng để loại bỏ những chướng ngại, giúp nhìn thấy thực tại như bản chất vốn có của nó.

Tương tự như trong Vật lý lượng tử, nơi mà 'tự ngã' chỉ là một ảo tưởng 'dai dẳng' (theo Einstein), Phật giáo Đại thừa cũng nhìn nhận như vậy. Xét về mặt cứu cánh, vạn vật là Một (Vạn vật nhất thể). Đây là một khái niệm then chốt trong giáo lý quan trọng của Đại thừa về Phật tánh. Tất cả chúng sinh, từ loài côn trùng nhỏ bé cho đến con người, đều có Phật tánh

 [For a feature on Buddha Nature, see>>]{Tại Sao Phật Tánh Là Quan Trọng Nhất Trong Phật Giáo  Đại Thừa }

Ý thức về bản thân của chúng ta nảy sinh một phần từ “nhận thức” của chúng ta. Đức Phật đã giảng dạy rất nhiều về “nhận thức” và tính bất khả sai lầm của các giác quan trong việc giải thích “thực tại nhận thức”. Xét cho cùng, Phật giáo chắc chắn là một con đường thiền định tuyệt vời. Tương tự, Vật lý lượng tử cũng suy ngẫm về những khái niệm này về cái gì là thật, cái gì là ảo ảnh.

Hình 4: Guru Rinpoche, vị Phật thứ hai, đôi khi được coi là Phật “Lượng tử”. Ngài đã giảng dạy những phương pháp vượt lên trên thực tại thông thường và giúp mang lại sự hiểu biết mới về tâm trí và bản chất của thực tại. For a full feature on Guru Rinpoche, the Quantum Buddha, see>>

Khái Niệm Lượng Tử Về Thực Tại Tri Giác

Sau đó, ở cấp độ cao nhất của không gian “tâm trí” là toàn bộ khái niệm lượng tử về thực tại tri giác. Albert Einstein đã viết:

“Con người là một phần của toàn thể, mà chúng ta gọi là ‘vũ trụ’, một phần bị giới hạn trong thời gian và không gian. Anh ta trải nghiệm bản thân, suy nghĩ và cảm xúc của mình như một thực thể tách biệt với phần còn lại — một loại ảo ảnh thị giác của ý thức. Ảo ảnh này là một loại nhà tù đối với chúng ta, giam hãm chúng ta trong những ham muốn cá nhân và sự giả tạo đối với một vài người thân cận. Nhiệm vụ của chúng ta phải là giải thoát bản thân khỏi nhà tù này bằng cách mở rộng vòng tròn lòng trắc ẩn – từ bi của mình để bao trùm tất cả các sinh vật sống và toàn bộ thiên nhiên trong vẻ đẹp của nó. Thực tại chỉ là một ảo ảnh, mặc dù là một ảo ảnh rất dai dẳng.” — Trích từ thư gửi Tiến sĩ Robert Marcus, ngày 12 tháng 2 năm 1950

“Ý tưởng về một thế giới thực khách quan mà các phần nhỏ nhất tồn tại một cách khách quan theo cùng nghĩa với đá hoặc cây cối tồn tại, độc lập với việc chúng ta có quan sát chúng hay không… là điều không thể” [1]

• For a feature on Quantum Physics and the Five Dhyani Buddhas see>>

Nơi chúng ta tìm thấy Phật, Pháp, Tăng

Có vẻ quá đơn giản khi kết luận từ Vật lý lượng tử rằng nơi ta tìm thấy Thân, Khẩu và Tâm của Tam Bảo: Phật, Pháp và Tăng, là trong chính thân, khẩu và tâm của chúng ta. Việc đào sâu khái niệm này nằm ngoài phạm vi của bài viết này, ngoài việc sử dụng nó như cách diễn đạt tao nhã nhất cho ý tưởng rằng “nơi” chúng ta có thể gặp Phật là trong chính Tâm của chúng ta — được nuôi dưỡng bởi các kích thích giác quan. Chúng ta đọc về Phật và tưởng tượng. Chúng ta tụng niệm giáo lý và thấu hiểu. Vì tâm của chúng ta không tách rời khỏi tâm của Phật, nên không còn nơi nào khác để tìm kiếm.

Đây cũng là lý do tại sao trong Phật giáo Kim Cang thừa, đặc biệt, chúng ta nhấn mạnh đến quán tưởng (tưởng tượng vị Phật giác ngộ bằng “tâm trí”), kết hợp với mật ngôn và tụng niệm (lời nói), và thủ ấn hay hành động (thân). Điều này tượng trưng cho sự hiểu biết của chúng ta về sự Nhất thể với Phật, Pháp và Tăng. Trên thực tế, nó vượt xa ý nghĩa tượng trưng. Chúng ta thật sự đang gặp gỡ Đức Phật, nghe Pháp và kết nối với Tăng đoàn một cách rất thực tế.

Hình 5: Đức Phật đã dạy chúng ta những phương pháp giúp khám phá bản chất thực sự của thực tại.

Chánh Niệm và Sự Trọn Vẹn Tâm Trí

Một lý do Đức Phật dạy chánh niệm như một phương tiện chính yếu để chuyển hóa chúng ta là vì Ngài nhấn mạnh đến Tâm – không chỉ như một nơi thiêng liêng, mà còn là chính thứ chi phối toàn bộ thực tại (được nuôi dưỡng bởi các kích thích giác quan). Chánh niệm, theo một số cách, là nền tảng của mọi thực hành Phật giáo, cho dù chúng ta tập trung vào hành vi đạo đức trong cuộc sống hàng ngày hay các thực hành nâng cao như quán tưởng.

Khi Einstein viết “nhiệm vụ của chúng ta là giải thoát bản thân khỏi nhà tù này” (trích dẫn ở trên), ông không chỉ phản ánh những quan sát của riêng mình mà còn cả những quan sát của các bậc hiền triết và nhà khoa học vĩ đại trong suốt lịch sử, kéo dài đến tận Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Các phương pháp của Đức Phật — từ chánh niệm đơn giản đến quán tưởng Kim Cang thừa phức tạp — đều hướng đến mục tiêu chính là hiểu được bản chất thật sự của thực tại. Tính Không (Shunyata) trong Phật giáo không khác gì các lý thuyết lượng tử về vũ trụ.

Chúng ta sẽ gặp Đức Phật ở đâu? Trong tâm trí của chúng ta. Cuối cùng, chúng ta sẽ “quan sát” được bản chất thật sự của thực tại ở đâu? Trong tâm trí của chúng ta. Không còn nơi nào khác để đến. Không cần phải hành hương. Chúng ta đã ở “nơi linh thiêng nhất trong vũ trụ” – chính là tâm trí của chúng ta.

Hình 6: Thiền chánh niệm, như Đức Phật đã dạy cách đây hàng nghìn năm, có thể là con đường dẫn đến sức khỏe — cùng với sự Giác ngộ.

 

NOTES

[1] The Responsive Universe, John C. Bader, Wisdom Moon Publishing, ISBN-10: 1938459288, ISBN-13: 978-193845928

[2] Scientific American What Does Quantum Theory Actually Tell Us about Reality?

https://buddhaweekly.com/the-holiest-place-in-the-universe-is-your-own-mind-there-is-no-need-to-look-elsewhere-for-buddha-dharma-and-sangha/