CHƯƠNG 10: CON MÈO CỦA ĐỨC ĐẠT LAI LẠT MA

 Nguyên tác: Dalai Lama’s Cat

Tác giả: David Michie
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

“Bạn đã bao giờ bị tê liệt vì không thể đưa ra quyết định chưa, độc giả thân mến? Bạn có từng rơi vào tình huống mà nếu, một mặt, bạn làm điều này, điều kia hoặc điều nọ thì một kết quả nhất định có thể xảy ra; nhưng nếu, mặt khác, bạn làm điều gì đó khác đi thì một kết quả khác tốt hơn có thể xảy ra — chỉ là khả năng nó xảy ra thấp hơn, nên có lẽ bạn sẽ tốt hơn nếu vẫn chọn phương án đầu tiên?”

Có thể bạn đã tưởng rằng chúng tôi, loài mèo, chưa bao giờ vướng vào những phức tạp về nhận thức như vậy. Có thể bạn tin rằng sự quá tải về tồn tại chỉ là đặc quyền riêng của loài Homo sapiens (loài người thông minh).

“Thật ra, chẳng có gì xa sự thật hơn điều đó. Felis catus — tức loài mèo nhà — có thể không cần xây dựng sự nghiệp, không có công việc kinh doanh phải lo, hay tham gia vào bất kỳ vòng quay hoạt động xoay vần nào khiến con người luôn bận rộn không ngừng. Nhưng có một lĩnh vực mà chúng tôi và các bạn lại giống nhau đến đáng kinh ngạc.”

Tôi đang nói, tất nhiên, về những chuyện của trái tim.

Con người có thể chờ đợi trong tuyệt vọng một tin nhắn, một email, hay một cuộc gọi điện thoại nhất định. Chúng tôi, loài mèo, có những cách giao tiếp khác. Hình thức của nó là…

Tôi đã rơi vào chính tình thế như vậy với người bạn mèo vằn của mình. Sự thu hút đến ngay lập tức, ngay từ khoảnh khắc đầu tiên tôi nhìn thấy cậu ấy dưới ánh sáng xanh. Khi chúng tôi thật sự gặp nhau, trong thời gian tôi ở nhà Chogyal, đã có một cảm giác rung động rõ ràng, và tôi nghĩ là đôi bên đều cảm nhận được. Nhưng bây giờ, khi tôi không còn ở với Chogyal nữa, liệu cậu ấy có biết nơi tôi sống không? Tôi có nên cố gắng hơn—ví dụ, băng qua sân chùa một đêm và khám phá thế giới u tối bên kia? Hay tôi nên giữ vẻ điềm tĩnh bí ẩn, như một con mèo đầy huyền bí, và tin rằng cậu ấy sẽ tự tìm đến?”

“Người mang lại cho tôi sự rõ ràng cần thiết trong tình huống này chính là Lobsang, thông dịch viên của Đức Đạt-lai Lạt-ma. Và, như thường xảy ra với những chuyện như vậy, theo cách mà bạn chẳng ngờ tới. Một vị tăng Phật giáo Tây Tạng cao, mảnh mai, khoảng giữa 30 tuổi, Lobsang vốn sinh ra ở Bhutan, là họ hàng xa của hoàng gia nơi đó. Ông ấy được giáo dục theo lối phương Tây hoàn toàn tại Mỹ, tốt nghiệp Yale với bằng Triết học Ngôn ngữ và Ký hiệu học. Bên cạnh vóc dáng cao ráo và trí tuệ rực rỡ, còn có một điều khác mà bạn nhận ra ngay khi Lobsang bước vào phòng: đó là một hào quang của sự điềm tĩnh. Ông ấy tràn đầy thanh thản. Một sự an nhiên sâu sắc dường như tỏa ra từ từng tế bào trong cơ thể, ảnh hưởng đến mọi người xung quanh.”

Bên cạnh nhiệm vụ là thông dịch viên, Lobsang còn là người đứng đầu không chính thức về công nghệ thông tin tại Jokhang. Bất cứ khi nào máy tính không hợp tác, máy in trở nên khó chịu, hay các hộp thu tín hiệu vệ tinh chuyển sang trạng thái thụ động-đầy thách thức, thì Lobsang chính là người được gọi để áp dụng logic điềm tĩnh và sắc bén của mình vào vấn đề.

Vì vậy, khi modem chính tại Jokhang bị trục trặc vào một buổi chiều, chỉ chưa đầy năm phút, Tenzin đã gọi Lobsang từ văn phòng của ông ấy ở cuối hành lang. Sau vài kiểm tra đơn giản, Lobsang kết luận rằng vấn đề là do đường dây. Ngay lập tức, sự trợ giúp từ công ty điện thoại được mời đến.

Đó là cách mà Raj Goel, nhân viên dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật của Dharamsala Telecom, đến được Jokhang vào cuối buổi chiều hôm đó. Là một người đàn ông hơi nhỏ con, khoảng giữa 20 tuổi, với thân hình gầy gò và mái tóc dày bù xù, anh ta dường như vô cùng khó chịu khi phải cung cấp dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật cho một khách hàng. Quá đáng thật! Thật táo tợn!

Khuôn mặt cau có, thái độ thô lỗ, anh ta yêu cầu được dẫn đến modem và các đường dây điện thoại nối vào Jokhang. Chúng nằm trong một căn phòng nhỏ ở cuối hành lang. Đập mạnh chiếc cặp kim loại xuống kệ với một tiếng chát chúa đầy giận dữ, anh ta bật mở khóa, lấy ra một chiếc đèn pin và tua vít, rồi ngay lập tức bắt đầu chọc và thăm dò một mớ cáp rối rắm, trong khi Lobsang đứng cách đó vài bước, bình tĩnh quan sát.

-“Lộn xộn quá, chỗ này,” Raj Goel lầm bầm dưới hơi thở.

Lobsang có vẻ như không nghe thấy lời nhận xét đó.

Rên rỉ khi quỳ xuống và theo dõi một sợi cáp cụ thể đến phía sau modem, kỹ thuật viên lẩm bẩm một cách u ám về tính toàn vẹn của hệ thống, nhiễu sóng và những vấn đề bí ẩn khác trước khi giật modem đầy giận dữ, kéo một loạt cáp ở phía sau và lật ngửa nó trên tay.

Trong khi Raj Goel đang trút giận, Tenzin tình cờ đi ngang qua. Ông trao ánh mắt đầy vẻ khôi hài khô khan với Lobsang.

-“Ông sẽ phải mở cái này ra,” kỹ thuật viên nói với Lobsang bằng giọng đầy trách móc. Người phiên dịch của Đức Thánh Thiện đồng ý gật đầu. “Được thôi.”

Lục lọi trong cặp để tìm một chiếc tua vít nhỏ hơn, Raj Goel bắt đầu làm việc trên vỏ của chiếc modem gây rắc rối.

-“Không có thời gian cho tôn giáo.”

Anh ta đang tự nói với mình sao? Giọng nói ấy dường như quá mạnh mẽ để chỉ là tự nhủ.

-“Những chuyện mê tín dị đoan,” vài phút sau, anh ta phàn nàn, còn to hơn trước.

Lobsang không hề bận tâm trước những lời nhận xét đó. Ngược lại, dường như một nụ cười đã xuất hiện trên môi ông.

Nhưng Raj Goel đang muốn gây sự. Vật lộn với một con ốc cứng đầu khi cúi người qua chiếc modem, lần này anh ta nói bằng giọng điệu như đòi phải có câu trả lời. “Có ích gì mà nhồi nhét đầu óc người ta bằng những niềm tin ngớ ngẩn chứ?”

-“Anh nói đúng,” Lobsang đáp. “Hoàn toàn vô ích.”

-“Ha!” vài phút sau, người kia thốt lên khi cuối cùng đã thắng được con ốc cứng đầu. “Nhưng anh lại có tôn giáo mà.” Lần này anh ta liếc Lobsang bằng ánh mắt sắc bén. “Anh là một Người Tín Ngưỡng.”

“Anh hoàn toàn không nghĩ như vậy.” Lobsang tỏa ra một sự điềm tĩnh sâu sắc. Sau một hồi im lặng, ông tiếp tục:

-“Một trong những điều cuối cùng mà Đức Phật nói với các đệ tử của Ngài là bất cứ ai tin vào một lời nào Ngài đã dạy mà không tự kiểm chứng bằng trải nghiệm của chính mình đều là kẻ ngốc.”

Những mảng mồ hôi bắt đầu xuất hiện trên chiếc áo polyester của kỹ thuật viên. Phản ứng của Lobsang không phải là thứ anh ta mong đợi. “Những lời láu cá,” anh ta càu nhàu. “Tôi thấy người ta cúi lạy Đức Phật trong các ngôi chùa.

Ca hát nguyện cầu, tụng kinh. Chuyện đó là gì nếu không phải là niềm tin mù quáng?”

“Trước khi tôi trả lời điều đó, để tôi hỏi anh một chuyện.” Lobsang dựa người vào khung cửa. “Anh làm việc ở Dharamsala Telecom. Buổi sáng có hai cuộc gọi đến: một từ khách hàng vô tình làm đổ tủ hồ sơ lên modem của mình, cái còn lại từ khách hàng tức giận với vợ vì cô ấy mua sắm trực tuyến mà dùng búa phá modem. Trong cả hai trường hợp, modem đều hỏng và cần sửa chữa hoặc thay thế. Anh có đối xử với cả hai khách hàng giống nhau không?”

-“Đương nhiên là không!” Raj Goel cau mày gắt gỏng. “Chuyện đó có liên quan gì đến việc cúi lạy Đức Phật chứ?”

-“Rất nhiều đấy chứ.” Sự điềm tĩnh tự nhiên của Lobsang càng tương phản rõ rệt với tính khó chịu của Raj Goel.

-“Tôi sẽ giải thích lý do. Nhưng hai khách hàng đó—” “Người này là vô ý,” kỹ thuật viên ngắt lời, giọng ngày càng cao. “Người kia là hành động phá hoại có chủ ý.”

-“Ý anh nói là ý định quan trọng hơn hành động phải không?”

-“Đương nhiên rồi.”

-“Vậy khi một người cúi lạy Đức Phật, điều thật sự quan trọng là ý định chứ không phải cái cúi chào?”

Chính vào lúc này, nhân viên dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật mới nhận ra rằng mình đã hùng hồn đẩy bản thân vào ngõ cụt. Nhưng không có nghĩa là anh ta sẽ chịu rút lui. “Ý định thì rõ ràng mà,” anh ta tranh cãi.

Lobsang nhún vai. “Anh nói tôi nghe xem.”

-“Ý nghĩa là ta đang cầu xin Đức Phật tha thứ. Ta đang hy vọng được cứu rỗi.”

Lobsang bật cười phá lên. Tuy vậy, thái độ của ông vẫn rất ôn hòa, đến mức lần đầu tiên sự phẫn nộ của Raj Goel dường như dịu xuống.

-“Có lẽ tôi nghĩ rằng anh đang nhầm sang điều gì khác,” Lobsang lên tiếng sau một lúc. “Những bậc giác ngộ không thể lấy đi khổ đau của anh hay ban cho anh hạnh phúc. Nếu họ làm được điều đó, chẳng phải họ đã làm từ lâu rồi sao?”

-“Vậy thì sao ông còn bận tâm làm gì?” Người kỹ thuật viên vừa lắc đầu vừa loay hoay với chiếc modem.

-“Như anh vừa nói đấy, điều quan trọng nằm ở tâm ý. Tượng Phật tượng trưng cho trạng thái giác ngộ. Chư Phật đâu cần người khác quỳ lạy mình. Họ quan tâm làm gì chứ? Khi chúng ta cúi lạy, đó là lúc ta tự nhắc bản thân rằng tiềm năng tự nhiên vốn có của mình chính là sự giác ngộ.”

Lúc này, Raj Goel đã tháo nắp modem ra và đang loay hoay với các mối nối bên trong bảng mạch. “Nếu ông không thờ phụng Đức Phật”—anh cố giữ giọng sắc lạnh của mình, dù điều đó dường như ngày càng khó khăn—“thì Phật giáo rốt cuộc nói về điều gì?”

Đến lúc này, Lobsang đã hiểu vị khách của mình đủ để đưa ra một câu trả lời mà anh ta có thể đồng cảm được. “Khoa học về tâm trí,” ông nói.

-“ Khoa học ư?”

-“Nếu có ai đó dành hàng chục nghìn giờ để tiến hành những cuộc khảo cứu nghiêm ngặt nhằm khám phá sự thật về bản chất của ý thức thì sao? Giả sử những người khác tiếp tục kiểm chứng và lặp lại quá trình nghiên cứu ấy suốt hàng trăm năm. Sẽ tuyệt vời biết bao nếu không chỉ hiểu được tiềm năng của tâm trí trên phương diện lý thuyết, mà còn tìm ra con đường nhanh chóng và trực tiếp nhất để tự mình chứng nghiệm nó? Đó chính là khoa học của Phật giáo.”

Sau khi loay hoay với phần linh kiện bên trong modem, Raj Goel bắt đầu lắp lại nắp máy. Một lúc sau anh nói: “Tôi có hứng thú với khoa học lượng tử.” Rồi ngừng lại giây lát, anh thông báo: “Modem hoạt động được rồi, nhưng tôi cần đặt lại nó cho chắc ăn. Sự cố đường truyền đã được báo cáo. Trong vòng mười hai tiếng nữa là nó sẽ hoạt động bình thường.”

Có lẽ sự điềm tĩnh sâu sắc của Lobsang đã bắt đầu ảnh hưởng đến anh. Hoặc cũng có thể những lời giải thích của người phiên dịch đã khiến anh phải chững lại suy nghĩ. Nhưng từ đó trở đi, vị khách không còn càu nhàu hay than phiền nữa khi hoàn tất công việc và thu dọn dụng cụ của mình.

Trên đường quay trở lại dọc hành lang, khi đi ngang qua văn phòng của Lobsang, người phiên dịch nói: “Tôi có thứ này có thể anh sẽ thấy thú vị.” Ông bước nhanh vào trong rồi lấy một cuốn sách từ một trong những giá sách dọc theo tường.

“Lượng tử và Hoa sen.” (The Quantum and the Lotus). Raj Goel đọc tiêu đề trước khi lật mở cuốn sách.

-“Anh có thể mượn nó nếu muốn.”

Ở trang tiêu đề có một lời đề tặng từ một trong những tác giả của cuốn sách, Matthieu Ricard.

-“Cuốn này có chữ ký,” vị khách nhận xét.

-“Matthieu là bạn của tôi.”

-“Ông ấy đã từng đến chùa Jokhang chưa?”

-“Tôi gặp anh ấy lần đầu ở Mỹ,” Lobsang nói. “Tôi đã sống ở đó mười năm.”

Lần đầu tiên, Raj Goel nhìn Lobsang một cách chăm chú. Sự tiết lộ đó khiến anh quan tâm hơn nhiều so với bất cứ điều gì người phiên dịch đã nói trước đó. Nhận ra tiềm năng tự nhiên của bản thân. Đạt được giác ngộ. Vân vân và vân vân. Nhưng đã sống ở Mỹ mười năm?!

-“Cảm ơn,” vị khách nói, vừa đặt cuốn sách vào cặp tài liệu của mình. “Tôi sẽ trả lại.”

Chiều thứ Hai tuần đó, tôi nghe thấy giọng của Raj Goel vọng xuống hành lang. Vì những vị khách vô cùng thô lỗ tại chùa Jokhang rất hiếm, sự tò mò đã kéo tôi rời khỏi giấc ngủ trưa để nhìn vị khách của Lobsang, người đang được dẫn vào văn phòng của ông.

Liệu người kỹ thuật viên này lại đến để gây thêm một cuộc tranh cãi nữa sao?

Nhưng Raj Goel vừa bước vào lại là một con người khác hẳn so với vẻ cáu kỉnh và gắt gỏng đầy đối đầu trước đó; anh ta trông có phần lạc lõng, với chiếc áo sơ mi đã phai màu và chiếc cặp tài liệu cũ kỹ, sờn rách.

-“Không còn vấn đề gì với đường dây điện thoại nữa chứ?” anh ta xác nhận, khi tôi lặng lẽ bước vào văn phòng của Lobsang phía sau anh ta.

-“Hoạt động hoàn hảo rồi, cảm ơn anh.” Lobsang đang ngồi sau bàn làm việc của mình.

Vị khách lấy cuốn sách đã mượn ra từ trong cặp tài liệu. “Cuốn này đã mang lại một góc nhìn thú vị,” anh nói. Ý anh thật ra là: “Xin lỗi vì tuần trước tôi đã cư xử quá khó chịu.”

Là một người tốt nghiệp ngành ký hiệu học, Lobsang hiểu điều đó. “Tốt,” ông gật đầu. “Tôi hy vọng anh thấy nó mang tính gợi mở.” Ý ông là: “Tôi chấp nhận lời xin lỗi. Ai cũng có những ngày như vậy.”

Có một khoảng lặng. Sau khi đặt cuốn sách lên bàn của Lobsang, Raj Goel lùi lại một bước. Anh ta không nhìn thẳng vào Lobsang mà liếc quanh văn phòng trong vài giây, như thể đang cố tìm cho mình những lời thích hợp để nói.

-“Vậy… ông đã sống ở Mỹ sao?” cuối cùng anh ta hỏi.

-“Đúng vậy.”

-“Mười năm?”

-“Đúng thế.”

Một khoảng lặng dài nữa. Rồi: “Nó như thế nào?”

Lobsang đẩy ghế lùi ra khỏi bàn làm việc và chờ đến khi vị khách cuối cùng cũng nhìn thẳng vào mắt mình. “Tại sao anh muốn biết?”

-“Vì tôi muốn sang đó sống một thời gian, nhưng gia đình tôi muốn tôi kết hôn,” Raj Goel bắt đầu nói.

Có vẻ như câu hỏi của Lobsang đã làm bung ra một nút thắt nào đó. Khi Raj Goel bắt đầu nói, anh không còn dừng lại được nữa.

-“Tôi có bạn ở New York nói rằng ‘Cứ đến ở với chúng tôi,’ và tôi rất muốn đi, vì cả đời tôi luôn mong được đến New York City, kiếm tiền bằng đô la thật, và thậm chí có thể gặp một ngôi sao điện ảnh. Nhưng bố mẹ tôi đã chọn cho tôi cô gái này, và gia đình cô ấy cũng muốn chúng tôi kết hôn, họ còn nói ‘Mỹ thì lúc nào chả có thể đi sau.’ Ngoài ra, sếp tôi đang gây áp lực bắt tôi tham gia chương trình đào tạo quản lý, nhưng khoản vay đó sẽ buộc tôi gắn với công ty trong sáu năm, và tôi cảm thấy bị mắc kẹt. Thật ra thì áp lực công việc hiện giờ đã quá sức chịu đựng rồi.”

Sau cơn tuôn trào đột ngột ấy, sự tĩnh lặng trong văn phòng của Lobsang trở nên rõ rệt đến mức gần như cảm nhận được. Lobsang khẽ ra hiệu về phía hai chiếc ghế đặt ở góc phòng. “Anh có muốn uống một tách trà không?”

Một lúc sau, cả hai đã ngồi cùng nhau. Khi Lobsang nhấp trà, Raj Goel không bỏ sót chi tiết nào về những áp lực chồng chéo—những áp lực, không nghi ngờ gì, chính là nguồn gốc thật sự của thái độ khó chịu của anh vào tuần trước.

Anh kể về nỗi dằn vặt khi theo dõi bạn bè trên Facebook và YouTube, thấy họ đi khắp nước Mỹ. Về việc cha mẹ anh cho rằng một vị trí quản lý trung cấp tại Dharamsala Telecom đã là đỉnh cao mà anh có thể đạt được, trong khi anh lại có những ý tưởng mang tính khởi nghiệp riêng. Về việc khát vọng được “dang rộng đôi cánh” của anh luôn mâu thuẫn với lòng hiếu thảo và sự trung thành dành cho cha mẹ—những người đã hy sinh rất nhiều để cho anh một nền giáo dục tốt.

Đặc biệt là trong vài tuần gần đây, anh đã trải qua những ngày đầy lo âu và những đêm mất ngủ. Anh kể với Lobsang rằng mình đã cố gắng giữ sự lý trí, cân nhắc những lợi ích và bất lợi của từng lựa chọn.

Chính vào lúc này, sự quan tâm thoáng qua của tôi đối với cuộc trò chuyện bỗng trở nên mang tính cá nhân. Cố gắng cân nhắc giữa phương án này và phương án khác—điều đó nghe quen thuộc làm sao! Raj Goel và tôi có điểm này giống nhau.

Cuối cùng, vị khách thừa nhận mục đích thật sự của cuộc ghé thăm sáng hôm đó: “Tôi hy vọng ông có thể cho tôi lời khuyên để giúp tôi đưa ra một quyết định.”

Tôi bước về phía một chiếc ghế bành trống, nhảy lên đó và nhìn Lobsang với một vẻ sáng rõ như màu xanh lam. Tôi vô cùng tò mò muốn nghe ông ấy sẽ nói gì.

-“Tôi không có trí tuệ đặc biệt nào cả,” Lobsang nói, theo cái cách mà những hành giả thật sự có trí tuệ thường hay nói. “Tôi không có phẩm chất hay chứng ngộ gì cả. Tôi không hiểu vì sao anh lại nghĩ tôi có thể đưa ra lời khuyên.”

-“Nhưng ông đã sống ở Mỹ mười năm.” Raj Goel nói một cách dứt khoát. “Và…” Lobsang chờ anh nói hết. “Ông hiểu về nhiều thứ.” Raj Goel hạ ánh mắt xuống, như thể cảm thấy xấu hổ khi thừa nhận điều đó—đặc biệt là với một người mà cách đây chỉ một tuần anh còn từng nghi ngờ năng lực trí tuệ của ông.

Lobsang chỉ hỏi anh: “Anh có yêu cô gái đó không?”

Raj Goel có vẻ bất ngờ trước câu hỏi. Anh nhún vai. “Tôi chỉ mới thấy ảnh cô ấy một lần.”

Câu trả lời của anh treo lơ lửng trong không gian một lúc, như một làn khói mỏng đang bốc lên. “Tôi được biết cô ấy muốn có con, và cha mẹ tôi cũng muốn chúng tôi có con.”

-“Bạn bè của anh ở Mỹ. Họ sẽ ở đó bao lâu?”

-“Họ có visa hai năm. Họ dự định đi du lịch khắp đất nước, từ bờ biển này sang bờ biển kia.”

-“Nếu anh muốn tham gia cùng họ, con phải đi—?”

-“Sớm.”

Lobsang gật đầu. “Điều gì đang giữ anh lại?”

-“Cha mẹ tôi,” Raj Goel đáp lại hơi gay gắt, như thể Lobsang chưa hiểu bất cứ điều gì anh vừa nói. “Cuộc hôn nhân sắp đặt. Ông chủ của tôi, người muốn tôi—”

-“Ừ, ừ, khóa đào tạo quản lý.” Giọng Lobsang đầy nghi ngờ.

-“Tại sao ông lại nói vậy?”

-“Nói thế nào?”

-“Như thể ông không thật sự tin tôi.”

-“Bởi vì tôi thật sự không tin ông.” Nụ cười của Lobsang đầy đồng cảm, nhẹ nhàng đến mức không thể nào cảm thấy khó chịu.

-“Tôi có thể đưa ông xem các mẫu đơn,” vị khách nói với ông. “Chúng phải được nộp.”

-“Ồ, tôi tin tất cả những gì anh nói về khóa đào tạo, về các bậc phụ huynh và cuộc hôn nhân. Chỉ là tôi không tin những thứ đó mới là lý do thật sự khiến anh cảm thấy bế tắc.”

Những nếp nhăn sâu lại xuất hiện trên trán Raj Goel. Nhưng lần này, đó là những nếp nhăn của sự bối rối.

-“Tôi nghĩ cậu sẽ đồng ý rằng đây là những trách nhiệm quan trọng.”

-“Gì cơ — vì tôi là một nhà sư Phật giáo sao?” Lobsang trêu chọc. “Vì tôi là người tôn giáo muốn gìn giữ hiện trạng? Có phải đó là lý do anh tìm đến tôi để xin lời khuyên không?”

Raj Goel nhìn có vẻ bối rối.

-“Anh là một chàng trai thông minh, tò mò, Raj. Anh đã được trao một cơ hội có một không hai trong đời. Một cơ hội để trở thành người hiểu biết rộng, và để hiểu nhiều hơn không chỉ về nước Mỹ mà còn về chính bản thân mình. Tại sao cậu lại không nắm lấy cơ hội này?”

Lobsang đặt câu hỏi này một cách nghiêm túc, và phải một lúc sau vị khách mới trả lời.

-“Bởi vì tôi sợ những gì có thể xảy ra sao?”

-“Sợ hãi,” Lobsang nói. “Một bản năng ngăn cản nhiều người thực hiện những hành động mà họ biết, sâu thẳm bên trong, sẽ giải phóng họ. Như một chú chim trong lồng mà cửa đã mở, chúng ta tự do ra đi tìm kiếm sự trọn vẹn, nhưng nỗi sợ khiến ta tìm đủ mọi lý do để không bước ra.”

Raj Goel nhìn xuống sàn một lúc trước khi gặp ánh mắt của Lobsang. “Anh nói đúng,” ông thừa nhận.

-“Nhà sư Ấn Độ Tịch Thiên có những lời khôn ngoan về chính chủ đề này,” Lobsang nói.

Ông bắt đầu trích dẫn:
“‘Khi những con quạ gặp một con rắn sắp chết,
Chúng sẽ hành xử như thể chúng là đại bàng.
Tương tự, nếu lòng tin vào bản thân tôi yếu đuối,
Tôi sẽ bị tổn thương chỉ bởi những thất bại nhỏ nhất.’”

-“Bây giờ không phải lúc để yếu đuối hay để nỗi sợ lấn át cậu, Raj. Anh có thể nhận ra rằng nếu đối mặt trực tiếp với nỗi sợ, mọi chuyện có thể không tệ như cậu tưởng. Có lẽ, sau khi cha mẹ anh quen với ý tưởng này, họ sẽ không còn thất vọng nhiều đến vậy. Cuộc hôn nhân sắp đặt có thể chờ. Hoặc có thể sau hai năm, sẽ có một sự lựa chọn khác. Trong thời gian này, có rất, rất nhiều điều để cậu mong chờ. Tôi chắc chắn cậu sẽ thấy nước Mỹ là một nơi tuyệt vời.”

-“Tôi biết mà,” Raj Goel nói, lần này với sự quyết tâm. Cúi người về phía trước trên ghế, anh nhấc cặp lên và gần như bật dậy với một mục tiêu mới tìm thấy. “Ông hoàn toàn đúng! Cảm ơn ông rất nhiều vì lời khuyên!”

Hai người đàn ông bắt tay nhau một cách nồng nhiệt.

-“Anh thậm chí có thể gặp một ngôi sao điện ảnh đấy,” Lobsang gợi ý.

-“Đó chính là lý do tôi phải cảm nhận nỗi sợ hãi,” Raj Goel tuyên bố đầy nhiệt huyết, “và vẫn làm nó bất chấp!”

Thật thú vị khi, một khi bạn đã quyết định bước đi trên một hướng hành động mới, những sự kiện thường diễn ra để giúp bạn. Không phải lúc nào cũng theo cách rõ ràng hay ngay lập tức. Và đôi khi theo những cách mà bạn chưa từng nghĩ tới.

Đêm đó, được truyền cảm hứng từ lời khuyên của Lobsang chẳng kém gì Raj Goel, tôi quyết định đi qua sân đền, tới nơi ánh sáng màu xanh đang cháy ở cuối quầy hàng của ông Patel. Tôi không còn để những lý do ngớ ngẩn ngăn mình đứng thẫn thờ bên bệ cửa nữa. Nỗi sợ thất bại hay bị từ chối không dành cho tôi. Tôi không phải là một con vẹt nhỏ ngốc nghếch ngồi trong lồng với cửa mở.

Cuộc thám hiểm không thành công. Không chỉ con mèo tam thể của tôi không xuất hiện, mà khi tôi đi dạo qua vài con hẻm, tôi càng lúc càng lạc đường. Chỉ nhờ một vị sư Namgyal nhận ra tôi là HHC và dẫn tôi trở về cửa nhà, buổi tối mới không kết thúc trong một thảm họa hoàn toàn.

Nhưng vào chiều hôm sau, sau giấc ngủ trưa, khi tôi bước ra khỏi Café Franc, bỗng ai xuất hiện ngay bên cạnh tôi, chính là “người hâm mộ” với bộ lông sọc cá thu của tôi.

 

 “Anh không thể tin được bạn vừa làm vậy thật đấy à!” anh ta thốt lên, ám chỉ đến việc tôi táo bạo ghé thăm cửa hàng của một kẻ được cho là ghét mèo.

“Ồ,” tôi nói kèm một cái nhún vai, vừa phấn khích vì anh xuất hiện, vừa hào hứng bởi anh xuất hiện đúng lúc tôi đang có một sự tinh tế gần như tuyệt đối. “Đó là cách anh làm những việc này mà.”

-“Bạn định đi đâu?” anh ấy hỏi.

-“Jokhang,” tôi trả lời.

-“Bạn là thành viên trong gia đình à?”

-“Cũng đại loại vậy.” Tôi sẽ tiết lộ sự thật về địa vị cao quý của mình vào lúc thích hợp. “Ngẫu nhiên thay,” tôi nói một cách bí ẩn, “tôi có một chiếc đùi quan trọng phải ngồi lên trong vòng hai mươi phút nữa.”

-“Đùi của ai?”

-“Tôi không thể nào tiết lộ được. Khi người ta có buổi diện kiến Đức Đạt-lai Lạt-ma, tất cả đều hoàn toàn bí mật.”

Đôi mắt của con mèo tam thể mở to rõ rệt. “Ít ra cũng cho tôi một manh mối đi!” nó van nài.

-“Tính chuyên nghiệp của tôi không cho phép,” tôi đáp. Rồi, sau khi chúng tôi đi được một quãng, tôi thêm vào: “Chỉ có thể nói rằng cô ấy là một nữ dẫn chương trình trò chuyện người Mỹ tóc vàng.”

-“Có quá nhiều người quá.”

-“Anh biết mà, cô ấy luôn khiến khán giả đứng dậy nhảy múa. Bản thân cô ấy cũng nhảy rất giỏi.”

Nhưng con mèo tam thể sọc hổ rõ ràng vẫn không hiểu ra.

-“Là người kết hôn với nữ diễn viên cực kỳ xinh đẹp kia, người thường giúp đỡ những chú mèo hoang.”

-“Nữ diễn viên đẹp đến mức gây sửng sốt nào lại giúp đỡ mèo hoang cơ chứ?”

Tôi nhận ra rằng sự tinh tế rõ ràng không phải là tên đệm của “người hâm mộ” tôi.

-“Đừng đi đến chỗ đó nhé,” tôi nói, cố giữ chút thận trọng của mình. Đồng thời, tôi cũng không muốn tỏ ra hoàn toàn lạnh lùng. “Nói xem, anh tên gì?”

-“Mambo,” anh ta đáp. “Còn anh?”

-“Tôi có nhiều tên lắm,” tôi bắt đầu.

-“Thường thì những giống có Phật họcổ hệ đều vậy mà.”

Tôi mỉm cười, bỏ qua sự hiểu lầm. Chẳng phải chỉ vì hoàn cảnh mà gia phả hoàn hảo của tôi chưa được ghi chép chính thức thôi sao?

-“Nhưng chắc hẳn bạn cũng có một cái tên bình thường chứ?”

-“Trong trường hợp của tôi,” tôi đáp, “chúng là những chữ cái viết tắt. HHC.”

-“HHC?”

-“Đúng vậy.” Chúng tôi đang tiến gần cổng Jokhang.

-“Chúng viết tắt cho cái gì?”

-“Cái đó là bài tập về nhà của cậu, Mambo. Anh là một con mèo láu cá ngoài phố mà.” Tôi nhìn thấy ngực săn chắc của nó phồng lên vì tự hào.

-“Tôi biết anh sẽ tìm ra thôi.”

Tôi quay về hướng Jokhang.

-“Làm sao tôi có thể tìm được bạn?” nó gọi theo.

“– Hãy tìm tôi khi anh ở dưới ánh sáng xanh cháy suốt đêm.”

-“Tôi biết chỗ đó.”

“Và nhớ mang theo chiếc mũ vàng của anh nhé.”

Anh ta xuất hiện vào đêm hôm sau. Tôi ngồi trên bệ cửa sổ nhưng giả vờ như không thấy anh ta. Không thể dễ dàng như vậy được. Tôi muốn thử xem anh ta thật sự tận tâm đến mức nào.

Khi anh ta kêu meo vào hai đêm sau, tôi nhượng bộ và đi xuống dưới.

-“Tôi đã tìm ra rồi,” anh ta nói với tôi khi tôi vẫn còn cách tảng đá nơi nó đang ngồi một quãng—chính là chỗ mà tôi đã nhìn thấy nó lần đầu tiên.

-“Đã tìm ra cái gì cơ?”

-“Con mèo của Ngài (His Holiness’s Cat=HHC). Chính là bạn, phải không?”

Trong khoảnh khắc, cả thế giới như ngừng lại, nín thở, chờ đợi bí ẩn vĩ đại về danh tính của tôi được tiết lộ.

-“Đúng vậy, Mambo,” cuối cùng tôi xác nhận, nhìn thẳng vào nó bằng đôi mắt xanh to tròn của mình. “Nhưng đừng làm quá chuyện này nhé.”

Giọng nó hạ xuống thì thầm. “Tôi không thể tin được. Tôi, từ khu ổ chuột Dharamsala. Còn bạn với chính những chữ cái viết tắt của riêng mình. Ý tôi là, bạn gần như là hoàng tộc rồi!”

-“Một con mèo có thể là…” Tôi nên nói gì mà không tỏ ra tự cao quá mức? Con Bồ-tát Mèo của Ngài? Rinpoche của Café Franc? Sinh vật xinh đẹp nhất từng tồn tại của bà Trinci?

Sư Tử Tuyết của Chogyal và Tenzin? (Hay, trời đất ơi, Mousie-Tung của tài xế?) -“Con mèo có thể là HHC,” cuối cùng tôi nói, “nhưng nó vẫn… rất… là một con mèo.”

-“Tôi hiểu ý bạn nói rồi.”

Tôi nghi ngờ lắm. Bản thân tôi cũng chưa hoàn toàn chắc mình muốn nói gì. -“Vậy tối nay anh định làm gì?”

Tôi sẽ, thưa độc giả, xin tiết kiệm cho bạn những chi tiết về tất cả những gì đã xảy ra vào đêm đó và những đêm sau. Tôi không phải là kiểu mèo như vậy. Đây cũng không phải là loại sách như vậy. Và bạn chắc chắn cũng không phải là kiểu độc giả như vậy!

Chỉ cần nói rằng không một ngày nào trôi qua mà tôi không, bằng cả tấm lòng, biết ơn Lobsang vì những lời khôn ngoan của ông. Tịch Thiên cũng vậy. Và cảm ơn Dharamsala Telecom vì đã cử đại diện dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật bực bội của họ đến Jokhang.

Khoảng hai tháng sau những lần ghé thăm của Raj Goel, tôi đang ở chỗ quen thuộc trên tủ hồ sơ trong văn phòng trợ lý điều hành thì Lobsang ghé qua.

-“Có thứ gì đó gửi cho ông bị kẹt trong bưu phẩm hôm nay,” Tenzin nói với ông, lật qua vài phong bì trên bàn trước khi lấy ra một tấm bưu thiếp bóng bẩy của một nữ ngôi sao nổi tiếng.

-“Raj Goel?” Lobsang liếc qua tấm bưu thiếp và đọc chữ ký, cố gắng nhớ tên. “À, Raj đó à!”

-“Bạn à?” Tenzin hỏi.

-“Nhớ anh chàng từ Dharamsala Telecom, người đã đến kiểm tra lỗi đường dây của chúng ta vài tháng trước không? Hóa ra bây giờ anh ta làm việc cho một trong những công ty điện thoại lớn nhất ở Mỹ.”

Lông mày Tenzin nhướn lên thoáng chốc. - “Tôi hy vọng anh ta đã cải thiện cách cư xử, nếu không thì chẳng làm việc ở đó lâu đâu.”

-“Tôi chắc chắn là cách cư xử của anh ta đã cải thiện nhiều rồi,” Lobsang nói, “giờ thì anh ta đã thoát khỏi nỗi sợ thất bại của chính mình.”

Ông ta cười khúc khích khi tiếp tục đọc tấm bưu thiếp.

-“Mới tuần trước thôi, anh ta đã sửa điện thoại cho người này.” Anh ta giơ tấm bưu thiếp lên.

-“Cô ấy là ai?” Chogyal hỏi.

-“Một nữ diễn viên Mỹ rất nổi tiếng, đồng thời cũng được xem như vị thánh bảo trợ cho mèo hoang.” Ông ta quay sang nhìn tôi với ánh mắt hiểu biết, trái ngược với lời nói rằng mình chẳng có phẩm chất đặc biệt nào.

“Tấm bưu thiếp này khép lại một cách trọn vẹn cuộc gặp gỡ với Raj Goel, cô có thấy vậy không, HHC?”/.

 

GIẤC MƠ VỀ TÁI SINH: LIỆU LUÂN HỒI CÓ THẬT KHÔNG?

 Nếu có, tại sao chúng ta không nhớ được các kiếp sống của mình?; làm thế nào để chứng minh điều đó?; và những câu hỏi khó khác

The dream of rebirth: is reincarnation real?; if so, why don’t we remember our lives?; how can we prove it?; and other difficult questions
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Bạn có nhớ những giấc mơ của mình, ký ức khi còn là em bé, hay đời sống trước đó của mình không? Loạt câu hỏi này thường được các vị  thầy Phật giáo dùng để minh họa vì sao chúng ta không có ký ức về các kiếp trước. Cũng giống như chúng ta thường không nhớ thời thơ ấu, và chắc chắn không nhớ lúc mới sinh ra, thì theo cách đó, chúng ta cũng không nhớ những đời sống trước đây của mình.

Tuy nhiên, một số người trong chúng ta lại ghi nhận được những mảnh ký ức về các kiếp trước trong giấc mơ, hoặc dưới trạng thái thôi miên. Hoặc, như được trình bày trong nghiên cứu của bác sĩ Ian Stevenson (được dẫn ở phần dưới), trẻ em thường nhớ về các kiếp sống trước. Khi trưởng thành, chúng ta không chỉ quên các kiếp trước, mà thậm chí còn quên rất nhiều điều đã xảy ra trong thời thơ ấu của chính mình.

Một chấn thương thời thơ ấu—một ký ức bị lãng quên—có thể gây ra những vấn đề tâm lý cho chúng ta khi trưởng thành; trong khi đó, một tuổi thơ hạnh phúc với những người cha mẹ tuyệt vời có thể dẫn đến một cuộc sống dồi dào và nhẹ nhõm, không gánh nặng. Trong triết học Phật giáo, người ta cho rằng những tổn thương của đời trước—cũng như các thiện nghiệp của đời trước—có thể ảnh hưởng tiêu cực hoặc tích cực đến đời sống hiện tại của chúng ta. Trong cả hai trường hợp, ta không nhất thiết phải nhớ nguyên nhân—nhưng ta vẫn đang sống trong kết quả của nó. Ở Hàn Quốc có một câu nói: “Chắc tôi đã cứu cả đất nước ở kiếp trước,” dùng để chỉ việc may mắn trong hiện tại được xem như kết quả của nghiệp tốt chín muồi từ đời trước.

Ở phương Tây, chúng ta thường gặp khó khăn với khái niệm tái sinh—đặc biệt là khi xét đến giáo lý quan trọng về Anatman (vô ngã, không có cái tôi hay linh hồn cố định). Ngay cả những người thực hành Phật giáo—dù trong các kinh điển Sutta Pitaka (Kinh tạng) có vô số đề cập đến tái sinh—đôi khi vẫn không chấp nhận giáo lý này.Tuy vậy, việc thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi là một mục tiêu trung tâm của Phật giáo—thoát khỏi chu kỳ tái sinh và khổ đau của Samsara (luân hồi). Nguyện Bodhisattva vow (hạnh nguyện Bồ-tát) của chúng ta—biết trân trọng tất cả chúng sinh như thể họ từng là mẹ của mình—xuất phát từ những đoạn trong kinh điển nói về vòng luân hồi, trong đó có câu: “tất cả chúng sinh, vào một thời điểm nào đó, đều từng là mẹ của chúng ta.”

 

Figure 1: Tái sinh là một hiểu biết trung tâm trong Phật giáo. Nó không phải là một ước vọng hay một niềm tin tích cực; mục tiêu thực sự là thoát khỏi chu kỳ của Luân hồi—vô số lần tái sinh trong khổ đau.

Ngay cả trong những bản kinh Pali cổ xưa nhất, chúng ta cũng nói đến các “giai đoạn” hay “quả vị” của sự tu tập: khát vọng trở thành một “vị Nhất Lai” (tư đà hàm - trở lại một lần), một “vị Bất Lai” (a na hàm - không còn trở lại), hay một “A-la-hán” (vô sinh - không còn tái sinh). Nếu chúng ta không đạt được những mục tiêu ấy, thì chúng ta sẽ “trở lại” điều gì? Chính là sự tái sinh trong Samsara—vòng luân hồi khổ đau.

Thời gian làm thay đổi mọi thứ.

Tái sinh là một khái niệm mang tính quy ước, bởi vật lý lý thuyết hiện nay giả thuyết rằng thời gian KHÔNG thật sự tồn tại. Thời gian là thứ tương đối đối với người quan sát—cũng giống như vật lý lượng tử gợi ý rằng không có sự tồn tại nào nếu không có người quan sát. “Dòng chảy của thời gian chỉ là một ảo tưởng tiện dụng,” nhà vật lý lý thuyết Lee Smolin thuộc  Viện Nghiên Cứu Độc Lập Về Vật Lý Lý Thuyết (Perimeter Institute for Theoretical Physics) đã viết như vậy. [1]

Tương tự, “thực tại” mà chúng ta cảm nhận được, theo thuật ngữ Phật giáo, “cũng chỉ là một ảo tưởng tiện dụng.” Trong Phật giáo, chúng ta nói đến “thực tại tương đối” và “thực tại tối hậu.” Chúng ta cố gắng thoáng thấy thực tại tối hậu trong thiền định—tánh Không và ánh sáng trong suốt của hỷ lạc.

Từ góc nhìn này về thời gian, tái sinh—như được  Đức Phật Thích Ca nhìn nhận—hoàn toàn có thể khả thi trên phương diện lý thuyết. Thomas Campbell, một nhà khoa học và vật lý gia từng làm việc cho NASA, đã mô tả điều đó như sau [Luân Hồi Và Nghiệp Rất Quan Trọng Trong Phật Giáo]:

“Không có thời gian. Không có không gian. Mọi thứ là một. Vì vậy, tất cả chúng ta đang trải nghiệm mọi thứ cùng một lúc. Điều đó có nghĩa là bạn là chính bạn, là người hàng xóm, là con chó (đúng vậy, động vật cũng có thể tái sinh), là đứa trẻ đang trượt ván, là ông già cau có ở cửa hàng góc phố, là tôi, là Đức Đạt Lai Lạt Ma  14th, là Jesus Christ, là Adolf Hitler, là Joan of Arc. Bạn là tất cả mọi người, cùng một lúc, ở mọi điểm của thời gian và mọi điểm của không gian. Tuy nhiên… hiện tại bạn chỉ đang tập trung nhìn và trải nghiệm thực tại từ góc nhìn của riêng mình mà thôi.”

 

Liệu khái niệm tái sinh có logic không?

Figure 2: Duyên Khởi là một giáo lý cốt lõi trong Phật giáo.

Với nhiều người, tái sinh là một khả năng hợp lý hơn so với những khái niệm về thiên đường và địa ngục. Ngay cả khi bỏ qua “lập luận về thời gian” của Thomas Campbell, thì định luật thứ nhất của nhiệt động lực học trong vật lý cho thấy vật chất không thể bị tạo ra hay bị hủy diệt (dù cách diễn đạt này không hoàn toàn chính xác với định luật, nhưng có thể xem là gần đúng cho mục đích minh họa). Thật ra, chính cơ thể của chúng ta ngay tại thời điểm này cũng đang trải qua một dạng “tái sinh” liên tục; các tế bào trong cơ thể không ngừng được thay mới. Dù bề ngoài chúng ta có vẻ không thay đổi so với hôm qua hay một tuần trước, nhưng từng nguyên tử và phân tử trong cơ thể đều đang biến đổi không ngừng.

Có thể thấy khó dung hòa giữa khái niệm “vô ngã” (Anatman) và tái sinh — nơi dường như có một dạng “cái tôi” tiếp nối như một dòng tâm thức từ đời này sang đời khác. Trong Phật giáo, không có khái niệm linh hồn. Thay vì một “linh hồn” tái sinh từ đời này sang đời khác, thuật ngữ “dòng tâm thức” (mindstream) thường được sử dụng. Đức Phật, trên thực tế, chỉ nói đến các uẩn (Skandha) cấu thành kinh nghiệm con người. Trong Phật giáo, mục tiêu là loại bỏ chấp thủ và giải thoát khỏi vòng luân hồi khổ đau, nhưng không theo nghĩa hư vô. Mục tiêu không phải là sự hủy diệt, mà là sự chứng ngộ thực tại tối hậu—tánh Không và ánh sáng trong suốt của tâm giác ngộ (linh quang - Clear Light).

Khoa học và tái sinh?

Có thể không có cách nào để chứng minh tái sinh, nhưng khoa học hiện đại ít nhất cũng chưa có bằng chứng trực tiếp nào phủ định nó. Thực tế, một số cách hiểu trong vật lý lượng tử đôi khi được dùng để gợi ý những hướng có thể dung hòa giữa khoa học và “tái sinh”:

• Các hạt vướng mắc, trong vật lý lượng tử, nơi các hạt vẫn liên kết với nhau ngay cả khi bị tách biệt bởi khoảng cách rất lớn — điều mà Albert Einstein gọi là “tác động ma quái từ xa” — trong triết học Phật giáo, ở cấp độ hiểu biết tối thượng, tất cả đều là một.

• Vật lý lượng tử cho rằng không có sự tồn tại nào nếu không có người quan sát. Fritjof Capra, trong tác phẩm "Đạo của Vật lý", viết: "Người quan sát là mắt xích cuối cùng trong chuỗi các quá trình quan sát, và các thuộc tính của bất kỳ vật thể nguyên tử nào chỉ có thể được hiểu thông qua sự tương tác của vật thể đó với người quan sát." Một khái niệm tương tự cũng được giảng dạy trong các kinh điển về Tính Không.

• Điều thú vị là, Albert Einstein đã sử dụng ngôn ngữ tương tự như Đức Phật khi mô tả lý thuyết Vụ nổ lớn và Vụ co lại lớn. Đức Phật, trong Đại Kinh Saccaka, nói: “Khi tâm được tập trung, thanh tịnh, sáng suốt, không tì vết, thoát khỏi ô nhiễm, mềm dẻo, dễ uốn nắn, vững vàng và đạt đến trạng thái bất động, ta hướng nó đến tri thức về việc hồi tưởng lại những kiếp sống trước đây của ta. Ta hồi tưởng lại vô số kiếp sống trước đây của ta, tức là một kiếp, hai… năm, mười… năm mươi, một trăm, một nghìn, một trăm nghìn, nhiều kỷ nguyên co lại của vũ trụ, nhiều kỷ nguyên giãn nở của vũ trụ, nhiều kỷ nguyên co lại và giãn nở của vũ trụ.”

Figure 3: Các nghiên cứu về những bệnh nhân có trải nghiệm cận tử (near-death experiences) cho thấy rằng ngay cả khi hoạt động não (hoạt động điện) dừng lại, ý thức vẫn có thể tiếp tục. Điều này gợi ý rằng tâm trí hoặc ý thức là một thứ gì đó khác với vật chất của não bộ.

Chuỗi “không phải là” vô tận

Trong khoa học, chúng ta thường tiếp cận sự tồn tại bằng logic “không phải”. Nếu không thể mô tả một thứ là gì theo cách cụ thể, chúng ta bắt đầu bằng cách mô tả nó không phải là gì. Điều này đặc biệt rõ khi các nhà khoa học nghiên cứu “thời gian”. Chúng ta đã thuận tiện tạo ra các “đơn vị” của thời gian, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc giải thích được bản chất của thời gian là gì. Thời gian là một dòng liên tục, đúng không?

“Hiểu được bản chất của thời gian là vấn đề quan trọng nhất mà khoa học đang phải đối mặt,” nhà vật lý lý thuyết Lee Smolin thuộc Viện Nghiên Cứu Độc Lập Về Lý Thuyết Vật Lý đã nói như vậy. [1] Ông giải thích rằng, nếu không hiểu được thời gian, chúng ta cũng không thể hiểu được bản chất của thực tại.

Figure 4: Niềm tin vào tái sinh thường gây ra một số khó khăn cho những học viên mới tìm hiểu Phật giáo và cả những Phật tử mang quan điểm bất khả tri.

Chứng minh dòng tâm thức từ kiếp này sang kiếp khác

Việc chứng minh sự liên tục của ý thức hay “dòng tâm thức” — dòng tâm thức liên tục tái sinh từ kiếp này sang kiếp khác theo tín ngưỡng Phật giáo — là điều không thể với khoa học hiện nay. Cũng không thể bác bỏ điều đó. Những người theo chủ nghĩa duy lý có thể nói “vô lý” bao nhiêu tùy thích, nhưng họ không thể đưa ra bằng chứng cụ thể nào chứng minh rằng chúng ta chỉ tồn tại trong kiếp này. Những người “tin tưởng” cũng không thể chứng minh một cách chắc chắn về sự tái sinh — mặc dù có nghiên cứu thuyết phục từ Tiến sĩ Ian Stevenson. Khái niệm rằng tâm thức của chúng ta đều “liên kết” hoặc “kết nối” và rằng “tâm thức không phải là não bộ” được khoa học ủng hộ. Làm phức tạp thêm quan niệm về các kiếp sống trước đây tuyến tính là lý thuyết trong khoa học cho rằng thời gian thật sự không tồn tại.

Figure 5: Vật lý ít nhất cũng phần nào ủng hộ quan niệm về sự tái sinh. Vật chất không bao giờ bị phá hủy, nó chỉ được chuyển hóa thành năng lượng. Tất cả sinh vật đều được sinh ra từ cùng một hỗn hợp nguyên tố – được ví von một cách lãng mạn là “bụi sao”.

 “Chúng ta không biết ý thức là gì, hay nó hoạt động như thế nào,” Tiến sĩ Rupert Sheldrake nói trong bài giảng The Mind is Not the Brain (“Tâm không phải là não”). “Không có lý do rõ ràng nào đã được biết đến để giải thích vì sao chúng ta lại có ý thức, hay chính xác thì tâm trí vận hành ra sao.” Kết luận của ông, dựa trên một số nghiên cứu đáng kể, là: “…Tâm trí có tính chất như một điện trường (field-like). Nó không bị giới hạn bên trong hộp sọ.” [Xem thêm về “Mind is not Brain” tại mục chuyên đề >>]

“Nhà khoa học thần kinh từng đoạt giải Nobel, giáo sư John Eccles, cũng đồng tình với quan điểm rằng tâm trí không thể bị “quy giản hoàn toàn thành các quá trình của tế bào não. Nếu thật sự tâm trí có tính chất “giống như điện trường” (field-like) và không bị giới hạn bởi hoạt động của tế bào não, thì điều đó gợi ý rằng “dòng tâm thức” (mind continuum), như được mô tả trong Phật giáo, ít nhất cũng là một khả năng có thể xảy ra.”

Trong một bài viết nghiên cứu kỹ có tên “Các Bước Tiến Tới Việc Giải Quyết Bí ẩn Của Ý Thức” (Steps Towards Solving the Mystery of Consciousness), hiện tượng ý thức tồn tại sau khi não có vẻ như ngừng hoạt động được nhấn mạnh. Bài viết cho rằng: “Ý thức xuất hiện ở khoảng 10–20% những người bị ngừng tim.” Tác giả giải thích rằng: “các tế bào não cần giao tiếp với nhau bằng xung điện… Vậy làm thế nào có thể xảy ra tình huống lâm sàng trong đó não bị rối loạn chức năng nghiêm trọng nhất, không còn hoạt động điện trong não, nhưng bằng cách nào đó các quá trình tư duy, bao gồm suy luận, hình thành ký ức và ý thức vẫn tiếp tục, thậm chí còn trở nên rõ ràng hơn?” [Xem thêm chuyên đề phân tích sâu về tâm trí/ não bộ/ ý thức >>?” [Also refer to our in-depth feature, citing more research on mind/brain/consciousness>>] ]

Theo các Kinh Tạng (Sutta Pitaka), rõ ràng là  Đức Phật Thích Ca hiểu tái sinh như một thực tại. Một phần mục tiêu của người thực hành Phật giáo là thoát khỏi chu kỳ luân hồi—vòng sinh tử và khổ đau trải qua nhiều đời sống khác nhau.

Nhiều Phật tử phương Tây thường tạm gác bỏ khái niệm này, và diễn giải lại các đoạn kinh theo hướng “khổ đau trong đời sống hiện tại” — mặc dù rõ ràng đó không phải là dạng khổ đau duy nhất mà  Đức Phật Thích Ca đề cập. Không chỉ vậy, trong truyền thống diễn giải phổ biến, người ta còn cho rằng hoàn cảnh hiện tại của chúng ta là kết quả của nghiệp từ các đời sống trước.

Bằng chứng về tái sinh?

Bằng chứng được biết đến nhiều nhất là công trình nghiên cứu của Ian Stevenson, người đã dành 15 năm thu thập dữ liệu từ hơn 4500 trường hợp những người tự phát nhớ lại các kiếp sống trước.

Theo giáo sư Robert Almeder thuộc Georgia State University, “Đây là một nghiên cứu quan trọng, mang tính thực nghiệm, và tôi không thể nghĩ ra lời giải thích thay thế nào hợp lý cho dữ liệu này ngoài việc một số người thực sự tái sinh.”

Chúng tôi đã phân tích sâu hơn chủ đề này trong bài chuyên đề sau:

LUÂN HỒI VÀ NGHIỆP RẤT QUAN TRỌNG TRONG PHẬT GIÁO

 

***

https://buddhaweekly.com/the-dream-of-rebirth-is-reincarnation-is-real-if-so-why-dont-we-remember-our-lives-how-can-we-prove-it-and-other-difficult-questions/