LUÂN HỒI VÀ NGHIỆP RẤT QUAN TRỌNG TRONG PHẬT GIÁO

Nhưng Bằng Chứng Hợp Lý Cho Sự Tái Sinh, Các Kiếp Trước Và Nghiệp Là Gì?

Rebirth and Karma are important in Buddhism but What is the Reasonable Evidence for Rebirth, Previous Lives and Karma?

Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

 

TÁI SANH PHẦN 1

 

***

Không có gì gây tranh luận nhiều hơn trong Phật giáo bằng khái niệm luân hồi. Không còn nghi ngờ gì, Đức Phật đã thường xuyên nói về luân hồi, sinh tử, khổ đau, nghiệp và cách thoát khỏi vòng luân hồi. Nhiều Phật tử hiện đại có xu hướng tránh né hoặc lờ đi chủ đề này dựa trên những cảm nhận hiện đại, lý trí và logic. Rốt cuộc, Đức Phật không dạy chúng ta cách ở lại trong vòng luân hồi, mà là thoát khỏi nó.

Tuy nhiên, thoát khỏi luân hồi và sinh tử, phá vỡ vòng xoay của nghiệp không đồng nghĩa với việc phủ nhận chúng. Nói cách khác, Luân hồi, Sinh tử và Nghiệp đều là những trở ngại và vấn đề cần được giải quyết — và Đức Phật đã chỉ ra phương thuốc cho căn bệnh của chúng ta. Nhưng điều đó không có nghĩa là nói ‘luân hồi không quan trọng’ hay phủ nhận khả năng của nó.

Nguyên nhân và kết quả trong thời hiện đại

• Ngày nay, nhiều Phật tử hiện đại xem nghiệp như “nguyên nhân và kết quả” trong đời sống hiện tại.
• Chúng ta sử dụng chánh niệm để nhận biết nguyên nhân và kết quả, từ đó ngăn chặn nghiệp tiêu cực.
• Tuy nhiên, nhiều giáo lý của Đức Phật liên quan đến việc vượt qua những vết tích nghiệp từ các kiếp trước.
• Một trong những giáo lý được ghi chép sớm là về các kiếp trước của Đức Phật, cho thấy đây là một khái niệm được chấp nhận.
• Vào thời Đức Phật — và với phần lớn Phật tử ngày nay — luân hồi, nghiệp và sinh tử là rất thực và hiện hữu.

Tất nhiên, nhiều Phật tử hiện đại, lý trí và thế tục chọn cách bỏ qua khái niệm này, mặc dù có một lượng bằng chứng giai thoại đáng kể về luân hồi và các kiếp trước. Không, chúng ta không nói rằng khoa học đã chính thức chứng minh điều này! Tuy nhiên, có một tập hợp bằng chứng khá tin cậy, đủ để nhiều nhà khoa học, nhà vật lý, nhà vật lý lượng tử, bác sĩ tâm thần và những người khác vẫn giữ thái độ cởi mở trước khả năng này. Một số bị thuyết phục bởi bằng chứng giai thoại. Dĩ nhiên, điều này không thể đứng vững trong các ấn phẩm khoa học có bình duyệt, nhưng vẫn đủ sức thuyết phục và đáng cân nhắc.”

Đối với hàng trăm triệu người, luân hồi hay tái sinh là một niềm tin mạnh mẽ và được chấp nhận rộng rãi. (Chúng không hoàn toàn giống nhau, nhưng sẽ nói rõ hơn sau.)

Ở nhiều khu vực phía “Đông”, khái niệm này được chấp nhận như một sự thật hiển nhiên; trong khi đó, ở phương “Tây”, các giáo lý Phật giáo về luân hồi thường được mô tả như một phép ẩn dụ, một phương tiện khéo léo nhằm làm đơn giản hóa giáo lý. (Nhiều người phương Tây không có niềm tin hay khái niệm về luân hồi.)”

Có bằng chứng nào cho luân hồi hay tái sinh — một trong hai, hoặc cả hai không? Đây là một niềm tin được hàng trăm triệu người trên khắp thế giới chấp nhận, từ xưa đến nay. Vậy tại sao nó vẫn tồn tại như một niềm tin trong thời đại khoa học và lý trí này?”

Một phần, niềm tin này tồn tại vì có một số bằng chứng giai thoại mang tính khoa học về luân hồi — và không có bằng chứng tuyệt đối nào nói rằng nó không tồn tại. Tại sao điều này lại quan trọng, đặc biệt khi Đức Phật đã dạy con đường để ‘thoát’ khỏi vòng luân hồi và khổ đau? Bởi vì, miễn còn có khổ đau, niềm tin vào luân hồi sẽ tiếp tục tồn tại, một phần như một ‘lời giải thích’ cho nỗi khổ của chúng ta.

Tại sao lại có khổ đau?

Bạn đã bao giờ tự hỏi tại sao một số người trên thế giới sinh ra nghèo khổ như vậy? Ngược lại, tại sao một số người lại sinh ra giàu có? Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao một số em bé sinh ra mang bệnh tật trong khi những đứa khác lại khỏe mạnh? Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao cuộc sống dường như không công bằng như vậy?

Đối với nhiều người, có một lý do hợp lý đằng sau điều này — và một số bằng chứng khoa học ủng hộ. Nó được gọi là Luân hồi hay Tái sinh. Hàng trăm triệu người trên thế giới — bao gồm Người Hindu, Phật tử, Lão giáo, các tín ngưỡng Gnostic^[1] (kể cả Cơ Đốc giáo sơ khai) và nhiều người khác — tin vào tái sinh hoặc luân hồi. Nhưng liệu có bằng chứng về tái sinh/luân hồi không? Một số bác sĩ tâm thần và nhà khoa học nổi tiếng cho rằng có, và một số nghiên cứu trong đó đã được công bố rộng rãi trên các tạp chí khoa học.

Ian Stevenson thu thập “bằng chứng không thể chối cãi”

Bằng chứng nổi tiếng nhất là công trình của Ian Stevenson, người đã dành 15 năm thu thập dữ liệu từ hơn 4.500 người tự nhớ lại các kiếp trước. Theo Tiến sĩ Robert Almeder, Đại học Georgia State, “Đây là nghiên cứu quan trọng, nghiên cứu thực nghiệm, và tôi không thể nghĩ ra bất kỳ giải thích thay thế nào thuyết phục hơn cho dữ liệu này ngoài khả năng rằng một số người tái sinh.

Có phải phi lý khi không tin vào tái sinh?

Tiến sĩ Almeder tiếp tục:
“Thật ra, một số người, sau khi đọc dữ liệu… đã nói ‘này, tin vào tái sinh cũng không phải là phi lý’… Phản ứng của tôi còn mạnh mẽ hơn. Phản ứng của tôi đối với dữ liệu là không tin vào nó mới là phi lý. Nhiều người cho rằng nhận định đó hơi quá mức, rằng nó là một tuyên bố quá mạnh. Tôi chỉ muốn nói một cách đơn giản: nếu bạn có một lập luận rất thuyết phục mà không thể bác bỏ được, thì việc không chấp nhận lập luận đó là hành động phi lý.” Ông còn nói rằng: có một lập luận rất mạnh trong dữ liệu của Stevenson mà chưa ai bác bỏ được.

Chính Tiến sĩ Stevenson cũng nói:
“Tin vào điều này không phải là phi lý, vì đây là giải thích phù hợp nhất với dữ liệu.” Một trong những lý do khiến dữ liệu này không thể bác bỏ là cách trình bày các sự kiện lịch sử hỗ trợ: những ký ức tự phát của trẻ em từ 2–4 tuổi. Những đứa trẻ này không hề tiếp xúc với thông tin về các kiếp trước, nhưng luôn luôn kể lại các chi tiết về kiếp trước mà có thể kiểm chứng được.

**Một số trẻ em có vết bớt hoặc dị tật bẩm sinh hỗ trợ các tuyên bố

Trong các nghiên cứu của Tiến sĩ Stevenson, “một số trẻ em có vết bớt hoặc dị tật bẩm sinh trùng khớp với các chấn thương trong kiếp trước của chúng,” theo Tiến sĩ Phang Cheng Kar, một bác sĩ tâm thần nổi tiếng. Những chấn thương hoặc vết bớt này được xác nhận bởi các báo cáo y khoa hoặc khám nghiệm tử thi. “Điều này rất thuyết phục.”

 

Vật lý ít nhất phần nào ủng hộ khái niệm luân hồi. Vật chất không bao giờ bị phá hủy, nó chỉ được chuyển hóa thành năng lượng. Tất cả chúng sinh sinh ra từ cùng một “nồi súp nguyên tố” — lãng mạn mà nói, đó là “bụi sao”.

Tiến sĩ Almeder tiếp tục nói:

“[Điều này có nghĩa là] ngầm ý rằng con người nhiều hơn cơ thể của họ, rằng một cá tính, cuối cùng, không thể giảm xuống chỉ là một tuyên bố về các trạng thái sinh hóa, trạng thái não bộ, hay các thuộc tính sinh học do trạng thái não bộ tạo ra.”

Tái sinh là khái niệm cho rằng tâm hoặc tinh thần được sinh lại sau khi cơ thể vật chất đã chết.

• Tâm có thể tái sinh thành một con người mới hoặc vào các trạng thái khác nhau, tùy thuộc vào nguyên nhân do kiếp trước tạo ra.
• Do đó, giải thích được sự khác biệt trong các trạng thái tồn tại của chúng ta.

Tái sinh (reincarnation) không giống luân hồi (rebirth).

• Tái sinh thường liên quan đến niềm tin rằng linh hồn hay bản ngã (atman) tái sinh (thường là niềm tin trong Hindu giáo).
• Luân hồi xem xét ngũ uẩn, năng lượng hoặc dòng tâm thức, như được diễn giải trong Phật giáo.

Thiếu bằng chứng không phải là bằng chứng của sự không tồn tại

• Phần lớn khoa học dựa trên khái niệm bằng chứng.
• Tuy nhiên, khi thiếu bằng chứng (ví dụ: “Có Chúa không?” hay “Chúng ta có tái sinh không?”), thì không đúng khi các nhà khoa học nói rằng điều đó không tồn tại.
• Họ có thể, một cách chính xác, nói rằng họ không tin hay tin dựa trên niềm tin hoặc trải nghiệm cá nhân, nhưng không thể khẳng định tuyệt đối bằng bằng chứng rằng Chúa hay luân hồi không tồn tại.
• Ngay cả “thuyết Tiến hóa” cũng chỉ là một lý thuyết (mặc dù có nhiều bằng chứng ủng hộ).

Điều này để lại xác suất: một nhà khoa học có thể cho rằng có khả năng hoặc ít khả năng tồn tại luân hồi, nhưng không thể nói chắc chắn rằng nó có hoặc không tồn tại (về mặt thực tế, không phải niềm tin).

**Trong trường hợp thiếu bằng chứng tuyệt đối về luân hồi, chúng ta phải xem xét lượng bằng chứng chiếm ưu thế — vốn theo giai thoại, hướng về khả năng tồn tại của luân hồi.

• Nếu nhìn vào các bằng chứng, thay vì chỉ dựa trên cảm nhận cá nhân, thì khả năng luân hồi tồn tại cao hơn khả năng không tồn tại.

Vật lý lượng tử và Luân hồi

Thú vị là, luân hồi phần nào được ủng hộ bởi Vật lý lượng tử hiện đại — tất nhiên, về mặt lý thuyết. Roger Ebert, trong bài viết “The Quantum Theory of Reincarnation”, đã trình bày điều này rất rõ ràng từ góc nhìn của một người không chuyên:

“Mọi thứ đều cấu thành từ các hạt lượng tử. Những hạt này có thể tồn tại ở một chỗ cũng như ở chỗ khác, thậm chí cùng một lúc. Chính chúng ta cũng toàn bộ được cấu thành từ vật chất này.

• Danh tính, tên gọi, cá tính, niềm tin, quan điểm, khiếu hài hước — thực ra là những gì chúng ta nghĩ là tâm trí của mình.
• Chúng ta gồm những mảnh một chiều của tổng thể vũ trụ.
• Và chúng ta cũng có thể **chính là những mảnh khác — ở nơi khác — bởi vì ‘cái tôi’ vốn là một nguyên tắc tổ chức mà chúng ta áp đặt lên sự hỗn loạn này…”

Phát biểu súc tích và làm sáng tỏ của ông Ebert vừa phù hợp với quan điểm khoa học về vũ trụ, vừa, một cách đáng kinh ngạc, phù hợp với quan điểm Phật giáo. Việc nhắc đến “cái tôi” như một nguyên tắc tổ chức gần như là bước nhảy thẳng vào cốt lõi của Bát Nhã Tâm Kinh.

“Do đó, đặc tính của chúng ta được tập hợp từ vật chất lượng tử này… Ông Ebert tiếp tục: “Bởi nguyên tắc tổ chức của nhận thức về chính mình. Chúng ta tạo ra chính mình. Ý thức của chúng ta là lực hấp dẫn. Chúng ta đến từ hư vô xoáy tròn, và trở về hư vô xoáy tròn. Bụi mà chúng ta sinh ra và bụi mà chúng ta trở về thật ra không tồn tại, nhưng suy nghĩ làm nó tồn tại… Nhưng câu đố là, mọi thứ có thực tại gì, ngoài việc tôi nghĩ về chúng?”

Suy tư của ông Ebert không chỉ sắc bén và kích thích tư duy, mà còn đánh thẳng vào “linh hồn” của lập luận về tái sinh.

• Chúng ta đều được tạo thành từ các hạt lượng tử (hoặc bụi sao, như chúng ta từng gọi một cách lãng mạn vài năm trước), vậy cái gì thật sự chết đi?
• Có phải đó chỉ là một “nguyên tắc tổ chức tái sắp xếp áp đặt lên hỗn loạn”?
• Hay chỉ là nhận thức về chính mình thay đổi mà thôi?

Nếu những lập luận trên nghe có vẻ quá lý thuyết và xoắn não, chúng ta có thể trở lại ít nhất với thế giới cụ thể của Tiến sĩ Stevenson, hoặc có thể với vật lý “hàng ngày” hơn, chẳng hạn định luật tương đối của Einstein: E = MC².(^[2])

Về cơ bản, vật chất trong vũ trụ không thể bị phá hủy.

• Bạn có thể nghĩ về nó như tái chế, chuyển hóa, biến đổi, nhưng nó không bao giờ biến mất hoàn toàn.
• Các nhà khoa học hiện nay lý thuyết rằng Vụ Nổ Lớn (Big Bang) ở thời điểm khởi đầu vũ trụ không phải là một sự khởi đầu tuyệt đối, mà là một “khởi động lại” hay sự tái sinh của vũ trụ, một chu kỳ lặp đi lặp lại vĩnh viễn.

Luân hồi phù hợp với mô hình vật lý

• Vật chất trở thành năng lượng. Năng lượng trở thành vật chất.
• Trong tư tưởng Phật giáo, dòng tâm thức (được gọi bằng nhiều thuật ngữ khác nhau) về cơ bản là năng lượng.
• Khoa học phần nào ủng hộ quan niệm rằng tâm có thể là một trường năng lượng, chứ không chỉ là vật chất não bộ. (Xem bài viết của Buddha Weekly: How is the Mind Different from the Brain? Science May Support the Duality of Separate Mind and Brain) )
• Nếu tâm là năng lượng — một khái niệm đang được khoa học dần chấp nhận — thì việc cho rằng luân hồi có thể xảy ra hợp lý hơn việc cho rằng nó không tồn tại, đặc biệt khi xét đến công trình của Tiến sĩ Stevenson.
• Trong thiếu bằng chứng ngược lại, luân hồi phù hợp với mô hình vật lý, còn sự tuyệt diệt thì không.
• Mặc dù chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng về luân hồi, về mặt khái niệm, luân hồi hợp lý với khoa học hơn sự tuyệt diệt.
• Như Tiến sĩ Stevenson nói:

“Không phải là phi lý khi tin tưởng, bởi vì đây là cách phù hợp nhất với dữ liệu.”

          Chu kỳ khổ đau và luân hồi trong Phật giáo – minh họa tượng trưng

Bằng chứng khoa học

• Có bằng chứng khoa học về luân hồi không?
• Bằng chứng xác thực, tuyệt đối thì không.
• Hỗ trợ lý thuyết, chắc chắn là có, ít nhiều.
• Các mô hình mà chúng ta chấp nhận hiện nay về cách vũ trụ vận hành phù hợp hơn với khái niệm luân hồi so với sự hủy diệt hoàn toàn của sự sống.
• Các dữ liệu thu thập rộng rãi bởi những người như Tiến sĩ Stevenson khiến việc tin vào luân hồi dễ dàng hơn việc không tin.

Tiến sĩ Phang Cheung Kar (M.D.) nói:

“Trong các nghiên cứu về luân hồi do bác sĩ tâm thần quá cố Tiến sĩ Ian Stevenson từ Đại học Virginia thực hiện, ông Stevenson đã thu thập hơn 4.500 trường hợp nhớ lại cuộc đời trước một cách tự phát.
Khi tôi nói “tự phát”, tôi có nghĩa là những người này nhớ lại mà không thông qua giấc mơ, thôi miên hay bất kỳ phương pháp nào khác, họ chỉ đơn giản nhớ về đời trước của mình.
Một trường hợp điển hình là trẻ em khoảng 2–4 tuổi chỉ tự nói ra những điều về đời trước. Chúng có thể nói như: “Bạn không phải mẹ tôi, bạn không phải cha tôi” và đưa ra những câu nói liên quan đến đời trước của chúng.”

 

TÁI SANH PHẦN 2

Khái niệm luân hồi và tái sinh đã thu hút con người qua nhiều thời đại. Mặc dù các thuật ngữ “luân hồi” và “tái sinh” thường được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng giữa hai khái niệm này có sự khác biệt đáng kể. Luân hồi thường được hiểu là sự chuyển giao sang một thân xác khác của một bản ngã vĩnh cửu hay một “linh hồn”. Theo học thuyết này, sau khi chết về mặt sinh học, linh hồn sẽ chuyển hóa sang một thân xác khác. Mặt khác, tái sinh là ý tưởng cho rằng đó không phải là một “bản ngã vĩnh cửu” mà là một dạng dòng tâm thức vi tế kết hợp với một cuộc sống mới sau khi cuộc sống trước đó kết thúc. Dòng tâm thức này mang trong mình những dấu ấn nghiệp từ những kiếp trước. Hơn nữa, tái sinh không nhất thiết phải ở dạng người, một người có thể được tái sinh thành bất kỳ sinh vật có tri giác nào khác, tùy thuộc vào chu kỳ nghiệp.

Luân hồi và tái sinh chủ yếu là những khái niệm phương Đông và là nền tảng cơ bản của ba tôn giáo lớn phương Đông: Ấn Độ giáo, Kỳ Na giáo và Phật giáo. Tuy nhiên, Ấn Độ giáo và Kỳ Na giáo chủ yếu nói về luân hồi của linh hồn, hay bản ngã-Atman, trong khi Phật giáo tập trung vào tái sinh của ý thức hay vô ngã- Anatman.

 Bức thangka tuyệt đẹp về bánh xe khổ đau, mô tả luân hồi và các kiếp sống trong nhiều thế giới khác nhau, một khái niệm không chỉ gắn liền với Phật giáo, Ấn Độ giáo, Kỳ Na giáo và Đạo giáo—mà còn được một số nhà khoa học xem xét và thừa nhận (khái niệm tái sinh).

Giáo lý Phật giáo bác bỏ sự tồn tại của linh hồn hay Atman. Theo các kinh điển Phật giáo cổ xưa, không có một bản ngã vĩnh hằng di chuyển từ kiếp này sang kiếp khác. Thay vào đó, ý thức hoặc dòng ý thức – khi một kiếp sống kết thúc – sẽ tiếp nối sang kiếp khác, giống như ngọn lửa được truyền từ ngọn nến này sang ngọn nến khác. Có một mối quan hệ nhất định giữa kiếp sống quá khứ và hiện tại; chúng không hoàn toàn giống nhau, nhưng cũng không hoàn toàn khác biệt.

Sự luân chuyển của ý thức này là kết quả của nghiệp (Karma), và quá trình tái sinh này tiếp tục cho đến khi ý thức đạt được Niết bàn (Nirvana), tức là tự do hoàn toàn khỏi mọi ham muốn và nhu cầu vật chất. Chỉ khi đó, “bản ngã” mới thật sự được giải thoát.

Khoa học nói gì?

Trong thế giới hiện nay, nơi khoa học và lý trí chi phối, ý kiến về sự tồn tại của hiện tượng luân hồi vẫn còn chia rẽ. Tuy nhiên, các nhà khoa học thường được trình bày những bằng chứng có thể phần nào ủng hộ khái niệm tái sinh. Luân hồi hay tái sinh được coi là lời giải thích khả dĩ duy nhất cho việc những đứa trẻ từ ba tuổi đã có kiến thức chi tiết về kiếp trước của mình: nơi chúng sống, những gì chúng đã làm, thậm chí cả cách chúng chết. Các bằng chứng khác về luân hồi còn bao gồm xenoglossy^[3] – khả năng nói một ngôn ngữ mà người đó chưa từng học – và sự tồn tại của vết sẹo hay vết bớt trùng khớp.

Điều gì được coi là bằng chứng về tái sinh?

Trong khoa học, nói chung, để bác bỏ một lý thuyết, bạn chỉ cần một bằng chứng phản bác duy nhất. Ít nhất, đó là tiêu chuẩn thường được sử dụng khi bác bỏ các lý thuyết. Nói cách khác, khoa học không thể khẳng định chắc chắn rằng không có tái sinh hay luân hồi miễn là còn tồn tại ít nhất một trường hợp tái sinh. Công trình mang tính bước ngoặt của Giáo sư Ian Stevenson, được cộng đồng khoa học rộng rãi công nhận là có giá trị, trình bày nhiều trường hợp trẻ em có ký ức về kiếp sống trước.

Cơ thể có được tái sinh từng giây?

Về lý thuyết, cơ thể con người luôn được tái sinh liên tục. Các tế bào trong cơ thể liên tục được thay mới. Mặc dù chúng ta có thể ảo tưởng rằng bản thân không thay đổi, trên thực tế, chúng ta là một con người vật lý khác hẳn so với một tháng trước. Điều tương tự cũng đúng với Vũ trụ, với mọi nguyên tử và phân tử trong Vũ trụ. Chúng ta liên tục tái chế, ngay cả trong một kiếp sống duy nhất. Đối với những người có thiên hướng khoa học hơn, có lẽ dễ chấp nhận khái niệm về một hình thức nào đó của tái sinh. Việc chấp nhận tái chế năng lượng và vật chất chắc chắn dễ dàng hơn là chấp nhận sự tuyệt chủng hoàn toàn.

Lý thuyết lượng tử

Công trình mang tính bước ngoặt của Fritjof Capra, Đạo của Vật lý (The Tao of Physics), vẫn là cuốn sách giới thiệu tốt nhất về sự tương đồng giữa vật lý hiện đại và tư tưởng triết học phương Đông: “Lý thuyết lượng tử do đó tiết lộ một sự thống nhất cơ bản của vũ trụ. Nó cho thấy rằng chúng ta không thể phân tách thế giới thành những đơn vị nhỏ tồn tại độc lập. Khi chúng ta đi sâu vào vật chất, thiên nhiên không cho thấy bất kỳ “viên gạch” tách biệt nào, mà thay vào đó hiện lên như một mạng lưới phức tạp của các mối quan hệ giữa các phần của tổng thể. Những mối quan hệ này luôn bao gồm người quan sát một cách thiết yếu. Người quan sát là mắt xích cuối cùng trong chuỗi các quá trình quan sát, và tính chất của bất kỳ vật thể nguyên tử nào chỉ có thể được hiểu trong mối tương tác giữa vật thể đó với người quan sát.”

Những khái niệm về sự thống nhất cơ bản, “không thể phân tách”, và quá trình quan sát có thể được sử dụng thay thế cho nhau khi bàn về Lý thuyết Lượng tử hoặc Giáo lý Phật giáo. Ông Capra viết: “Nếu vật lý ngày nay dẫn chúng ta đến một cách nhìn thế giới vốn mang tính huyền bí, thì nó cũng theo một cách nào đó trở về điểm khởi đầu của nó, 2.500 năm trước… Tuy nhiên, lần này, nó không chỉ dựa trên trực giác, mà còn dựa trên các thí nghiệm có độ chính xác và tinh vi cao, cùng với một hình thức toán học nghiêm ngặt và nhất quán.”

Nhà khoa học NASA và Vật lý học Thomas Campbell

Thomas Campbell, một nhà khoa học danh tiếng, tin vào luân hồi. Trong một bài đánh giá về một video có sự tham gia của Tiến sĩ Campbell, trang Bước Qua Tấm Màn Tâm Linh (Beyond the Psychic Veil) tóm tắt lập luận của ông như sau:

“Không có thời gian. Không có không gian. Mọi thứ là một. Vì vậy, tất cả chúng ta đều trải nghiệm mọi thứ cùng một lúc. Điều đó có nghĩa là bạn là chính bạn, bạn là người hàng xóm, là con chó (vâng, động vật cũng có thể tái sinh), là đứa trẻ trên ván trượt, là người cau có trong cửa hàng góc phố, bạn là tôi, là Đức Đạt Lai Lạt Ma, là Chúa Giêsu, là Hitler, là Joan of Arc. Bạn là tất cả mọi người, cùng một lúc, ở mọi thời điểm và mọi không gian. Tuy nhiên… bạn tập trung nhìn nhận và trải nghiệm thực tại chỉ qua góc nhìn của riêng bạn tại thời điểm này.”

Điều này chắc chắn không phải là bằng chứng về tái sinh, nhưng các lập luận này phù hợp với lý thuyết lượng tử hiện nay. Nếu, thật sự, đó là vấn đề về góc nhìn, thì khái niệm tái sinh trở nên dễ chấp nhận. Các lập luận này cũng rất phù hợp với các khái niệm Phật giáo về sự tồn tại, tính không, và bản ngã.

Hồi quy kiếp trước

Bỏ qua vật lý, các loại bằng chứng khác—mặc dù không được mọi người chấp nhận—là hồi quy kiếp trước. Hồi quy kiếp trước là một phương pháp mà bệnh nhân được đưa vào trạng thái thôi miên và được hướng dẫn bằng một loạt câu hỏi để đi sâu vào kiếp sống trước của mình. Phương pháp này có thể giải đáp nhiều câu hỏi trong cuộc sống hiện tại của một cá nhân, ví dụ, nỗi sợ hãi phi lý của ai đó đối với côn trùng có thể được giải thích là do một sang chấn tâm lý từng trải qua trong kiếp trước.

Mặc dù nhiều nhà khoa học đã chỉ trích nặng nề một số bằng chứng được cho là chứng minh sự tồn tại của luân hồi, và một số nhà khoa học vẫn hoài nghi, nhưng những sự kiện đã xảy ra không có lời giải thích hợp lý nào khác ngoài luân hồi hay tái sinh. Lĩnh vực khoa học hiện đang chia rẽ rõ rệt về vấn đề này, mặc dù không có gì trong khoa học mâu thuẫn với khả năng tái sinh, và nhiều nhà khoa học lập luận rằng có nhiều bằng chứng gợi ý đáng kể rằng tái sinh không chỉ là một khái niệm huyền bí.

Một hình ảnh phổ biến trong Phật giáo là “bánh xe luân hồi” (wheel of Samsara), minh họa cách sự bám chấp, khổ đau và nghiệp ràng buộc chúng ta vào một chu kỳ tái sinh không ngừng. Đức Thích Ca Mâu Ni (Shakyamuni Buddha) đã giảng dạy con đường dẫn đến Giác ngộ và giải thoát khỏi bánh xe khổ đau.

 

***

---

[1] Gnostic thường dùng để chỉ những người theo Thuyết Ngộ đạo, một phong trào tâm linh phát triển mạnh vào thế kỷ thứ II sau Công nguyên.

[2] Công thức này chứng minh rằng năng lượng và khối lượng là một. Khối lượng có thể hiểu là một dạng năng lượng cực kỳ nén. Một lượng vật chất rất nhỏ cũng có thể giải phóng một nguồn năng lượng khổng lồ.

[3] Xenoglossy được coi là một trong những bằng chứng khả dĩ cho tái sinh, cùng với ký ức kiếp trước, vết bớt trùng khớp và các tài năng bất thường.

SƠ TÂM: “TÌM THẤY SỰ TĨNH LẶNG GIỮA CƠN BÃO”

 Beginner’s Mind: Finding Stillness in the Storm

Tác giả:  Parker Fry
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

 

“Beginner’s Mind” hay “Sơ Tâm” là một dự án đặc biệt nhằm tập hợp các bài tiểu luận sâu sắc do sinh viên các trường đại học tại Mỹ viết, sau khi tham gia các khóa học học tập trải nghiệm liên quan đến Phật giáo.

Một số tác giả tự nhận mình là Phật tử, trong khi với những người khác, đây là lần đầu tiên họ tiếp xúc với Phật Pháp (Buddhadharma). Tất cả đều chia sẻ những suy ngẫm và ấn tượng về những gì họ đã học được, cách mà trải nghiệm đó tác động đến đời sống của họ, cũng như cách họ có thể tiếp tục thực hành và gắn bó với giáo lý trong tương lai.

“Tìm thấy sự tĩnh lặng giữa cơn bão”

Khi tôi đăng ký khóa học này, mục tiêu của tôi là tập trung vào việc học và đạt điểm cao. Tôi quan tâm đến việc tìm hiểu thêm về Đạo Phật (Buddhism) như một hệ thống triết học, và cách nó khác với những tập quán phương Tây mà tôi đã lớn lên cùng. Nhưng giữa một giai đoạn đầy hỗn loạn của thế giới, tôi không ngờ rằng khóa học này lại có thể chạm đến tôi ở cả phương diện cảm xúc và tinh thần đúng ngay nơi tôi đang đứng. Tuy vậy, nhờ lớp học này, tôi đã học được cách nhìn thế giới với lòng từ bi và sự sáng tỏ đối với mọi thứ xung quanh.

Một trong những điều đầu tiên gây cộng hưởng mạnh với tôi là khái niệm vipassana, hay “tuệ quán”. Thông qua các bài giảng, tài liệu đọc, và những thảo luận ghi chú trên Perusall[1] theo hình thức học tập xã hội, tôi bắt đầu nhận ra rằng chính khổ đau của mình xuất phát từ việc bám víu vào những điều vô thường (tiếng Pali: anicca) và từ cảm giác sai lầm về một bản ngã cố định (tiếng Pali: anatta = vô ngã).

Tôi là người có xu hướng kiểm soát mọi thứ. Tôi cố kiểm soát kết quả, tôi nắm giữ chặt chẽ các mối quan hệ, và tôi đánh giá giá trị bản thân dựa trên thành tích thay vì nhìn mình như một con người toàn vẹn. Nhưng khóa học này đã khuyến khích tôi lùi lại một bước và khảo sát sâu hơn gốc rễ của cách nhìn ấy — không chỉ trong đời sống cá nhân mà còn trong cấu trúc xã hội rộng lớn hơn. Nó thúc đẩy tôi nhìn lại chính mình một cách sâu sắc hơn, đặc biệt là cách tôi định nghĩa giá trị của bản thân.

Một khái niệm khác đã ở lại với tôi là paticcasamuppada (tiếng Pali, “duyên khởi” hay “tính tương thuộc”). Ý niệm này đã thách thức cách tôi nhìn mối quan hệ của mình với thế giới xung quanh. Nó giúp tôi nhận ra rằng không có điều gì tồn tại một cách tách biệt hay độc lập.

Với tư cách là người vốn đề cao sự độc lập và xem thành tựu cá nhân là thước đo giá trị, đây là một nhận thức tôi thật sự cần. Nó đã truyền cảm hứng để tôi vượt ra khỏi chính mình và suy ngẫm về cách tôi đóng góp vào sự phát triển của người khác cũng như hỗ trợ họ trưởng thành.

Những tương tác của tôi, cũng như cách tôi giải quyết xung đột, nhờ vậy trở nên có chủ ý và cân nhắc hơn. Tôi sẽ cố gắng mang điều này vượt ra ngoài phạm vi khóa học, áp dụng vào cả đời sống cá nhân lẫn môi trường nghề nghiệp.

Tiếp theo, việc tìm hiểu về trivisa (tam độc)— tham, sân và si — cũng được gọi là ba gốc bất thiện — là một điểm then chốt đối với tôi.

Tôi bắt đầu nhận ra khi nào ba trạng thái này xuất hiện trong đời sống của mình hoặc của người khác, đôi khi ngay cả khi bản thân không ý thức được. Sự nhận biết này giúp tôi có nhiều lòng trắc ẩn hơn đối với những người thường hành động từ sự giận dữ, đồng thời cũng khuyến khích tôi tự đặt ra tiêu chuẩn cao hơn cho chính mình.

Tôi thậm chí còn nhận thấy chúng ở những người rất gần gũi với tôi, nhưng dần học được rằng tốt hơn là nên giữ sự điềm tĩnh và không cuốn vào “ba độc” này. Dù là trong cách tôi giao tiếp, hỗ trợ người khác, hay đưa ra quyết định cho tương lai, tôi dự định sẽ chuyển hướng về kusala (thiện nghiệp), tức những hành động lành mạnh, thiện lành và có lợi ích.

Ngoài ra, một thay đổi lớn khác nằm ở mối quan hệ của tôi với chánh niệm.

Trước khi tham gia khóa học này, thiền định đối với tôi mang cảm giác bị ép buộc, như một việc “phải làm đúng” nhưng lại không chắc mình đang làm đúng như thế nào. Tuy nhiên, tôi đã nhận ra rằng chánh niệm có thể được tìm thấy ngay trong những công việc thường nhật như đi bộ, dọn dẹp, và nhiều hoạt động khác. Điều này đã giúp tôi giảm bớt áp lực phải làm mọi thứ một cách hoàn hảo.

Giờ đây, tôi tìm kiếm những khoảnh khắc tĩnh lặng giữa nhịp sống bận rộn hằng ngày — điều rất quan trọng khi phải cân bằng giữa học tập, thể thao và các mối quan hệ.

Tôi hiện đang tự hỏi làm thế nào để có thể duy trì cam kết với con đường chánh niệm và lòng từ bi trong một thế giới vốn đề cao tốc độ, cạnh tranh và năng suất — những yếu tố mà bản thân tôi cũng đang phát triển tốt.

Điều này khiến tôi nghĩ rằng nếu được thiết kế thêm cho khóa học trong tương lai, tôi sẽ đưa vào nhiều buổi thiền hướng dẫn hơn. Bởi vì lớp học diễn ra vào cuối buổi chiều, tất cả chúng tôi đều đã trải qua một ngày bận rộn trước khi đến lớp, và một buổi thiền ngắn sẽ rất hữu ích cho mọi người. Những buổi này không cần kéo dài — chỉ cần hai phút để “tạm dừng”, hít thở và thiết lập lại, hoặc kết thúc lớp bằng một bài thiền dẫn để giúp thư giãn và nghỉ ngơi dễ dàng hơn vào ban đêm.

Tôi cũng nghĩ rằng việc đưa các vấn đề thời sự vào thảo luận nhóm sẽ giúp nội dung trở nên gần gũi và thực tế hơn, đồng thời có thể khuyến khích nhiều bạn tham gia trao đổi hơn.

Theo tôi, điểm giao thoa giữa hoạt động xã hội và Phật giáo nhập thế (engaged Buddhism) sẽ là một chủ đề rất thú vị, đặc biệt đối với những người trẻ đang cố gắng cân bằng giữa sự quán chiếu nội tâm và hành động bên ngoài.

Cuối cùng, “tìm thấy sự tĩnh lặng giữa cơn bão” sẽ là lựa chọn của tôi để tóm tắt khóa học này và hành trình học tập của mình trong một câu duy nhất.

Khóa học này đã trang bị cho tôi những kỹ năng để giữ vững sự ổn định trước những điều bất định, buông bỏ nhu cầu kiểm soát, và đối diện với cuộc sống bằng sự tỉnh thức và sáng rõ hơn — đó là lý do tôi rất đồng cảm với câu nói này. Tôi thật sự thích việc được học một hệ tư tưởng mới, khác với cách tôi được nuôi dạy trước đây.

Khi bước tiếp, tôi hy vọng sẽ tiếp tục cố gắng sống theo tinh thần của  Đạo Phật (Buddhism): hiện diện với sự chú tâm tỉnh thức, thực hành hành động đúng đắn, và góp phần xây dựng một thế giới giàu lòng từ bi hơn./.

https://www.buddhistdoor.net/features/beginners-mind-finding-stillness-in-the-storm/

 

 

 

 

---

[1] Nói đơn giản, thay vì đọc một mình rồi lên lớp thảo luận, Perusall biến việc đọc thành một cuộc trò chuyện tập thể ngay trong lúc đọc.

CHƯƠNG 9: CON MÈO CỦA ĐỨC ĐẠT LAI LẠT MA

Nguyên tác: Dalai Lama’s Cat
Tác giả: David Michie
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

“Cô ấy đang làm cái gì cơ?” Giọng của Tenzin nghe đầy căng thẳng khi ông đang nói chuyện điện thoại. Tôi ngẩng đầu lên khỏi nơi mình đang thiu thiu ngủ — chiếc tủ hồ sơ phía sau ông. Thật chẳng giống Tenzin chút nào, một nhà ngoại giao cầu toàn và lịch thiệp, lại phản ứng với bất cứ điều gì bằng một thái độ gay gắt đến vậy.

Phía bên kia bàn làm việc, tôi thấy vẻ ngạc nhiên thoáng qua trên khuôn mặt của Chogyal.

-“Vâng, dĩ nhiên rồi.”

Tenzin đưa tay chạm vào bức ảnh trong khung bạc đặt trên bàn làm việc. Bức ảnh chụp một người phụ nữ trẻ trong bộ váy đen đang kéo đàn violin với cả một dàn nhạc giao hưởng phía sau. Vợ anh, Susan, từng là một nhạc sĩ vô cùng tài năng khi họ gặp nhau nhiều năm trước tại Đại học Oxford. Đó là chuyện từ trước khi Tenzin chấp nhận công việc suốt đời — trở thành cố vấn về các vấn đề ngoại giao cho Đức Thánh Thiện. Và cũng rất lâu trước khi hai đứa con của họ, Peter và Lauren, ra đời. Lauren hiện mười bốn tuổi — cái tuổi mà Tenzin từng có lần tâm sự với Chogyal là được sinh ra để thử thách lòng kiên nhẫn của các bậc làm cha làm mẹ. Tôi đoán chắc rằng cuộc điện thoại này hẳn là về cô bé.

“Chúng ta sẽ bàn chuyện đó sau.” Tenzin cúp máy.

Đúng như cái cách mà mọi chuyện thường hay ập đến, Tenzin đang phải trải qua một giai đoạn khó khăn về mọi mặt. Bên cạnh tất cả những trách nhiệm cấp bách thường nhật, anh còn đang lên kế hoạch cho việc di dời kho lưu trữ của Đức Thánh Thiện, dự kiến sẽ thực hiện vào tuần tới.

Hơn 60 năm với vô số tài liệu quan trọng đã chất chồng trong căn phòng kế bên; và mặc dù rất nhiều tư liệu đã được quét và sao lưu điện tử, vẫn còn đó rất nhiều hiệp định ngoại giao quan trọng, hồ sơ tài chính, giấy phép và các loại văn bản khác cần phải được lưu giữ cẩn mật.

Tenzin đã sắp xếp một căn phòng bảo mật tại Tu viện Namgyal để làm nơi lưu trữ mới cho hầu hết số tư liệu này. Ông cũng đã lên kế hoạch một cách tỉ mỉ để toàn bộ kho lưu trữ được vận chuyển trong ba ngày liên tiếp — khoảng thời gian mà Đức Thánh Thiện sẽ không tiếp khách, một điều khá hiếm khi xảy ra. Bằng cách đó, sự xáo trộn sẽ được giảm thiểu xuống mức thấp nhất.

Ở hầu hết các tổ chức, những nhiệm vụ kiểu này thường bị xếp vào loại “nhàm chán hành chính”. Thế nhưng tại Jokhang, ngay cả những công việc tầm thường nhất cũng thường ẩn chứa một phẩm chất đầy bất ngờ, như thể đằng sau hoạt động bình dị nhất vẫn còn nhiều điều ý nghĩa hơn những gì mắt thường trông thấy.

Việc di dời kho lưu trữ của Đức Thánh Thiện chính là một minh chứng điển hình cho điều đó. Tenzin đã trình bày sơ lược kế hoạch của mình bên tách trà trong một buổi họp chiều với Đức Đạt-lai Lạt-ma. Ngài đã đồng ý và, trước sự ngạc nhiên của Tenzin, Ngài nói rằng chính mình sẽ đích thân chọn ra những vị tăng sĩ sẽ hỗ trợ cho việc chuyển dời này.

Sáng hôm sau, Đức Thánh Thiện trở về từ buổi hành lễ đầu tiên trong ngày tại chùa cùng hai vị tăng trẻ khỏe mạnh và cường tráng, những người sẽ nhận chỉ dẫn từ Tenzin. Đi cùng ngài còn có hai sa-di nhỏ tuổi với đôi mắt tròn xoe, Tashi và Sashi, thậm chí chưa đến tuổi thiếu niên, những người cứ liên tục đảnh lễ mỗi khi Đức Ngài chỉ cần nhìn về phía họ.

-“Chúng ta đã có các tình nguyện viên cho việc di dời.” Đức Đạt Lai Lạt Ma ra hiệu về phía hai chàng trai trẻ.

-“Và cũng có hai người giúp việc để chăm sóc HHC.”

Nếu Tenzin có chút nào ngạc nhiên trước sự cân nhắc này, ông ta cũng không hề thể hiện ra ngoài. Kế hoạch di dời lưu trữ nào lại không xem việc quản lý mèo là một phần không thể thiếu? Đúng là việc luân chuyển hồ sơ qua văn phòng của các trợ lý hành chính sẽ làm gián đoạn sự lười biếng thường ngày của tôi. Bệ quan sát của tôi sẽ phải được dời đi chỗ khác. Vì vậy, người ta quyết định rằng trong ba buổi sáng nói trên, tôi sẽ được đưa sang phòng dành cho khách ở ngay bên cạnh. Một căn phòng rộng rãi, tràn ngập ánh sáng, với ghế bành và bàn cà phê, có sẵn một tuyển tập báo hằng ngày, và một góc bàn được trang bị máy tính. Đây là nơi mọi người thường chờ trước khi được diện kiến Đức Đạt Lai Lạt Ma.

Đức Đạt Lai Lạt Ma đích thân giải thích những nhiệm vụ mà ngài mong Tashi và Sashi thực hiện. Tôi sẽ được bế rất nhẹ nhàng vào phòng tiếp khách và đặt lên một bệ cửa sổ ở góc phòng, nơi một tấm chăn lông cừu đã được gấp lại và đặt sẵn để tôi sử dụng. Hai chiếc bát, một đựng nước và một đựng bánh quy, phải luôn được giữ sạch và đầy. Nếu tôi muốn xuống lầu, tôi sẽ được đi cùng để đảm bảo tôi không bị ai vô tình giẫm phải. Khi tôi ngủ, các chú tiểu tập sự sẽ thiền gần bên tôi, tụng câu thần chú “Om Mani Padme Hum.”

-“Trên hết”—biểu cảm của Đức Thánh Thiện rất kiên quyết—“các con phải đối xử với cô ấy như các con đối xử với vị lạt ma yêu thích nhất của mình.”

-“Nhưng Ngài chính là vị lạt ma yêu thích nhất của chúng con!” Sashi, người nhỏ tuổi hơn trong số các chú tiểu, buột miệng đầy bộc trực, đưa hai lòng bàn tay lên ngực.

-“Trong trường hợp đó”—Đức Thánh Thiện mỉm cười—“hãy đối xử với cô ấy như thể cô ấy là Đức Đạt Lai Lạt Ma.”

Đó chính là điều họ đã làm, với kiểu tôn kính chân thành mà tôi thường chỉ nhận được ở Café Franc.

Vào cuối buổi sáng đầu tiên đó, khi quay lại văn phòng của trợ lý điều hành, tôi thấy tủ hồ sơ của mình đã được dịch sang một bên của căn phòng. Giống như hầu hết loài mèo, tôi không gì thích hơn một khung cảnh quen thuộc nhưng có một chút thay đổi về hướng nhìn, vì vậy tôi lập tức nhảy lên chiếc tủ để nhìn xuống căn phòng từ một góc nhìn mới lạ.

Đến lúc đó tôi đã quên giọng nói lớn của Tenzin qua điện thoại từ tuần trước đó, nhưng buổi chiều hôm ấy, khi ông ấy kết thúc cuộc trò chuyện với vợ, rõ ràng là có điều gì đó đang làm anh ấy bận tâm. 

Chogyal ngước lên với vẻ dò hỏi đầy cảm thông.

-“Là Lauren,” ông xác nhận. “Tuần trước, Susan bước vào phòng cô và thấy cô ấy đang ngồi trên giường, trông lén lút và giấu thứ gì đó sau lưng. Cô ấy giả vờ mọi thứ đều ổn.

Nhưng Susan biết là không phải vậy.”

-“Lauren dạo này hơi lạ. Cô bé dễ mệt và cảm thấy choáng váng. Cô bé không còn là chính mình nữa. Một buổi sáng, Susan đang hút bụi phòng của Lauren thì phát hiện vài viên đá dưới gầm giường.

Nhiều kích cỡ khác nhau. Susan không thể hiểu nổi. Bà tự hỏi liệu đó có phải là thứ Lauren đã giấu đi không.”

Nhưng tại sao lại giấu đá?

-“Khi Susan hỏi cô ấy về những hòn đá, Lauren bật khóc. Cô ấy mất một lúc mới thú nhận vì cảm thấy xấu hổ. Cô ấy đã ăn đá.”

Chogyal trông rất kinh ngạc.

-“Đá từ ... ?”

Cô cảm thấy một sự thôi thúc kỳ lạ, không thể giải thích được, muốn đi ra khu vườn, tìm một hòn đá và bắt đầu nhai nó.”

-“Tội nghiệp cô bé!”

-“Susan đã đưa cô ấy đi bác sĩ khám. Rõ ràng, tình trạng của cô ấy là không bình thường nhưng cũng không phải là chưa từng xảy ra.

Các cô gái tuổi teen đôi khi thèm ăn phấn, xà phòng và những thứ khác do thiếu hụt dinh dưỡng. Trong trường hợp của cô ấy, là thiếu sắt.”

-“À!” Chogyal hầu như không bỏ lỡ nhịp nào. “Cô ấy ăn chay à?”

Tenzin gật đầu. “Giống mẹ cô ấy.”

-“Có thể cho cô ấy dùng bổ sung sắt không?”

“Như một biện pháp ngắn hạn. Nhưng về lâu dài bác sĩ nói sắt nên đến từ chế độ ăn uống thường ngày của cô ấy. Ông ấy khuyên dùng thịt nạc, lý tưởng là thịt bò. Nhưng cô ấy không chấp nhận.”

“Vì nguyên tắc à?”

-“Cô ấy nói, ‘Tôi không muốn chịu trách nhiệm về việc động vật bị giết! Tại sao tôi không thể chỉ uống một viên bổ sung sắt?’ Susan và tôi rất lo lắng.”

-“Khó thuyết phục một thiếu niên.”

-“Trẻ em ở độ tuổi đó không nghe lời cha mẹ.” Tenzin lắc đầu. “Tôi đang nghĩ đến một giải pháp khác.”

Tôi đã phát hiện ra giải pháp đó là gì hai ngày sau đó. Đó là ngày thứ ba và cũng là ngày cuối cùng của việc di dời kho lưu trữ. Tôi đang chợp mắt trong phòng khách, hai chú tiểu mới trì mật ngôn nhẹ nhàng bên cạnh tôi, khi Tenzin đến cùng Lauren, mang theo cặp sách của cô bé. Cô bé đã học xong các tiết học trong ngày, và vì mẹ cô bé phải ra ngoài, nên cô bé đã đến Jokhang để làm bài tập về nhà. Sự sắp xếp này xảy ra vài lần mỗi năm. Thông thường, cô bé sẽ ngồi trong văn phòng cùng Tenzin và Chogyal, nhưng vì tình hình xáo trộn chung, Tenzin đã bố trí cho cô bé ngồi ở chiếc bàn tại góc phòng khách dành cho khách.

Ít nhất thì đó cũng là câu chuyện che đậy. 

Lấy sách ra, Lauren bắt đầu làm một bài tập tiếng Anh. Cô say mê bài tập đọc hiểu, gương mặt tràn đầy thích thú, thì nửa giờ sau, cánh cửa phòng của Đức Thánh Thiện mở ra, và Ngài bước ra ngoài.

-“Lauren! Thật vui khi gặp con!” Ngài đặt hai lòng bàn tay lên ngực và cúi chào cô. Cô đã đứng dậy khỏi ghế và cũng cúi chào, trước khi ngượng ngùng ôm Ngài.

Đức Thánh Thiện đã biết cô từ khi cô mới sinh ra, và giữa họ có sự ấm áp chân thành.

-“Con khỏe không, con yêu?”

Hầu hết chúng ta đưa ra một câu trả lời lịch sự, mang tính hình thức cho câu hỏi đó. Nhưng có lẽ vì Đức Đạt Lai Lạt Ma là người đặt câu hỏi, hoặc có lẽ vì cách Ngài khiến cô ấy cảm thấy vào khoảnh khắc đặc biệt đó, thay vì câu trả lời quen thuộc, cô ấy nói: “Con bị thiếu sắt, bạch Đức Thánh Thiện.”

-“Ôi! Tôi rất xin lỗi.” Ngài nắm tay cô, ngồi xuống một trong những chiếc sofa và ra hiệu cho cô ngồi bên cạnh. “Một bác sĩ đã nói như vậy sao?” Cô gật đầu.

-“Có thể chữa được không?”

-“Đó mới là vấn đề.” Đôi mắt cô ngập nước. “Ông ấy nói con phải ăn thịt.”

-“À, đúng rồi. Con là người ăn chay.” Ngài nhẹ nhàng vuốt tay cô để an ủi.

-“Ăn chay hoàn toàn luôn là lý tưởng.”

-“Con biết,” cô buồn bã đồng ý.

-“Nếu vì lòng từ bi mà một người có thể hoàn toàn tránh ăn thịt của các sinh vật sống thì đó là điều tốt nhất. Vì vậy, tất cả những ai có thể làm được điều đó nên cân nhắc. Nhưng nếu vì lý do y tế mà con chỉ có thể ăn chay phần lớn thời gian, thì có lẽ con vẫn phải làm như vậy.”

-“Phần lớn thời gian?”

Ngài gật đầu. “Các bác sĩ cũng nói tôi đôi khi phải ăn thịt, vì lý do dinh dưỡng.”

-“Con không biết điều đó.” Cô nhìn Ngài thật kỹ.

-“Ừ. Tôi đã quyết định rằng, dù không thể ăn chay hoàn toàn mọi lúc, tôi sẽ cố gắng theo chế độ ăn chay nhiều nhất có thể nhưng vẫn điều độ. Việc ăn chay hay không ăn chay không nhất thiết phải là trắng hay đen. Chúng ta có thể tìm một điểm trung dung. Đôi khi ăn thịt vì lý do dinh dưỡng, nhưng không cần thiết phải làm điều đó mọi lúc. Mong ước chân thành của tôi là mọi người cũng sẽ cân nhắc làm như vậy.”

Có vẻ như Lauren thậm chí chưa từng nghĩ đến khả năng này.

-“Nhưng sẽ ra sao nếu Ngài không muốn bất kỳ con vật nào bị giết chỉ để bạn có thể ăn?” cô hỏi.

-“Lauren, con có một tấm lòng tốt! Nhưng điều đó là không thể.”

-“Điều đó là có thể với những người ăn chay mà.”

-“Không.” Đức Thánh Thiện lắc đầu. “Ngay cả với họ cũng không.”

Trán cô nhíu lại.

-“Các chúng sinh có tri giác vẫn bị giết ngay cả trong chế độ ăn chay. Khi đất được dọn để tạo không gian trồng trọt, môi trường sống tự nhiên bị phá hủy, và nhiều sinh vật nhỏ hơn bị giết. Sau đó người ta gieo trồng cây, rồi phun thuốc trừ sâu, giết chết hàng nghìn côn trùng. Con thấy đó, rất khó để tránh làm tổn hại đến các sinh vật khác, đặc biệt là liên quan đến thực phẩm.”

Đối với Lauren, người vốn nghĩ rằng ăn chay nghĩa là không có sinh vật sống nào bị tổn hại, đây là một khám phá khó chấp nhận. Sự chắc chắn của cô đang bị lung lay.

“Bác sĩ nói tôi nên ăn thịt nạc, như thịt bò. Nhưng xét trên quan điểm từ bi, nếu buộc phải ăn thịt của một con vật, chẳng phải sẽ tốt hơn nếu ăn một loài như cá sao?”

Đức Thánh Thiện gật đầu. “Ta hiểu điều con đang nói, nhưng có người sẽ nói rằng ăn một con bò lại tốt hơn, vì một con bò có thể cung cấp hơn một nghìn bữa ăn. Một con cá thì chỉ một bữa. Đôi khi cần rất nhiều con tôm, rất nhiều chúng sinh, chỉ cho một bữa ăn.”

Lauren nhìn Đức Đạt Lai Lạt Ma một lúc rất lâu. Cuối cùng cô nói: “Con không biết mọi chuyện lại phức tạp đến vậy.”

 

-“Đó là một chủ đề rất rộng,” Ngài đồng ý. “Con sẽ thấy có những người nói với con rằng chỉ có một con đường duy nhất, chính là con đường của họ, và rằng mọi người khác nên thay đổi quan điểm để giống họ. Nhưng thực ra đây là vấn đề lựa chọn cá nhân. Điều quan trọng là phải đảm bảo rằng các quyết định của chúng ta được dẫn dắt bởi lòng từ bi và trí tuệ.”

Cô gật đầu một cách chân thành.

“Trước khi ăn bất kỳ bữa ăn nào, dù là chay hay mặn, chúng ta nên luôn nhớ đến những chúng sinh đã chết để chúng ta có thể ăn. Đối với họ, mạng sống của họ quan trọng như chính mạng sống của bạn đối với bạn. Hãy nghĩ về họ với lòng biết ơn, và cầu nguyện rằng sự hy sinh của họ sẽ trở thành nhân duyên để họ được tái sinh vào cõi cao hơn — và để bạn được khỏe mạnh, nhằm nhanh chóng, nhanh chóng đạt được giác ngộ hoàn toàn, để có thể dẫn dắt họ đến cùng một trạng thái ấy.”

-“Vâng, thưa Đức Thánh Thiện,” Lauren nói, khẽ tựa vào Ngài.

Trong giây lát, cả căn phòng tràn ngập một ánh sáng ấm áp. Ở góc phòng, gần nơi tôi đang lơ mơ buồn ngủ, hai chú sa-di trẻ, những người đã lắng nghe cuộc trò chuyện, vẫn tiếp tục thì thầm trì tụng thần chú của mình.

Đức Thánh Thiện đứng dậy khỏi ghế sofa, và khi bước ngang qua phòng khách, Ngài nói:

“Càng nhiều càng tốt, chúng ta nên nghĩ rằng tất cả chúng sinh khác đều giống như chính mình. Mỗi chúng sinh đều nỗ lực tìm kiếm hạnh phúc. Mỗi chúng sinh đều muốn tránh mọi hình thức khổ đau. Họ không chỉ là những đối tượng hay vật thể để chúng ta sử dụng cho lợi ích của mình. Con biết đấy, Mahatma Gandhi từng nói: ‘Sự vĩ đại của một quốc gia và tiến bộ đạo đức của nó có thể được đánh giá qua cách đối xử với động vật.’ Thú vị phải không?”

Chiều hôm đó, tôi ở cùng Đức Đạt Lai Lạt Ma, ngồi ở vị trí quen thuộc của mình trên bệ cửa sổ. Có tiếng gõ cửa rụt rè, rồi hai chú sa-di bước vào.

-“Ngài muốn gặp chúng con ạ, thưa Đức Thánh Thiện?” Tashi, chú lớn hơn, hỏi với vẻ hơi lo lắng.

-“Đúng, đúng vậy,” Đức Đạt Lai Lạt Ma mở một ngăn kéo của bàn làm việc và lấy ra hai tràng hạt gỗ đàn hương. “Đây là một món quà nhỏ để cảm ơn các con đã chăm sóc HHC,” Ngài nói.

Mỗi cậu bé nhận lấy một tràng hạt, cúi đầu trang nghiêm tạ ơn.

Đức Thánh Thiện nói vài lời về tầm quan trọng của chánh niệm khi thực hành thiền định, rồi trao cho các cậu bé một nụ cười từ ái.

Cuộc gặp ngắn đã kết thúc, nhưng hai chú sa-di vẫn đứng yên tại chỗ, trao đổi những ánh nhìn bối rối.

Chỉ khi Đức Đạt Lai Lạt Ma nói: “Các con có thể lui,” Tashi mới lên tiếng bằng giọng nhỏ và hơi run: “Thưa Ngài, con có thể xin hỏi một câu được không ạ?”

-“Đương nhiên rồi,” Ngài đáp, ánh mắt hơi ánh lên vẻ tinh nghịch.

-“Chúng con có nghe điều Ngài nói hôm nay về chúng sinh. Rằng họ không chỉ là những vật thể để sử dụng.”

-“Đúng, đúng vậy.”

“Chúng con có điều muốn thú nhận. Một việc rất tệ mà chúng con đã làm.”

-“Vâng, thưa Đức Ngài,” Sashi chen vào, “nhưng đó là trước khi chúng con trở thành sa-di.”

-“Gia đình chúng con ở Delhi rất nghèo,” Tashi bắt đầu giải thích. “Có một lần, chúng con tìm thấy bốn con mèo con trong một con hẻm và đã bán chúng với giá sáu mươi rupee—”

“—và hai đô-la Mỹ,” Sashi thêm vào.

-“Không ai hỏi gì cả,” Tashi nói.

-“Có lẽ người ta chỉ mua chúng để lấy lông làm áo khoác,” Sashi dè dặt nói thêm.

Trên bệ cửa sổ, tôi đột nhiên ngẩng lên. Tôi có nên tin vào những gì mình đang nghe không? Liệu hai chú sa-di này có thật sự là những kẻ nhỏ bé vô lương tâm từng tàn nhẫn cướp tôi khỏi sự an toàn ấm áp của mái nhà gia đình? Những kẻ đã thô bạo giật tôi và các anh chị em tôi khỏi mẹ khi chúng tôi còn chưa cai sữa? Những kẻ đã đối xử với chúng tôi như hàng hóa không hơn không kém?

Làm sao tôi có thể quên được cách họ đã làm nhục tôi, xô tôi ngã vào vũng bùn, hay cách họ đã thản nhiên lên kế hoạch hủy diệt tôi khi tôi không được bán đi?

Cùng với sự bàng hoàng, một cảm giác oán giận dâng lên trong tôi.

Nhưng rồi một ý nghĩ khác xuất hiện: nếu họ không bán tôi, có lẽ tôi đã chết hoặc phải chịu một cuộc sống khắc nghiệt trong khu ổ chuột ở Delhi. Thay vào đó, giờ đây tôi đang ở đây, là Sư tử Tuyết của Jokhang.

-“Vâng,” Tashi tiếp tục. “Con mèo con cuối cùng đó nhỏ bé, bẩn thỉu và hầu như không thể đi lại.”

-“Chúng con đã định vứt nó đi,” Sashi nói thêm.

-“Con đã bắt đầu gói nó trong giấy báo rồi,” Tashi nói. “Nó trông như gần chết đến nơi.”

-“Rồi,” Sashi nói thêm, “một viên chức giàu có xuất hiện và đưa cho chúng con 2 đô-la. Chỉ đơn giản như vậy.” Niềm phấn khích của khoảnh khắc ấy vẫn còn in đậm trong ký ức của cậu.

Của tôi cũng vậy.

Nhưng cảm xúc của họ về sự việc đã trải qua một sự biến đổi.

-“Chúng con nhận ra rằng mình đã làm một việc rất xấu.” Cả hai đều tỏ ra hối hận. “Chỉ dùng những con mèo con nhỏ bé cho lợi ích riêng của mình.”

-“Ta hiểu,” Ngài gật đầu.

-“Con mèo con nhỏ nhất đặc biệt yếu,” Tashi nói. “Nó rất yếu—” Sashi lắc đầu. “Chúng con được trả rất nhiều tiền, nhưng có lẽ con mèo đó đã chết.”

Hai anh em nhìn Đức Ngài đầy lo lắng, chờ đợi một lời quở trách nghiêm khắc về sự ích kỷ của mình.

Nhưng lời quở trách ấy đã không đến.

Thay vào đó, Đức Đạt Lai Lạt Ma nghiêm trang nói với họ: “Trong giáo Pháp, không có chỗ cho cảm giác tội lỗi. Tội lỗi là vô ích. Không có ý nghĩa gì khi cảm thấy tồi tệ về một việc trong quá khứ mà chúng ta không thể thay đổi. Nhưng sự hối tiếc (hối lỗi) thì có.”

-“Như vậy thì tốt hơn nhiều. Hai con có thật lòng hối hận về việc mình đã làm không?”

-“Thưa có, bạch Ngài,” cả hai đồng thanh đáp.

-“Các con có quyết tâm sẽ không bao giờ làm hại một sinh linh nào theo cách đó nữa không?”

-“Thưa có, bạch Ngài!”

-“Khi các con thực hành lòng từ bi trong lúc thiền định, hãy nghĩ đến những chú mèo con bé nhỏ ấy và vô số sinh linh yếu đuối, mong manh khác đang cần sự chở che và yêu thương của các con.”

Nét mặt của Đức Thánh Thiện dịu lại. “Còn về chú mèo con vô cùng yếu ớt mà các con từng nghĩ có lẽ đã chết ấy, ta tin rằng rồi các con sẽ nhận ra nó đã lớn lên thành một chúng sinh thật xinh đẹp.” Ngài đưa tay ra hiệu về phía tôi đang ngồi trên bệ cửa sổ.

Khi cả hai quay sang nhìn tôi, Tashi thốt lên:

-“Con mèo của Đức Thánh Thiện sao?”

-“Chính một người trong đoàn tùy tùng của ta đã đưa cho các con 2 đô la. Lúc ấy chúng ta vừa trở về từ nước Mỹ, và cậu ấy không có đồng rupee nào cả.”

Họ tiến lại gần tôi, nhẹ nhàng vuốt sau đầu và lưng tôi.

-“Thật là một điều may mắn khi giờ đây tất cả chúng ta đều có được một mái nhà tốt đẹp ở tu viện Namgyal Monastery,” Đức Thánh Thiện nói.

-“Vâng,” Sashi tán đồng. “Nhưng đúng là nghiệp duyên thật kỳ lạ khi suốt ba ngày qua, chúng con lại chăm sóc chính con mèo mà trước đây mình từng bán đi.”

Có lẽ điều đó cũng không hẳn quá kỳ lạ. Người ta tin rằng Đức Đạt Lai Lạt Ma có khả năng thấu thị. Tôi đoán rằng lý do ngài chọn hai vị sa di ấy thực hiện nhiệm vụ đặc biệt đó chính là vì những việc họ đã làm trong quá khứ. Ngài đang cho họ một cơ hội để chuộc lỗi.

“Đúng vậy, nghiệp lực đưa chúng ta vào đủ mọi tình huống không ngờ tới,” Đức Thánh Thiện nói. “Đó cũng là một lý do nữa khiến chúng ta nên đối xử với mọi chúng sinh bằng tình yêu thương và lòng từ bi. Chúng ta không bao giờ biết mình sẽ gặp lại họ trong hoàn cảnh nào. Đôi khi ngay trong chính kiếp sống này.”

***