Bậc Hiền Triết Phương Đông Giác Ngộ, Người Hùng Phương Tây Bi Tráng

Enlightened Eastern Sage, Tragic Western Hero

Tác giả: Kooi F Lim, The Buddhist Channel, 2 Aug 2026
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Kuala Lumpur, Malaysia -- Chàng thiếu niên đứng run rẩy trước micro, tay ôm chặt chiếc điện thoại như bùa hộ mệnh. Trước mặt cậu là Elon Musk, người đã cách mạng hóa ngành công nghiệp xe hơi, người đưa xe hơi lên quỹ đạo, người mơ ước về những thành phố trên sao Hỏa. Cậu bé đặt câu hỏi mà hàng triệu người đã từng hỏi: Tôi nên học gì để trở thành như ông?

Cả khán phòng chuẩn bị nghe một bài thuyết giảng về vật lý, toán học, hay những đức tính của việc thức dậy lúc 4 giờ sáng.

Thay vào đó, Musk nhìn cậu với vẻ mặt không hề tỏ ra ngưỡng mộ. "Đừng cố gắng giống tôi," ông nói. "Tôi không hạnh phúc."

Khán giả bật cười, như thường lệ khi một người vĩ đại tự ca ngợi mình dưới vỏ bọc của một câu chuyện cười. Nhưng Elon không cười. Ông để sự im lặng kéo dài như một hơi thở bị kìm nén, rồi tiếp tục với sự chính xác của một kỹ sư đang chẩn đoán một lỗi cấu trúc, chỉ có điều lần này, cấu trúc đó chính là bản thân ông.

Nỗi ám ảnh chế tạo tên lửa, ông giải thích, phá hủy các mối quan hệ. Đạo đức làm việc cứu vãn các công ty hủy hoại sức khỏe. Sự tập trung giải quyết những vấn đề bất khả thi khiến con người mù quáng trước những vấn đề đơn giản đang diễn ra trong chính ngôi nhà của mình. Ông nói về những ngày sinh nhật bị bỏ lỡ, những mối quan hệ tan vỡ, và những buổi sáng mà gánh nặng của những lựa chọn đè nặng lên ông ngay cả trước khi chân ông chạm đất. Ông nói với cậu bé rằng tên lửa là có thật, và sự cô đơn cũng vậy. Cả hai cùng tồn tại trong một người, cùng một lúc. Và ông không chắc sự đánh đổi đó có đáng giá hay không.

Chàng thiếu niên hỏi về sự thành công. Elon trả lời bằng một lời cảnh báo. Và lời cảnh báo đó còn quý giá hơn bất kỳ câu chuyện thành công nào, bởi vì nó đến từ người duy nhất đủ tư cách để đưa ra nó: người đang sống bên trong câu trả lời.

Hai Người Đàn Ông, Một Câu Hỏi

Hai mươi lăm thế kỷ trước khi Elon Musk đứng trước chiếc micro đó, một người đàn ông khác đã đối mặt với ngã rẽ tương tự. Siddhartha Gautama không phải là tỷ phú, nhưng ông sở hữu thứ có thể nói là hấp dẫn hơn: một vương quốc, một người vợ, một đứa con trai mới sinh, và sự chắc chắn về một cuộc sống không vướng khổ đau. Theo mọi thước đo thông thường, ông là người thành đạt.

Một đêm nọ, ông lẻn qua những người lính canh đang ngủ, hôn vợ Yasodhara và con trai Rahula mà không đánh thức họ, rồi bước ra khỏi cổng cung điện. Ông cạo đầu, đổi lụa lấy giẻ rách, và trở thành một nhà tu khổ hạnh lang thang. Ông rời bỏ gia đình không phải vì ông tàn nhẫn, mà vì ông tin rằng sự ràng buộc là cội nguồn của mọi khổ đau, và rằng ông không thể cứu gia đình mình nếu không cứu chính bản thân mình trước.

Ở đây chúng ta có hai người đàn ông, cách nhau hàng thiên niên kỷ và lục địa, mỗi người đều từ bỏ những tiện nghi bình thường của cuộc sống gia đình. Tuy nhiên, con đường của họ lại trái ngược nhau hoàn toàn.

Elon ở lại trong nhà nhưng tinh thần thì đã ra đi, sự kết nối bị bào mòn bởi sự xao nhãng triền miên, bỏ lỡ các bữa tối dù có mặt về thể xác, tâm trí luôn hướng về nhà máy hoặc phòng điều khiển.

Siddhartha rời khỏi nhà hoàn toàn, một sự chia ly dứt khoát, đầy kịch tính, gây chấn động vương quốc của ông nhưng giải phóng ông để theo đuổi cuộc cách mạng nội tâm. Sự ra đi của Elon diễn ra thụ động và từng bước; sự ra đi của Siddhartha thì chủ động và quyết đoán.

Một người theo đuổi sự hoàn hảo của sản phẩm, tên lửa, xe hơi, thuật toán. Người kia theo đuổi sự hoàn hảo của bản thân, sự diệt trừ dục vọng, sự tĩnh lặng của tâm trí. Một người tối ưu hóa mọi thứ; người kia tối ưu hóa mối quan hệ của chính mình với mọi thứ.

Kiến trúc của Nỗi đau khổ

Điều khiến Elon Musk trở thành một nhân vật bi kịch trong truyền thống phương Tây là ông ấy biết rõ. Ông ấy không bị ảo tưởng. Ông ấy đứng trước một thiếu niên và đưa ra lời thú nhận phản anh hùng nhất có thể tưởng tượng được: chính những phẩm chất giúp ông ấy xây dựng đế chế lại khiến ông ấy trở nên tồi tệ trong việc làm người. Nỗi ám ảnh từng giải quyết những vấn đề tưởng chừng không thể giờ đây lại khiến ông ấy không thể ngồi yên năm phút mà không cảm thấy rằng điều gì đó đang bị lãng phí.

Đây là bi kịch của Icarus, của Prometheus,[1] của mọi anh hùng phương Tây đánh cắp lửa từ các vị thần chỉ để phát hiện ra rằng lửa thiêu đốt chính bàn tay nắm giữ nó. Sự giàu có của Elon là có thật. Nỗi cô đơn của ông ấy cũng là có thật. Ông ấy mang gánh nặng của những lựa chọn của mình mỗi sáng, không phải với sự tự thương hại, mà với sự rõ ràng nghiệt ngã của một người đã tính toán kỹ lưỡng và thấy phương trình vẫn chưa được giải.

Ngược lại, Siddhartha đại diện cho vị hiền triết phương Đông vượt lên trên mọi ràng buộc. Khi đạt được giác ngộ dưới gốc cây Bồ đề, ông không chỉ chấp nhận nỗi đau khổ của mình, mà còn dập tắt tận gốc rễ của nó. Ông trở về với gia đình không phải với tư cách một người chồng áy náy, mà là một người thầy thanh thản. Ông không còn mang gánh nặng của việc bỏ lỡ tuổi thơ của Rahula; ông đã vượt qua nỗi đau buồn và bước vào trạng thái mà sự ràng buộc không còn chỗ đứng.

Đây là ngã rẽ quan trọng: Elon không thể từ bỏ sứ mệnh; Đức Phật đã từ bỏ mọi thứ, kể cả chính sứ mệnh đó. Elon vẫn là người luôn nỗ lực; Đức Phật là người tìm kiếm. Elon thừa nhận rằng sự đánh đổi của mình có thể không đáng giá; Đức Phật sẽ lập luận rằng việc đi theo con đường Bát Chánh Đạo là điều duy nhất đáng làm, bởi vì con đường đó thật sự mang lại cho ông sự bình an.

Liệu sự hoàn hảo và hạnh phúc bình dị có mâu thuẫn nhau?

Câu trả lời, được đúc kết từ cả hai cuộc đời, là: Đúng vậy, chúng không tương thích về mặt cấu trúc, nhưng không hề vượt trội hơn nhau về mặt đạo đức.

Sự hoàn hảo, dù là của một động cơ tên lửa hay một trạng thái thiền định, đều đòi hỏi sự tập trung hy sinh. Một cuộc sống bình dị hạnh phúc đòi hỏi sự chú ý phân tán, sự sẵn lòng tận hưởng một bữa tối bình thường, một cuộc trò chuyện tẻ nhạt, một ngày thứ Ba không được tối ưu hóa. Bạn không thể tối ưu hóa sâu sắc một biến số mà không bỏ qua những biến số khác. Elon thừa nhận điều này một cách rõ ràng. Đức Phật cũng thừa nhận điều đó bằng cách rời bỏ thế tục.

Cuộc sống bình dị hạnh phúc chính xác bởi vì nó chấp nhận sự không hoàn hảo. Nó nói rằng, "Hôn nhân của tôi đủ tốt, công việc của tôi ổn, tôi sẽ ngừng phấn đấu." Người theo chủ nghĩa hoàn hảo không thể ngừng phấn đấu; làm như vậy giống như cái chết về mặt tâm lý. Elon không thể ngồi yên; Đức Phật đã dành bốn mươi lăm năm để làm chính xác điều đó.

Tuy nhiên, và đây là điểm tinh tế, cả hai người đàn ông cuối cùng đều theo đuổi cùng một điều: chấm dứt nỗi đau. Elon chế tạo tên lửa để thoát khỏi nỗi đau hiện sinh của sự tuyệt chủng của loài người.[2] Đức Phật thiền định để thoát khỏi nỗi đau hiện sinh của sự tái sinh. Mục tiêu là như nhau (giảm nhẹ khó khăn); phương pháp thì ngược lại.

Hai Cánh Cửa

Elon Musk đại diện cho người anh hùng bi kịch phương Tây: ông cứu rỗi loài người nhưng lại đánh mất chính mình. Cuộc đời ông là một bài học cảnh tỉnh rằng sự hoàn hảo bên ngoài không thể lấp đầy khoảng trống bên trong. Ông cảnh báo những người trẻ tuổi rằng "cái giá phải trả là cụ thể", và sự cụ thể đó chính là cái giá của việc làm những điều khó khăn. Ông là một người tử vì đạo cho sự tiến bộ, bị trói buộc bởi tham vọng của chính mình như Prometheus bị trói buộc bởi tảng đá.[3]

Siddhartha đại diện cho nhà hiền triết phương Đông: ông tự cứu mình để dạy người khác cách tự cứu mình. Cuộc đời ông là một bản kế hoạch cho thấy sự bình an nội tâm đòi hỏi phải từ bỏ khát vọng "cứu rỗi" thế giới theo nghĩa vật chất vĩ đại. Ông là dòng sông chảy vòng qua những chướng ngại vật; Elon là con đập cố gắng ngăn chặn trận lụt.

Lời cuối cùng dành cho cậu bé đứng trước micro

Cậu thiếu niên hỏi làm thế nào để trở thành Elon Musk. Cậu nhận được điều hiếm có hơn: một lời giải thích thẳng thắn về cái giá phải trả.

Nếu cậu chọn cuộc sống bình dị, cậu sẽ đánh đổi sự quan trọng lấy sự thanh thản. Cậu sẽ biết đến những niềm vui thầm lặng của những câu chuyện trước khi đi ngủ, những ngày kỷ niệm và những ngày Chủ nhật không có gì đặc biệt. Cậu sẽ không thay đổi loài người, nhưng cậu có thể ngủ ngon giấc suốt đêm.

Nếu cậu chọn cuộc sống của người theo chủ nghĩa hoàn hảo, cậu sẽ đánh đổi sự thanh thản lấy sự quan trọng. Cậu có thể thấy tên mình được khắc ghi trong lịch sử, tên lửa của mình xé toạc bầu trời, các công ty của mình định hình lại nền văn minh. Nhưng cậu cũng sẽ biết đến nỗi cô đơn đặc biệt của người đàn ông ở đỉnh cao, được bao quanh bởi những người ngưỡng mộ mà không thể nhìn thấy chiếc ghế trống ở bàn ăn.

Cả hai lựa chọn đều không sai. Thất bại thật sự duy nhất là chọn một trong hai trong khi thầm khao khát điều còn lại. Sự trung thực của Elon nằm ở chỗ thừa nhận đôi khi ông khao khát cuộc sống bình dị. Sự giác ngộ của Đức Phật nằm ở chỗ không bao giờ khao khát cung điện nữa.

Một người đã đau khổ và bị mắc kẹt trong hành trình tìm kiếm sự hoàn hảo cho những khiếm khuyết. Một người khác đã chịu đựng đau khổ đến nỗi sự chiến thắng đau khổ của ông trở thành khuôn mẫu cho sự cứu độ của nhân loại.

Câu hỏi đúng cần đặt ra

Vậy thì cậu bé không nên hỏi, "Làm thế nào để tôi trở nên giống Elon?" mà nên hỏi, "Tôi sẵn sàng trả giá nào, và tôi sẵn sàng gánh vác gánh nặng nào?"

Nếu cậu ấy có thể trả lời câu hỏi đó một cách trung thực, cậu ấy sẽ lựa chọn sự đau khổ của mình một cách tự nguyện và có chủ đích. Và trong sự lựa chọn có chủ đích đó, cậu ấy sẽ tìm thấy điều mà cả người anh hùng bi kịch lẫn bậc hiền triết giác ngộ đều không thể ban cho: sự bình yên khi làm chủ cuộc đời mình.

Những tên lửa là có thật. Nỗi cô đơn cũng là có thật. Sự giác ngộ là có thật. Sự trống rỗng (của bản ngã) cũng là có thật. Cả hai cùng tồn tại trong cùng một thế giới, cùng một thời điểm. Hãy lựa chọn khôn ngoan. Và nếu bạn không thể lựa chọn, ít nhất hãy chọn biết cái giá phải trả trước khi đặt chân xuống đất./.

Ẩn Tâm Lộ, ngày 14/08/2026

https://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=8,13747,0,0,1,0

 Tác giả: Kooi F. Lim (tên đầy đủ là Lim Kooi Fong) là một nhà hoạt động Phật giáo, giảng sư Chính pháp (Dharma speaker) và doanh nhân công nghệ tiên phong người Malaysia. Ông nổi tiếng trên thế giới với vai trò là người sáng lập kiêm điều hành The Buddhist Channel – cổng thông tin điện tử quốc tế đầu tiên trên thế giới chuyên về tin tức Phật giáo toàn cầu.

---

[1] thần thoại Hy Lạp cổ đại: Icarus (cậu bé bay bằng đôi cánh sáp bị rơi xuống biển do bay quá gần mặt trời) và Prometheus (vị thần đánh cắp lửa trao cho loài người).
[2] Elon Musk nhiều lần chia sẻ ông bị ám ảnh bởi việc bảo vệ "ánh sáng của ý thức" (the light of consciousness). Ông lo sợ các thảm họa như AI hủy diệt, thiên thạch, hay chiến tranh hạt nhân sẽ xóa sổ nhân loại. Thay vì đối mặt hay trầm cảm trước nguy cơ tuyệt chủng, Elon Musk chọn cách hành động cực đoan: Xây dựng SpaceX để đưa con người lên Sao Hỏa.
[3]  Trong thần thoại, thần Prometheus vì thương loài người nên đã đánh cắp ngọn lửa của đỉnh Olympus trao cho nhân loại. Để trừng phạt, thần tối cao Zeus đã sai người xích Prometheus vào một vách đá (núi Caucasus).

CÓ PHẢI CHÚA GIÊ-SU ĐÃ ĐẾN ẤN ĐỘ ĐỂ HỌC PHẬT PHÁP, VỆ ĐÀ?

 Did Christ come to India to study Buddhism, Vedas?

By Madhusree Chatterjee, IANS, December 25th, 2009

New Delhi, India – Vấn đề nổi bật trở lại trên chúa Giê-Su Ki-Tô và sự liên hệ của ngài với Ấn Độ khi thế giới mừng Chúa Giáng sinh vào thứ Sáu. Một số nhà sử học tin rằng ngài đã dành 17 năm trong buổi thiếu thời – từ lúc 13 đến 30 - ở Ấn Độ học hỏi Phật Pháp và kinh Vệ Đà. (Ảnh: Jesus meditating in a forest (unknown source))

Có những sự nhắc đến rằng gia đình chúa Giê-Su (cha mẹ) cư ngụ tại Nazareth, nhưng ngài xuất hiện lần kế ở Nazareth, khi Giê-Su 30 tuổi. Ngài được nói đã từng lớn lên trong tuệ giác và phát triển trong những năm vắng bóng, “nhà sản xuất phim Anh quốc Kent Walwin nói với IANS(1).

Ở đây để nhận phần thưởng Dayawati Modi vì nghệ thuật, văn hóa , và giáo dục năm 2009, dự án mới nhất của Walwin, “Tuổi trẻ của Giê-Su: Những Năm Vắng Bóng”, sẽ khám phá những năm đầu của chúa cứu thế, những điều không được diễn tả trong Thánh Kinh.

Theo Walwin, bộ phim của ông là “trên Phúc Âm Tông Đồ, nói rằng Chúa Giê-Su được thấy lần cuối cùng ở Tây Á khi ngài khoảng 13 – 14 tuổi”.

Phần thứ nhất của bộ phim sẽ căn cứ trên Phúc Âm và phần thứ hai của phim sẽ là “thuần phỏng đoán căn cứ trên dữ liệu lưu trử”, nhà làm phim nói thế.

Có một vài sự nhắc đến sự liên kết ở Ấn Độ. Vào năm 1894, một bác sĩ Nga, Nicolas Notovitch, xuất bản một quyển sách tựa để là “Cuộc đời không được biết của Giê-Su” căn cứ trên hành trình bao quát của ngài ở A Phú Hản, Ấn Độ, và Tây Tạng.

Trong một trong những chuyến du hành của mình, ông đã viếng Leh, thủ phủ của Ladakh và ở trong tu viện Phật Giáo, Hemis, một thời gian khi ngài bị gảy chân.

Tại tu viện, ngài được thấy hai tập tài liệu lớn màu vàng bằng Tạng ngữ, “Cuộc đời của Thánh Issa”. Giê-Su được liên hệ như Issa – hay con trai của thượng đế - bởi một nhà học giả Vệ Đà, người dạy kèm ngài trong thánh kinh Vệ Đà.

Notovitch ghi xuống 200 đoạn kệ từ văn kiện ở phía sau nhật ký của ông mà ông giữ trong suốt chuyến du hành. Tài liệu sau này tạo thành một cơn giông bảo ở phương Tây.

Tu sĩ ở tu viện Hemis, tọa lạc khoảng 40 cây số bên ngoài Leh trên đỉnh một ngọn đồi, làm vững thêm huyền thoại của Giê-Su ở Ấn Độ.

Giê-Su được nói đã từng thăm viếng đất nước chúng ta và Kashmir để học hỏi Phật Pháp. Ngài được truyền cảm hứng bởi giới luật và tuệ giác của Đức Phật,” một lạt ma lão thành của tu viện Hemis đã nói với IANS. Thượng thủ của trường phái Phật Giáo Drukpa, Gwalyang Drukpa, tu viện trưởng tu viện Hemis, cũng tin tưởng vào huyền thoại.

Swami Abhedananda, một học giả tâm linh và nhà tiên tri của Bengal, đã từng du hành đến Hy Mã Lạp Sơn để khảo sát huyền thoại Giê-Su thăm viếng Ân Độ”. Buổi nói chuyện của ông về một quyển sách mang tựa đề “Kashmir O Tibetti”, nói về một cuộc viếng thăm tu viện Hemis ở Ladakh. Nó bao gồm một bản dịch bằng tiếng Bengal hai trăm đoạn kệ về “Huyền thoại Issa” mà Notovitch đã sao chép lại.

“Mọi người yêu mến ông bởi vì Issa sống trong hòa bình với những người Vaishyas và Shudras, là những người ông đã chỉ dẫn và giúp đở,” Roerich nói trong sự trường thuật của ông.

Sự giảng dạy của Giê-Su ở những thành phố thiêng liêng cổ truyền của Jagannath (Puri), Banares (ở Uttar Pradesh), và Rajagriha (Bihar) và làm những người Bà La Môn phẩn nộ, họ làm áp lực ngài phải lẫn tránh khỏi Hy Mã Lạp Sơn sau sáu năm, những nhà sử học và tác giả nói thế. Giê-Su, nói trong những tài liệu lưu trử, đã dành sáu năm khác nữa để học hỏi Phật Pháp ở Hy Mã Lạp Sơn.

Quyển sách của học giả Đức, Holger Kersten, “Giê-Su Đã Sống ở Ấn Độ”, cũng đã kể về câu chuyện những năm đầu của Giê-Su ở Ấn Độ.

“Người trai trẻ đến vùng Sindh (dọc theo sông Ấn Hà) cùng với những người buôn bán. Cư ngụ trong những người Arya với mục tiêu hoàn thiện chính mình và học hỏi những giới luật của Đức Phật vĩ đại. Người trai trẻ du hành rộng rãi qua những vùng đất của năm con sông (Punjab), ở lại một thời gian ngắn ngủi với những người Kỳ Na Giáo (2) trước khi tiến tới Jagannath,” Kersten nói trong quyển sách của ông. 

Trong phiên bản tiếng Anh của Luận thuyết bằng tiếng Urdu được viêt bởi nhà sáng lập phong trào Hồi Giáo Ahmaddiya, Hazrat Mirza Ghulam Ahmad (1835-1908), cũng kể về một “chuyến viếng thăm lần thứ hai của Chúa Giê-Su đến tiểu lục địa” (3) sau khi ngài “được báo cáo thoát khỏi Thánh Giá”.

Chúa Giê-Su đã viếng thăm A Phú Hản, “Nơi ngài đã gặp những người Do Thái” những người đã trú ngụ ở đấy để trốn tránh sự bạo ngược của hoàng đế Do Thái Nebuchadnezzar và rồi thì đến Thung Lũng Kashmir, nơi ngài đã sống nhiều năm.

Phụ giải:
(1) Indo-Asian News Service http://www.ians.in http://www.eians.com
(2) Jain
(3) Ấn Độ

Nguyên tác: Did Christ come to India to study Buddhism, Vedas?
http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=70,8811,0,0,1,0

Tuệ Uyển chuyển ngữ

Ẩn Tâm Lộ,
27-12-2009

BÍ MẬT CỦA MỌI ÁC QUỶ

 

The Secret of All Demons
Tác giả: Tiffani Gyatso
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Tôi nên bắt đầu bằng việc nói rằng thần thánh và ác quỷ thực sự tồn tại. Chúng ta biết rất rõ khi nào một trong hai đang thì thầm vào tai mình. Chúng trú ngụ trong tâm trí chúng ta, vũ trụ vô tận với không gian rộng lớn – những lỗ sâu, hố đen, thế giới và những góc khuất bí ẩn – nơi mà cái “tôi” du hành: tâm trí chúng ta có thể không chỉ giới hạn trong bộ não; thay vào đó, chúng bao trùm toàn bộ vũ trụ.

Ngoài những gì mà tất cả ác quỷ đều làm – thì thầm những câu hỏi thú vị vào tai chúng ta – chúng cảm thấy nhiệm vụ của mình là đặt câu hỏi về mọi thứ mà các vị thần bên trong chúng ta muốn khẳng định:

“Tại sao bạn lại làm điều này?” “Sẽ tốt hơn nếu…?” “Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn…?” “Bạn đã dám tưởng tượng…?” “Bạn có đủ dũng cảm không?” “Bạn có đủ tốt không?” “Bạn có thực sự tâm linh như bạn tự nhận không? Bạn thực sự không muốn điều gì khác sao?”

Tất cả những câu hỏi này có thể khiến chúng ta nghi ngờ bản thân, lòng tốt, những lựa chọn và đức tin của mình. Nếu đức tin của chúng ta vẫn vững vàng sau khi bị chất vấn như vậy, chúng ta sẽ có được cảm giác “thần thánh”, vượt trội và chiến thắng. Nhưng điều này khiến tôi tự hỏi: điều gì sẽ xảy ra với chúng ta nếu không có sự nghi ngờ? Liệu chúng ta có đạt được đức tin? Lòng dũng cảm sẽ ra sao nếu không có nỗi sợ hãi? Lòng tốt sẽ ra sao nếu không chứng kiến tất cả những đau khổ trên thế giới? Đây là những câu hỏi nảy sinh từ một quan điểm trung lập, không phán xét “tốt” hay “xấu”, mà chỉ đơn giản là cách chúng ta trôi chảy giữa các cực điểm trong suy nghĩ mà tâm trí chúng ta tạo ra. Điều này khiến tôi tự hỏi về vai trò của ma quỷ. Liệu tạo hóa có sai lầm khi cho phép những thái cực của ánh sáng và bóng tối trong cuộc sống hiện sinh của chúng ta nếu nó không hỗ trợ sự tiến hóa tâm linh của chúng ta?

Tôi không biết nền văn hóa nào mà không nói về “thiện” theo nghĩa thần thánh hoặc các vị thần, và “xấu” theo nghĩa ma quỷ, và tạo ra một hệ thống thần thoại kỳ ảo gồm các nguyên mẫu từ tất cả các “khuôn mặt” mà chúng có thể thể hiện. Điều đó thật hấp dẫn, nhưng trên hết, chúng là những sáng tạo của chính tâm trí chúng ta, không tồn tại ở bất cứ nơi nào khác ngoài bên trong chúng ta.

Các cõi của thần thánh và ác quỷ—thiên đường, luyện ngục, địa ngục—đều có bản chất của những giấc mơ. Theo quan điểm này, thần thoại là giấc mơ của thế giới. — Joseph Campbell (1904–87)

Thường thì, chúng ta đối mặt với thần thánh và ma quỷ như những thế lực bên ngoài, xem tất cả các xung đột và vấn đề mình gặp phải là do chúng gây hại, và tìm kiếm sự cứu rỗi từ một nơi nào đó khác – có lẽ là từ thiên đường? Một câu thành ngữ của người Polynesia được nhà văn người Mỹ Joseph Campbell trích dẫn cho rằng: chúng ta đang “đứng trên lưng cá voi, câu cá nhỏ”, hàm ý rằng chúng ta đang cưỡi trên nguồn gốc của hoạt động của mình, tức là nền tảng của sự tồn tại; chúng ta nhìn ra bên ngoài và thấy những vấn đề xung quanh, nhưng lại không nhận ra rằng chính chúng ta là nguồn gốc của tất cả. Quan điểm này đã gây ra nhiều rắc rối trên thế giới và chắc chắn đã định hình các nền văn hóa và hệ thống tín ngưỡng.

Ví dụ, hãy xem xét việc ham muốn sở hữu thân thể phụ nữ của đàn ông đã khiến họ phải che đậy thân thể phụ nữ như thế nào. Việc áp đặt những hạn chế lên phụ nữ thậm chí đã dẫn đến việc thiêu sống hàng ngàn phụ nữ thông thái trong thời kỳ Tòa án dị giáo. Sự ngoại hóa ham muốn này xuất phát từ niềm tin rằng bằng cách loại bỏ yếu tố bên ngoài, người ta có thể loại bỏ ham muốn bên trong. Nhưng liệu điều đó có thực sự đúng? Hay những nỗ lực của con người nhằm dập tắt tiếng nói của dục vọng chỉ dẫn đến việc họ khuếch đại tiếng nói của nỗi sợ hãi, trong quá trình đó biến con người thành những con quỷ mà họ muốn trấn áp?

Khi từ chối nuôi dưỡng một con quỷ, chúng ta mở ra cánh cửa cho một con quỷ đói khát khác. Khi khao khát mãnh liệt một điều gì đó hoặc một ai đó, chúng ta trở nên chịu ảnh hưởng của dàn đồng ca những tiếng nói trong đầu, của thần điện và ác quỷ. Tuy nhiên, bằng cách dừng lại để lắng nghe, quan sát và phân tích một cách tỉnh thức, chúng ta có cơ hội khám phá tất cả các hiện tượng khi chúng xuất hiện trong nhận thức của mình, chúng ta có cơ hội thấu hiểu và khả năng điều hướng thế giới nội tâm của mình mà không thiên vị hay ưu ái. Bằng cách đối mặt với con quỷ hay nghi vấn và nhận ra dục vọng trong sự tĩnh lặng sâu lắng của nhận thức, chúng ta có cơ hội hiếm hoi để trải nghiệm tình yêu, vượt ra ngoài trải nghiệm của nỗi sợ hãi và sự ràng buộc. Khi chúng ta vượt qua nỗi sợ hãi đánh mất chính mình trong trải nghiệm của dục vọng, chúng ta có thể đầu hàng trước sự tan biến của bản sắc mà chúng ta đã quá bận rộn bảo vệ.

Nhưng chúng ta không thể siêu thoát vào sự hợp nhất thần thánh huyền bí nếu không đối mặt với những con quỷ sâu thẳm nhất bên trong mình. Giống như những người canh giữ cánh cửa dẫn đến thiên đường, thiên đường nội tâm, người ta phải vượt qua những thử thách của chúng để xứng đáng được bước vào. Thế giới mà chúng ta nhìn thấy là sự phản chiếu của chính chúng ta. Nếu tôi xung đột với các vị thần và ác quỷ bên trong mình, thì tôi sẽ nhìn toàn bộ thế giới như một chiến trường. Nếu tôi có thể ngồi thiền định, làm im lặng những tiếng nói và hình ảnh hỗn loạn bên trong, thì tôi có cơ hội tìm thấy sự bình yên với thế giới và với những người khác.

Có một câu chuyện ngụ ngôn Ấn Độ về ba sinh vật uống nước sông: một vị thần uống phải thần dược; một người phàm uống phải nước; và một ác quỷ uống phải bùn đất. Những gì bạn nhận được là kết quả của ý thức của chính bạn. — Joseph Campbell

Làm thế nào người ta có thể đạt được sự bình yên khi con quỷ chỉ bị nhốt trong những ngóc ngách ẩn khuất của tiềm thức—không được nghe thấy, không được chế ngự; không được chuyển hóa cũng không được hòa nhập?

Hai câu chuyện, một từ Bhutan và một từ thần thoại Hy Lạp, có thể minh họa quá trình chuyển hóa này.

Vào thế kỷ thứ bảy, Tây Tạng là một cường quốc quân sự dưới sự cai trị của vị vua vĩ đại Songtsen Gampo. Ông muốn tiến vào vương quốc Bhutan láng giềng, nhưng mỗi lần thử đều gặp phải thiên tai. Quan sát hình dạng của những ngọn núi và hồ nước ở đó, nhà vua nhận ra rằng toàn bộ đất nước bị bao phủ bởi thân thể của một nữ quỷ. Songtsen Gampo không muốn giết bà ta, vì điều này trái với đạo đức Phật giáo, thay vào đó ông đã khống chế bà ta bằng cách xây dựng 13 ngôi chùa (một số câu chuyện nói là 108 ngôi chùa) trên khắp Bhutan trên một phần thân thể của bà ta để chuyển hóa cơn thịnh nộ của bà ta, vốn là năng lượng thuần túy, thành sự bảo vệ của Phật pháp. Năng lượng sẽ vẫn như cũ, nhưng được hướng đến việc loại bỏ những tổn hại mà bà ta gây ra và giúp bà ta hỗ trợ tất cả chúng sinh thực hành điều thiện.

Câu chuyện khác kể về Persephone, cô con gái xinh đẹp của nữ thần sinh sản Hy Lạp, Demeter. Một ngày nắng đẹp, khi Persephone đang hái hoa, Hades, chúa tể của địa ngục, nhìn thấy nàng và, vì yêu say đắm, đã bắt cóc nàng xuống địa ngục. Ban đầu, Persephone chống cự, rồi khóc lóc, sau đó gần như nhịn đói để phản đối. Cuối cùng, nàng bị lừa ăn sáu hạt lựu và, bằng cách đó, một phần của Persephone trở thành nữ hoàng của thế giới ngầm. Mẹ nàng, Demeter, tuyệt vọng tìm kiếm sự trở về của con gái, nhưng nàng chỉ có thể đến thăm mẹ vào một số tháng trong năm. Những chuyến thăm này làm Demeter rất hạnh phúc, và mùa xuân sẽ nở rộ trong vẻ đẹp tươi tốt của nó. Nhưng ngay khi Persephone trở về thế giới ngầm, Demeter đã bỏ bê đất đai, mang đến cái ôm xám xịt của mùa đông.

Điều thú vị là trong cả hai câu chuyện, cái ác không chết mà biến đổi, và môi trường cũng biến đổi bởi sự thay đổi trong góc nhìn.

Khi ở trong địa ngục, chúng ta cảm thấy những con quỷ bên trong đã chiếm lấy: chúng gặm nhấm chúng ta từ bên trong và tiếng nói của tội lỗi, sự ràng buộc, hay sự giận dữ vang vọng dữ dội, không cho chúng ta được nghỉ ngơi. Bản năng đầu tiên của chúng ta là chạy trốn, tuy nhiên vì sự giày vò nằm trong chính chúng ta nên nó theo chúng ta đến bất cứ đâu. Chúng ta có thể lãng mạn hóa việc thiền định trong hang động như một vị đạo sĩ thánh thiện, nhưng vòng luân hồi nằm ngay trung tâm của bản thể chúng ta, ngay nơi chúng ta đang ngồi.

Đối mặt với thực tế khó chịu này, một số người trong chúng ta cảm thấy buộc phải tạo ra một câu chuyện mới cho cuộc sống đầy rắc rối của mình, hoặc chúng ta tìm kiếm những sự xao nhãng mới lạ để tránh đối mặt với con quỷ đang gào thét. Nhìn vào bóng tối của chính mình không phải là một nhiệm vụ dễ dàng, đặc biệt là khi không có gì đảm bảo sẽ thoát ra mà không bị tổn thương. Có thể mất nhiều năm, và ngay cả khi đó kết quả vẫn không chắc chắn. Trong những lúc như vậy, các vị thần dường như im lặng và cảm giác cô lập bao trùm.

Tuy nhiên, khi ký ức về sự hiện diện của các vị thần vẫn còn đọng lại, ngay cả trong bóng tối tĩnh lặng, chúng ta hướng về những lời cầu nguyện tha thiết. Tôi chưa bao giờ cầu nguyện với các nữ thần một cách thành tâm như trong những năm tháng đen tối của chính mình, khi tìm thấy trong bản thân năng lượng và sức mạnh của một vì sao được thúc đẩy bởi nhu cầu mãnh liệt muốn đến gần hơn với thần thánh bên trong tôi. Bóng tối mà một người có thể chịu đựng tỷ lệ thuận với niềm hạnh phúc mà người đó sẵn sàng trải nghiệm. Không có màn đêm, người ta không bao giờ có thể trân trọng ngày; không có nỗi sợ hãi, người ta không bao giờ có thể khám phá ra lòng dũng cảm. Chiến trận tạo nên anh hùng, và những trận chiến nội tâm sinh ra những anh hùng thầm lặng. Tất nhiên, tôi không ủng hộ chiến tranh để giành chiến thắng, nhưng tôi thừa nhận tính tất yếu của chúng.

Vẻ đẹp của sự cân bằng trong vũ trụ là ý nghĩa thực sự của sự hài hòa: của mùa xuân và mùa đông; ngày và đêm; ma quỷ và đền thờ; địa ngục và trí tuệ thiêng liêng; sự sống và cái chết.

Trong hàng nghìn năm, bộ ba thần thánh Brahma, Vishnu và Shiva của đạo Hindu đã tượng trưng cho sự sáng tạo, sự lan tỏa và sự hủy diệt. Bộ ba thần thánh này cũng được phản chiếu bên trong chúng ta. Đạo Hindu cũng đề cập đến sự đối lập của nhị nguyên, Shiva và Shakti, mà chúng ta trải nghiệm bên trong và trong nhận thức về thế giới của mình. Chúng ta phải đối mặt với những quyết định và đấu tranh giữa "thiện" và "ác". Chúng ta định hướng các quyết định trong cuộc sống dựa trên những gì chúng ta nghĩ sẽ mang lại ít đau khổ và nhiều hạnh phúc hơn, đó là la bàn đơn giản của chúng ta.

Trong khi đó, các nhà giả kim từ lâu đã chỉ ra vàng nằm trong các kim loại nặng và hành trình huyền bí sâu sắc của sự thiêu đốt, nung chảy, chưng cất tâm linh - sự biến đổi không có cái chết, cho đến khi quá trình giả kim đạt đến đỉnh điểm trong viên đá triết học huyền thoại, linh hồn bất tử.

Figure 1: Machig Labdron

Chúng ta cần xem xét điều gì sẽ xảy ra với chúng ta nếu chúng ta chọn cách trốn tránh hoặc cố gắng kìm nén những con quỷ trong mình. Tuy nhiên, vẫn còn đó câu hỏi làm thế nào để đối mặt với chúng, bởi vì chúng vẫn sở hữu sức mạnh hủy diệt khủng khiếp.

Một phương pháp thực hành sâu sắc và thiết thực, tương tự như phương pháp chod của Phật giáo Tây Tạng, được gọi là “nuôi dưỡng những con quỷ trong mình”, được sáng tạo bởi nữ tu yoga Machig Labdron vào thế kỷ 11 và đã được hiện đại hóa bởi vị thầy Phật pháp người Mỹ Lama Tsultrim Allione.

Thầy của Machig Labdron, Dampa Sangye, hướng dẫn bà: “Hãy thú nhận tất cả những lỗi lầm tiềm ẩn của con! Hãy đến gần những điều mà con thấy ghê tởm! Bất cứ ai mà con nghĩ rằng con không thể giúp đỡ, hãy giúp họ! Bất cứ điều gì mà con đang bám chấp, hãy buông bỏ! Hãy đến những nơi khiến con sợ hãi, chẳng hạn như nghĩa trang! Chúng sinh vô biên như bầu trời, hãy nhận thức điều đó! Hãy tìm thấy Đức Phật bên trong chính mình. Trong tương lai, giáo pháp của con sẽ rực rỡ như mặt trời chiếu sáng trên bầu trời!”

Việc thực hành nuôi dưỡng những con quỷ bên trong bắt đầu bằng việc nhận biết cảm xúc giận dữ, thù hận, sợ hãi hoặc buồn bã – bất cứ điều gì giày vò bạn – và xác định vị trí chúng được tích trữ trong cơ thể. Với bước đầu tiên này, trong nỗ lực làm cho năng lượng trở nên cụ thể hơn, người ta tưởng tượng kích thước, màu sắc, kết cấu, âm thanh, mùi và tất cả các chi tiết về hình dáng của nó. Ở giai đoạn này, người ta có thể vẽ ra con quỷ. Bây giờ chúng ta đã cho nó một khuôn mặt, người ta bắt đầu hỏi con quỷ: “Ngươi muốn gì?” “Ngươi thực sự muốn gì?” Bất kể câu trả lời là gì, bạn hãy hình dung việc cho con quỷ này ăn bất cứ thứ gì nó thèm muốn – thường là mật ngọt ấm áp từ trái tim sùng kính nhất, tuôn trào và bao trùm lấy con quỷ này.

Với hình ảnh này, hãy nuôi dưỡng sự hiểu biết sâu sắc về nỗi buồn và sự giận dữ đã duy trì con quỷ này và đón nhận nó bằng tình yêu thương vô bờ bến và sự không sợ hãi. Trong quá trình này, con quỷ sẽ biến đổi thành thứ được gọi là đồng minh, sau đó bạn có thể cho phép nó thực hiện một lời thề long trọng về sự hướng dẫn và bảo vệ dành cho bạn.

Bạn có thể tìm thấy thông tin chi tiết đầy đủ về cách thực hành này trong sách và video trên YouTube của Lama Allion. Tuy nhiên, trên hết, hãy để sức mạnh dẫn dắt của trực giác đưa bạn đến với mình—ánh sáng lấp lánh ẩn sau những đám mây giông đen tối mà chúng ta có được thông qua việc thực hành thiền định tĩnh lặng và chiêm nghiệm không phán xét. Hãy thừa nhận vị trí của vạn vật trong vũ trụ, tôn trọng nó, nhận ra nó, chấp nhận nó, và di chuyển uyển chuyển như một vũ công giữa những con sóng và cánh cổng mà cuộc sống, tối cao hơn tất cả mọi thứ, có thể mang đến cho trải nghiệm của bạn./.

https://www.buddhistdoor.net/features/the-secret-of-all-demons/

 

ĐẠO PHẬT KHÔNG PHẢI LÀ VIỆC ĂN THUẦN CHAY

Buddhism Isn’t About Being Vegan[i]
Tác giả: Jennifer Keishin Armstrong
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Hãy hỏi mọi người họ biết gì về những Phật tử, đặc biệt là những người chưa bao giờ gặp gở những Phật tử, và bạn thường gặp một vài câu trả lời đơn giả. Họ yên hòa. Họ tử tế. Họ rất dễ tính. Họ không uống rượu. Và họ không ăn thịt.

Than ôi, không có thực tập, tôn giáo hay khác hơn, bảo đảm với bạn về bất cứ điều gì về những thứ này. Thiền tập là tuyệt vời, nhưng không phải là phép mầu. Như một người nào đó đã từng thực tập Zen Phật Giáo 12 năm qua, tôi biết điều này rất rõ.

Nó nói rằng, trong khi nhiều hành giả Phật tử khắp thế giới thực hành tối thiểu trong một hy vọng nào đó để trở thành yên bình hơn, tử tế hơn và định tâm hơn, để cuối cùng là nguyên tắc cụ thể hơn – không ăn thịt – là khá xa đối với việc quán chiếu của ngay cả những học sinh và giáo viên nghiêm khắc. (cùng giống với việc uống rượu, nhưng đó vào những lúc khác.”

Siddhartha Gautama (tức là  Đức Phật Thích Ca), người lập ra  Đạo Phật hơn 2.500 năm trước ở Ấn Độ. Khoảng 535 triệu người xác định như những hành giả Phật tử khắp trên thế giới ngày nay. Những thái độ về việc ăn chay rất rộng rãi trong những người ấy, mặc dù một nguyên tắc chính của Phật Giáo là không làm tổn hại chúng sanh – trong thực tế. Những người Phật tử thệ nguyện bảo vệ chúng sanh. Vậy thì tại sao tất cả những người Phật tử kể cả tôi không là những người ăn chay?

Không phải tất cả những Phật từ là ăn chay (Vegetarian) hay ăn chay (vegan) thuần.[ii] | Eileen W. Cho. Câu trả lời, nếu bạn là người thích những câu trả lời, thì đó là rất mơ hồ, không có một đáp án duy nhất. Một số bậc thầy và học giả nói rằng chính  Đức Phật ủng hộ một sự ăn chay kiêng cử. Những người khác nói rằng những hành giả phải tránh thịt chỉ khi nó bị giết một cách đặc biệt cho họ. Nói tóm lại, có nhiều cách để diễn dịch giới thứ nhất là “tránh lấy đi mạng sống,” nếu bạn thích những sự diễn dịch cứng nhắc.

Nhưng Phật Giáo nổi tiếng không quan tâm trong những câu trả lời hời hợt hay những sự diễn dịch cứng nhắc. Vì vậy vấn đề tại sao tất cả những người Phật tử không phải là những người ăn chay đi xuyên qua trọng tâm của điều gì có nghĩa là một người Phật tử. Nó giới thiệu một quy tắc rõ ràng với một giá trị đi đôi – ăn chay hay không – trong một sự thực hành vốn né tránh vô điều kiện việc tuân thủ theo những mệnh lệnh và dạy những người đi theo đi vượt qua những gì tuyệt đối. Mặc dù không sát sinh là một giáo lý cốt lõi của sự thực hành này, nhưng Trung đạo — việc tránh xa các thái cực — cũng quan trọng không kém. Phật giáo có xu hướng dạy cho các hành giả hiện đại phải cân nhắc đến những sự phức tạp của cuộc sống ngày nay, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa muôn loài, và những sắc thái tinh tế trong từng hoàn cảnh cá nhân khi đưa ra các lựa chọn đạo đức, thay vì áp dụng các câu châm ngôn một cách thiếu suy nghĩ. Đó lại chính là điều mà nhiều tôn giáo chính dòng thường làm, và là lý do tại sao chúng thường dẫn đến xung đột và chia rẽ. Đó là kiểu tư duy đã dẫn tới chủ nghĩa cực đoan tôn giáo — như việc những người tự nhận là tín đồ Cơ Đốc giáo sát hại các bác sĩ phá thai, hay những kẻ đánh bom liều chết hành động nhân danh Hồi giáo.

Nói vậy không có nghĩa là Phật giáo là một tôn giáo tự do vô tổ chức. 'Các nguyên tắc đạo đức ở đây là những chủ đề để quán chiếu, chúng được tạo ra để thử thách chúng ta mỗi ngày,' Ethan Nichtern, một giáo thọ Phật giáo và là tá[iii]c giả của nhiều cuốn sách, bao gồm cuốn The Road Home: A Contemporary Exploration of the Buddhist Path (Đường Về Nhà: Một Cuộc Khám Phá Đương Đại Về Con Đường Phật Giáo)[1], chia sẻ. 'Thế giới này rất phức tạp, và ngay khi bạn chấp nhận sự phức tạp đó, các lựa chọn của chúng ta sẽ không còn là trắng hay đen nữa. Đồng thời, cốt lõi là chúng ta phải sống chung với thử thách đó. Điều này không có nghĩa là những giáo lý này không đưa ra định hướng nào cả.’

Trong thực tế, giáo huấn nhà Phật chứa đựng một số ngôn ngữ rõ ràng nhất, trong tất cả những tôn giáo quan trọng của thế giới, về chủ đề sự sống của thú vật. Giới thứ nhất cũng thường được diễn dịch như “không sát sanh” hay “không tổn hại,” áp dụng cho tất cả chúng sanh” – không chỉ cho loài người, mà là bất cứ hình thức sống nào cảm thấy đau đớn. Kinh Lăng Già lên án gay gắt việc ăn thịt, trong đó chỉ rõ rằng 'nếu chúng ta sát hại [các chúng sinh] và ăn thịt chúng thì cũng giống như sát hại và ăn thịt cha mẹ của chính mình' bởi vì 'tất cả nam giới đều là cha của ta, và tất cả nữ giới đều là mẹ của ta'.

 Phật giáo có xu hướng dạy cho các hành giả hiện đại phải cân nhắc đến những sự phức tạp của cuộc sống ngày nay. | A. Jesse Jiryu Davis

Bob Isaacson, một hành giả Phật giáo sống tại San Diego, người đã ăn chay trường nhiều năm và từng là luật sư nhân quyền, đã thành lập nhóm vận động Dharma Voices for Animals (Tiếng nói Chánh pháp cho Động vật) vào mười năm trước, sau khi nhận thấy nhiều trung tâm Phật giáo nơi ông tham dự các sự kiện hoặc khóa tu không hề phục vụ các bữa ăn chay (vegetarian), chứ chưa nói đến thuần chay (vegan). Ông đã nghe qua mọi lời lý sự biện bạch của các Phật tử để biện minh cho việc ăn thịt, và đã viết rất chi tiết về các giáo lý Phật giáo đề cập đến chủ đề này (has written in detail about Buddhist doctrine that addresses the topic.)[iv].

Các lò mổ nằm ngoài tầm mắt, nên cũng khuất khỏi tâm trí,” ông nói. “Vì vậy, điều mà bạn thường nghe mọi người nói là, ‘Tôi đâu có giết con vật đó.’ Nhưng chính bạn đang cắn vào da thịt nó, đang nhai và đang nuốt nó. Bạn đang tham gia một cách mật thiết vào cái chết và sự đau khổ của con vật.” Ông cũng chỉ ra khái niệm “Chánh mạng” (nghề nghiệp chân chính) trong Phật giáo, điều khuyên các Phật tử nên mưu sinh theo cách tạo ra nhiều điều tốt đẹp nhất và gây ra ít tác hại nhất. Một trong số ít những sinh kế mà Đức Phật đặc biệt chỉ rõ là không chính mạng chính là đồ tể (sát hại động vật). “Nếu bạn ăn một con vật, thì phải có ai đó giết nó,” Isaacson nói. “Tại sao lại ép người khác phải sát hại một con vật cho bạn?

Không phải tất cả những người Phật tử ăn chay đều là thuần chay, mặc dù một số tranh luận rằng nếu bạn đang cắt thịt để cứu chúng sanh, thì nó chỉ có nghĩa cũng như cắt sửa và trứng. Alan Dale, người sáng lập cộng đồng trên mạng Phật Giáo Thuần Chay[v] (Vegan Buddhism), [Ông ấy] ví việc tiêu thụ các sản phẩm từ sữa như hành vi trộm cắp — một hành động khác mà các giới luật Phật giáo đặc biệt cảnh báo chống lại. “Chẳng phải chúng ta đang đánh cắp mạng sống của những loài động vật này sao?” ông nói. “Chúng ta đang lấy trộm trứng của chúng. Chúng ta đang ăn cắp sữa của chúng, thứ vốn dĩ phải thuộc về những chú bê con.

Mặc dù bất kỳ Phật tử nào cũng khó có thể lập luận để phản đối việc ăn chay, nhưng việc ăn thịt vẫn còn phổ biến trong giới hành giả vì một vài lý do. Tại Tây Tạng, nơi một nhánh Phật giáo lớn được hình thành vào thế kỷ thứ 7, việc ăn thịt đã gắn liền sâu sắc vào văn hóa đến mức ngay cả hầu hết các vị Lạt-ma, hay các bậc thầy dẫn dắt, cũng là những người ăn thịt, và họ không dạy ăn chay như một yêu cầu bắt buộc. Một lý do khác khiến các giáo thọ Phật giáo có thể không nhấn mạnh việc ăn chay là vì, dù không sát sinh và từ bi với chúng sanh là những niềm tin cốt lõi của tôn giáo này, thì sự phản đối của Đức Phật đối với chủ nghĩa khổ hạnh cũng vậy. Ngài quan niệm con đường của mình là một sự lựa chọn ôn hòa thay thế cho các phương pháp tu tập tâm linh khác thời bấy giờ vốn đòi hỏi những thái cực khắc nghiệt về thể xác từ các tín đồ. Chẳng hạn, các tín đồ Kỳ Na giáo (Jain giáo) ăn chay và thậm chí không ăn cả các loại củ (rễ), vì họ tin rằng việc nhổ chúng lên khỏi mặt đất sẽ làm tổn hại đến cây trồng và các vi sinh vật xung quanh. Bản thân Đức Đạt-lai Lạt-ma cũng đã bắt đầu ăn thịt theo lời khuyên của bác sĩ sau khi bị nhiễm viêm gan B — nhưng ngài vẫn khuyến khích các Phật tử trên khắp thế giới ăn chay nếu có thể: 'Chúng ta phải tôn trọng mọi hình thức của sự sống'.

Chúng ta đưa ra những lựa chọn khác nhau, có những ưu tiên khác nhau trong suốt cuộc đời và cố gắng luôn ý thức được sự phụ thuộc lẫn nhau – cách mà những lựa chọn của chúng ta ảnh hưởng đến cơ thể, gia đình và thế giới xung quanh.

Nhiều Phật tử ăn thịt viện dẫn một điều răn từ trường phái Phật giáo Theravada nói rằng các tín đồ có thể ăn thịt động vật không bị giết riêng cho họ. Nhưng Isaacson chỉ ra rằng quy định này được đặt ra cho thời điểm và địa điểm mà các nhà sư đi khất thực từng nhà để kiếm sống. Ông giải thích: “Nếu một gia đình đang ăn, bạn có thể lấy một vài miếng thức ăn trên đĩa.” Điều đó chỉ áp dụng nếu bạn là một nhà sư.

Thực tế là, hầu hết những điều này chỉ là tranh cãi nhỏ nhặt, như thể chúng ta đều là luật sư trong phiên tòa nghiệp báo. Đôi khi mọi chuyện đơn giản như thế này: Phật tử vi phạm giới luật—lấy những thứ không thuộc về mình, uống rượu bia, nói năng sai trái—nhưng vẫn tiếp tục thực hành để cố gắng trở nên tốt hơn. Điều tương tự cũng đúng với việc lựa chọn ăn thịt. Tôi đã từng ăn chay, ăn cá và không ăn thịt đỏ vào nhiều thời điểm khác nhau trong quá trình tu tập Phật giáo của mình. Tôi có thể đưa ra những lời biện minh cho tất cả, kể cho bạn nghe về các bác sĩ, lý do sức khỏe và những kẽ hở trong giáo lý Phật giáo. Nhưng không thể phủ nhận một sự thật rằng ăn ít động vật và các sản phẩm từ động vật hơn có nghĩa là ít đau khổ hơn.

Chúng ta đưa ra những lựa chọn khác nhau, có những ưu tiên khác nhau trong suốt cuộc đời và cố gắng luôn ý thức được sự phụ thuộc lẫn nhau – cách mà những lựa chọn của chúng ta ảnh hưởng đến cơ thể, gia đình và thế giới xung quanh. Ngay cả chế độ ăn bán chay – từ việc ăn chay vào thứ Hai đến việc đơn giản là chọn Impossible Burger [vi](bánh kẹp với thịt nhân tạo) thường xuyên hơn – cũng giúp giảm bớt đau khổ. Bạn không cần phải chọn phe nào để làm điều tốt hơn một chút, và ý thức thường hướng chúng ta đến điều tốt đẹp hơn.

Tôi không phải là người ăn chay trường 100%, và hiện tại tôi cũng không ăn chay hoàn toàn, nhưng khi tôi chọn Impossible Burgers, một phần là do thói quen ăn uống của mình. Việc đưa ra một sự phân loại nhị nguyên—ăn chay hay không—thậm chí có thể khiến những người không tự nhận mình là người ăn chay hoàn toàn không muốn cân nhắc các lựa chọn thực phẩm từ thực vật trong chế độ ăn uống hàng ngày của họ.

 "Phật giáo khuyến khích con người không ngừng nỗ lực để trở nên tốt đẹp hơn.". | AFP via Getty Images

Tôi cũng thỉnh thoảng uống rượu, nói dối và cư xử thiếu tử tế hơn mức cần thiết. Tôi không thể biện minh cho những lựa chọn này từ góc độ Phật giáo hay con người, nhưng việc thực hành Phật giáo khuyến khích tôi không ngừng cố gắng để trở nên tốt hơn, để đạt được sự cân bằng.

Anne Carolyn Klein, giáo sư nghiên cứu tôn giáo tại Đại học Rice và là giám đốc sáng lập kiêm Lạt ma thường trú tại Chùa Tây Tạng Dawn Mountain ở Houston, từng kể với tôi về một khóa tu ở Ấn Độ. Bà và những người khác tham dự đã cẩn thận đi thành hàng một ngoài trời để hạn chế tối đa việc giết côn trùng. “Chúng tôi không hủy bỏ khóa tu chỉ vì sợ giết côn trùng,” bà nói về những sự thỏa hiệp vốn có trong hầu hết mọi hành động trên Trái đất. “Người ta làm hết sức mình, và điều thật sự quan trọng là làm hết sức mình chứ không nói rằng, ‘Ồ, dù sao cũng phải giết vài con côn trùng, nên chắc là ổn thôi.’ Điều đó không ổn. Chúng ta làm những việc không ổn, và chúng ta nhận ra rằng chúng không ổn.”

Từ quan điểm Phật giáo, không có lý lẽ thuyết phục nào ủng hộ việc ăn thịt. Tại sao không phải tất cả Phật tử đều ăn chay hoặc thuần chay? Bởi vì Phật tử không hoàn hảo. Việc tu tập chỉ đơn giản là khuyến khích chúng ta không ngừng cố gắng để trở nên tốt hơn.

Ẩn Tâm Lộ, ngày 11/08/2026

---

Các quan điểm được thể hiện trong các bài viết ý kiến là của tác giả và không phản ánh chính sách hoặc lập trường của LIVEKINDLY.

Jennifer Keishin Armstrong

https://www.livekindly.com/buddhism-isnt-about-being-vegan/

---

[i] Ăn thuần chay (Vegan) không có sản phẩm từ động vật.

[ii] Vegetarian là ăn chay (có thể ăn trứng, sữa), còn Vegan là ăn chay thuần (kiêng tuyệt đối mọi sản phẩm từ động vật).

[iii] “Được xây dựng trên nền tảng của lòng từ bi, những lời dạy của Nichtern mang đến một nền giáo dục sâu sắc, sáng rõ và toàn diện về sự tự nhận thức, tính tương thuộc và sự giác ngộ.”
— Publisher’s Weekly

Ngay lúc này, bạn có cảm thấy như đang ở nhà? Hay bạn đang cảm nhận một nỗi lo âu hay sự bất định lơ lửng đâu đây—một sự bất an ngầm ẩn khiến bạn thấy có chút không thoải mái, chút xao nhãng và mất kết nối với những người xung quanh?

Trong cuốn sách The Road Home (Đường về nhà), Ethan Nichtern khám phá hành trình mà mỗi chúng ta trải qua để tìm lại nơi mình thuộc về. Đúc kết từ các nghiên cứu đương đại về thiền định, chánh niệm cùng kinh nghiệm của một giảng sư và hành giả Phật giáo, Nichtern mô tả bằng những thuật ngữ tươi mới và có sức lay động sâu sắc về trải nghiệm hiện sinh cơ bản vốn là nguồn gốc của sự tìm kiếm tâm linh—và cả khía cạnh đối nghịch đầy nguy hiểm của nó: chủ nghĩa vật chất tâm linh. Ông hé lộ cách mà cuộc tìm kiếm sự tự nhận thức của mỗi cá nhân gợn sóng lan tỏa vào các mối quan hệ, cộng đồng và toàn xã hội. Đồng thời, tác giả cũng giải thích chính xác cách thức mà bằng việc hướng sự chú ý đến những gì đang diễn ra xung quanh và bên trong chính mình, chúng ta có thể tăng cường cảm giác kết nối với tha nhân, và cùng lúc đó, thay đổi theo hướng tốt đẹp hơn những mô thức cá nhân lẫn tập thể về lòng tham ái, sự thờ ơ và tính vô tâm. 

[iv] Những Người Bạn Không Phải Thực Phẩm (Friends not food)

[v] Vegan Buddhism (Phật giáo Thuần chay) là một xu hướng phát triển hướng tới lối sống vị tha và từ bi hơn, tuân theo giới luật đầu tiên của Phật giáo là không sát sinh (tiếng Pali, Phạn: ahimsa - bất hại).

Khác với người ăn chay thường (vẫn có thể dùng sữa, trứng), một Phật tử thuần chay (Vegan Buddhist) góp phần xóa bỏ sự đau khổ của động vật bằng cách không ăn thịt, trứng, sữa hoặc tiêu thụ bất kỳ sản phẩm nào khác có nguồn gốc từ động vật.

[vi] Impossible Burger được thiết kế trong phòng thí nghiệm để mô phỏng chính xác 100% hương vị, mùi thơm, độ dai và thậm chí là có thể "chảy nước sốt màu đỏ" (rỉ máu) y như một miếng thịt bò thật khi nướng trên vỉ.

NHỮNG NGƯỜI BẠN, KHÔNG PHẢI THỰC PHẨM

friends, not food
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Khi Đức Phật dạy chúng ta không được sát sinh, Ngài không hề ngoại lệ đối với những loài động vật mà chúng ta thích ăn. Mặc dù nhiều Phật tử ăn thịt, Bob Isaacson của tổ chức Dharma Voices for Animals (Tiếng nói Chánh pháp cho Động vật) lập luận rằng họ không nên ăn thịt.

bob isaacson

18 may 2019

Nếu bạn dừng người dân trên đường phố Chicago hoặc London và hỏi họ liệu Phật tử có ăn chay không, câu trả lời phổ biến nhất bạn nhận được có lẽ là "có". Quan niệm chung, ít nhất là ở phương Tây, là vì Phật giáo dựa trên sự tôn kính sự sống, nên những người theo đạo không ăn thịt động vật. Và mặc dù đúng là các trường phái Đại thừa thường khuyến khích chế độ ăn chay, nhưng thực tế là đa số Phật tử vẫn ăn thịt.

Tuy nhiên, Đức Phật không hề làm ngơ trước nỗi đau khổ của động vật, như nhiều người vẫn thường nghĩ. Giới luật đầu tiên mà Ngài dạy là “không sát sinh”. Trong đó, Đức Phật không chỉ giới hạn giáo lý về lòng từ bi đối với con người, mà còn bao gồm tất cả chúng sinh – tất cả những sinh vật có thể cảm nhận được nỗi đau.

Trong các kinh điển Đại thừa, chẳng hạn như kinh Lăng Già (Lankavatara), Đức Phật tự nhận mình là người ăn chay và mong muốn các đệ tử của mình noi theo gương Ngài: “Này Đại Huệ (Mahamati), nếu không ai ăn thịt vì bất kỳ lý do gì, thì sẽ không có kẻ hủy diệt sự sống.”

Tôi nên lựa chọn như thế nào để tránh gây ra hoặc tiếp tay cho sự đau khổ của những sinh linh khác?

Trong Kinh tạng Pali – nền tảng giáo lý của Phật giáo Theravāda (Nam truyền), chúng ta tìm thấy kinh Jīvaka (Trung Bộ Kinh 55) thảo luận về "Ba điều thanh tịnh" (Tam tịnh nhục). Tại đây, nhằm dung hòa mối quan hệ tương thuộc giữa tăng đoàn và cộng đồng cư sĩ, đồng thời bảo vệ mạng sống của các chúng sinh, Đức Phật đã chỉ dạy các tu sĩ của mình rằng: khi đi khất thực, họ không được phép ăn những miếng thịt động vật được đặt vào bình bát nếu họ thấy, nghe, hoặc nghi ngờ (một ranh giới rất thấp) rằng con vật đó bị giết để phục vụ riêng cho họ. Kinh Jīvaka không bàn đến tính luân lý của việc người cư sĩ tiêu thụ động vật; do đó, kinh này không thể được sử dụng để biện minh cho điều đó, và cũng không thể biện minh cho việc tu sĩ tiêu thụ động vật khi không trong bối cảnh đi khất thực.

Để biện minh cho thói quen ăn uống của mình, một số người thực hành Phật pháp phương Tây thích nói rằng, “chúng ta có sự lựa chọn.” Tất nhiên chúng ta có quyền lựa chọn có ăn thịt động vật hay không, nhưng liệu chúng ta có sự lựa chọn hay không lại là câu hỏi sai. Câu hỏi đúng đắn là câu hỏi đạo đức: Tôi nên lựa chọn như thế nào để tránh gây ra hoặc ủng hộ sự đau khổ cho các chúng sinh khác?

Một số người tu tập Phật pháp cố gắng biện minh cho thói quen ăn uống của họ bằng cách nói rằng việc chúng ta có ăn thịt động vật hay không không liên quan gì đến Phật pháp, nhưng vì việc ăn thịt động vật quyết định sự sống hay cái chết của các chúng sinh khác, nên nó nhất thiết nằm ở cốt lõi của Phật pháp. Khi một người cắn, nhai và nuốt cánh gà tây hoặc ức gà, người đó trực tiếp và mật thiết tham gia vào cái chết của sinh vật đó. Cả gà tây lẫn gà ta đều không muốn bị giết thịt rồi bị một Phật tử ăn. Có bao nhiêu tỷ động vật sẽ chết trong năm nay để nuôi sống khoảng một tỷ Phật tử trên thế giới?

Một số Phật tử tin rằng miễn là họ không tự tay giết những con vật mà họ ăn, thì không có vấn đề gì. Nhưng trong giáo lý Bát Chánh Đạo về chánh mạng, Đức Phật đã liệt kê năm nghề nghiệp cần tránh, bao gồm giết mổ động vật và chăn nuôi động vật để giết mổ. Bằng cách cấm Phật tử chăn nuôi động vật để giết mổ, Đức Phật đã vạch ra ranh giới đạo đức không phải ở việc có cắt cổ con vật hay không, mà là ở việc có kiềm chế hay không tham gia vào một chuỗi hoặc quá trình dẫn đến cái chết của động vật. Những người vỗ béo động vật để giết mổ và những người cắn, nhai và nuốt các bộ phận cơ thể của chúng đều là một phần của chuỗi hoặc quá trình giết mổ. Nếu không có những người ăn thịt chúng, sẽ không có con vật nào bị giết mổ.

Việc trực tiếp giết mổ động vật vi phạm giới thứ nhất cũng như các giáo lý khác của giới luật. Làm sao một người tu tập Phật pháp có thể ăn thịt động vật khi biết rằng những người làm việc ở lò mổ, những người trực tiếp giết mổ, đang tích lũy những nghiệp chướng rất mạnh mẽ và bất lành? Những người lao động này, ít nhất là ở Hoa Kỳ, chủ yếu là người da màu, bao gồm cả người nhập cư, thường đến từ Mỹ Latinh, những người có rất ít lựa chọn và ít khả năng tự vệ. Hơn nữa, công việc ở lò mổ nằm trong số những công việc có mức lương thấp nhất và bẩn thỉu nhất trong thế giới công nghiệp hóa.

Tốt hơn hết là nên bắt đầu loại bỏ các sản phẩm từ động vật khỏi chế độ ăn uống của bạn một cách từ từ hơn là không bắt đầu chút nào.

Người ta ước tính rằng người phương Tây ăn mười nghìn con vật trong suốt cuộc đời. Theo một báo cáo của Liên Hợp Quốc, ngành công nghiệp thịt gây ra hiện tượng nóng lên toàn cầu (thông qua phát thải khí carbon dioxide, methane và nitrous oxide) nhiều hơn tất cả xe hơi, xe tải, SUV, máy bay và tàu thuyền trên thế giới cộng lại. Việc sản xuất một chế độ ăn dựa trên thịt cần lượng nước gấp hơn mười lần so với chế độ ăn chay hoàn toàn, và động vật nuôi ở Mỹ thải ra lượng phân gấp 130 lần so với dân số loài người. Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường, nước thải từ các trang trại công nghiệp gây ô nhiễm sông hồ của chúng ta nhiều hơn tất cả các nguồn công nghiệp khác cộng lại.

Nếu bạn không thể ngừng ăn thịt, gà và cá cùng một lúc, hãy thử: 1) ăn chay hoặc thuần chay một, hai hoặc ba ngày một tuần, 2) ăn bữa sáng hoặc bữa trưa không có thịt mỗi ngày, hoặc 3) khi bạn bè và gia đình đến ăn tối, hãy chuẩn bị một bữa ăn chay hoặc thuần chay. Tốt hơn là nên bắt đầu loại bỏ các sản phẩm từ động vật khỏi chế độ ăn uống của bạn một cách từ từ hơn là không bắt đầu chút nào.

Việc không ăn thịt động vật là một hành động vui vẻ thể hiện sự ủng hộ sự sống và tình yêu thương. Đó là một hành động của lòng nhân ái, lòng từ bi và niềm vui đồng cảm. Đó cũng là một hành động của sự hào phóng để mang lại sự sống cho những sinh vật dễ bị tổn thương nhất - những loài động vật mà cuộc sống của chúng phụ thuộc trực tiếp vào những lựa chọn mà chúng ta đưa ra.

Các loài động vật nuôi mà chúng ta ăn thường bị nhốt riêng lẻ, khiến việc dành thời gian với chúng như với chó và mèo trở nên rất khó khăn. Nhưng khi chúng ta làm quen với gà tây, gà ta, lợn và bò, chúng ta sẽ thấy rằng mỗi con vật là một cá thể riêng biệt với tính cách, sở thích và khát vọng sống mạnh mẽ như bất kỳ con người nào. Những con vật này thông minh, nhạy cảm và giàu tình cảm, chúng hình thành mối liên kết với nhau và với người chăm sóc.

Không thể phủ nhận rằng động vật phải chịu đựng rất nhiều trên đường đến bàn ăn của chúng ta. Vì người ta không thể đến thăm một trang trại công nghiệp hay lò mổ để chứng kiến sự kinh hoàng và đau đớn mà không gặp phải sự bảo vệ nghiêm ngặt như nhà tù với dây thép gai và hàng rào điện, chó canh gác và ổ khóa, nên gần như không thể tận mắt chứng kiến mức độ đau khổ. Các tập đoàn đa quốc gia điều hành ngành kinh doanh hàng tỷ đô la này không muốn công chúng chứng kiến những gì chắc chắn là địa ngục trần gian đối với động vật.

Nhờ những người phụ nữ và đàn ông dũng cảm, những người đã dùng máy quay giấu kín để ghi lại những gì thực sự xảy ra phía sau hàng rào dây thép gai, giờ đây tất cả chúng ta đều có được cái nhìn toàn cảnh. Nếu bạn ăn thịt động vật và tự nhận mình là Phật tử, xin hãy dừng lại mười phút, như một sự thực hành chân lý cao quý thứ nhất, và xem một trong những video này, chẳng hạn như "Nếu các lò mổ có tường kính, tất cả chúng ta sẽ ăn chay", do Paul McCartney thuyết minh, hoặc "Hãy gặp gỡ thịt của bạn", do Alec Baldwin thuyết minh.

Nếu bạn ăn thịt động vật, xin hãy hiểu rằng chúng không muốn lòng thương xót của bạn; chúng chỉ muốn bạn đừng ăn thịt chúng.

bob isaacson

Bob Isaacson là chủ tịch kiêm đồng sáng lập của Dharma Voices for Animals (Tiếng nói Chánh pháp cho Động vật), một tổ chức quốc tế Phật giáo bảo vệ quyền và vận động cho động vật.

https://www.lionsroar.com/friends-not-food/