Nguyên tác: Heart of Wisdom
Tác giả: Đức Đạt Lai Lạt Ma
Anh dịch: Thupten Jinpa
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
---
___
Bản kinh Phật giáo ngắn mang tên Heart of Wisdom
(Trái Tim của Trí Tuệ), nền tảng cho những bài giảng của Đức Đạt Lai Lạt Ma được trình bày trong cuốn sách này, là một
trong những bản kinh thiêng liêng nhất của Phật giáo Đại thừa. Đây là truyền thống
Phật giáo từng phát triển mạnh mẽ tại Ấn Độ, Trung Hoa, Tây Tạng, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mông Cổ, Việt Nam và
nhiều vùng của Trung Á, bao gồm cả khu vực ngày nay là Afghanistan.
Trong hơn hai thiên niên kỷ, bản kinh này đã giữ một vai
trò vô cùng quan trọng trong đời sống tôn giáo của hàng triệu Phật tử. Kinh đã
được ghi nhớ, tụng đọc, nghiên cứu và thiền quán bởi những người mong muốn đạt
tới điều mà Phật giáo Đại thừa gọi là sự
viên mãn của trí tuệ.
Ngay cả ngày nay, việc tụng đọc bản kinh này vẫn có thể
được nghe thấy trong các tu viện ở Tibet, nơi kinh được tụng bằng giọng trầm
sâu đặc trưng; trong các thiền tự của Nhật Bản theo truyền thống Thiền (Zen Buddhism), nơi việc tụng kinh hòa nhịp với tiếng
trống đều đặn; và trong các ngôi chùa tại Trung Hoa và Việt Nam, nơi bản kinh được hát lên bằng những
giai điệu du dương.
Thường được gọi bằng tên ngắn gọn là Bát Nhã Tâm Kinh, việc
diễn giải ý nghĩa vi tế của các đoạn trong bản kinh thiêng liêng này đã tạo ra
vô số tác phẩm chú giải trong suốt nhiều thế kỷ. Trong
bài giảng của Đức Đạt Lai Lạt Ma, chúng ta được trực tiếp tiếp cận với lịch sử
phong phú của truyền thống diễn giải kinh điển vốn tồn tại trong một truyền thống
tâm linh vĩ đại như đạo Phật. Nội
dung bài giảng của Ngài trong cuốn sách này có chiều sâu và sự phong phú đến mức
tác phẩm gần như trở thành một bản giới thiệu toàn diện về những giáo lý cốt
lõi của Phật giáo Đại thừa.
Về mặt lịch sử, Bát Nhã Tâm Kinh thuộc về một nhóm kinh
điển Phật giáo nổi tiếng được gọi là các kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa (Perfection of Wisdom Sutras). Học giả châu Âu nổi tiếng Edward Conze, người đã dành phần lớn
cuộc đời để dịch các bản kinh này, cho rằng chúng được biên soạn vào khoảng từ 100 trước Công nguyên đến 600 sau Công nguyên.
Ở bề mặt nội dung, các kinh này bàn về chủ đề sự viên
mãn của trí tuệ (Bát Nhã Ba La Mật Đa), diễn đạt cái nhìn thâm sâu về điều
mà đạo Phật gọi là tính Không
(emptiness).
Tuy nhiên, như có thể thấy qua bài giảng của Đức Đạt Lai
Lạt Ma về bản kinh này, cũng như qua bản chú giải
Tây Tạng thế kỷ XV được đưa vào phần phụ lục, văn bản còn chứa một tầng ý nghĩa
sâu hơn, mang tính “ẩn mật”. Tầng
ý nghĩa này liên quan đến các giai đoạn
tiến triển dần dần của sự phát triển tâm linh, cuối cùng dẫn đến sự đạt được giác ngộ hoàn toàn theo
quan điểm của đạo Phật. Hơn nữa, các bản chú giải này cũng cho thấy ý nguyện vị tha nhằm đạt đến Phật quả vì lợi
ích của tất cả chúng sinh—động cơ căn bản đứng sau hành trình tu tập của
một người theo Phật Giáo Đại thừa
—được
hàm chứa sâu sắc trong ý nghĩa của Bát Nhã Tâm Kinh. Nói
cách khác, chủ đề trung tâm của các kinh
Bát Nhã Ba La Mật Đa chính
là sự hợp nhất sâu xa giữa lòng từ bi
và trí tuệ, một nguyên lý cốt lõi trong đạo Phật.
Có lẽ đối với một độc giả chưa quen thuộc với truyền thống
Phật Giáo Đại thừa, việc
một bản kinh như Bát Nhã Tâm Kinh, mà
thông điệp cốt lõi được trình bày qua một chuỗi những lời phủ định, lại có thể
trở thành nguồn cảm hứng tâm linh sâu sắc cho rất nhiều người, có thể gây cảm
giác khó hiểu. Để giải tỏa sự bối rối này,
cần phải có một sự hiểu biết nhất định về vai trò của ngôn ngữ phủ định trong các kinh điển của đạo Phật.
Ngay từ những giai đoạn phát triển sớm nhất, một trong những
giáo lý trung tâm của đạo Phật
là
đạt được sự giải thoát khỏi sự ràng buộc
của tâm chấp thủ, đặc biệt là sự bám víu vào niềm tin rằng tồn tại một
thực tại bền vững nào đó—dù đó là thế giới bên ngoài hay thế giới nội tâm của
chính sự tồn tại cá nhân. Theo
quan điểm của Phật giáo, nguồn gốc của
khổ đau nằm ở khuynh hướng ăn sâu trong tâm thức khiến chúng ta nắm giữ và bám chấp vào những thực tại có vẻ
bền vững nhưng thực ra không hề tồn tại như vậy, đặc biệt là khuynh hướng
chấp vào một cái “tôi” tồn tại cố định
và lâu dài.
Chính sự bám chấp
này đã làm nảy sinh những rối loạn và sai lệch trong cách chúng ta tương
tác với những người xung quanh cũng như với thế giới quanh mình. Vì khuynh hướng
ấy đã ăn sâu trong tâm thức, nên chỉ có một
sự tháo gỡ tận gốc và triệt để đối với cách hiểu ngây thơ của chúng ta về
cái tôi và thế giới mới có thể dẫn
chúng ta đến tự do tâm linh chân thật. Sự phủ
định dứt khoát về sự tồn tại tự tính của mọi hiện tượng trong Bát Nhã Tâm Kinh, đặc biệt là đối với năm uẩn của con người, có thể được xem
không chỉ là sự mở rộng của trí tuệ cốt lõi trong đạo Phật, mà còn là một minh họa tối thượng của trí tuệ ấy. Đây chính là chìa khóa giúp giải thích vì sao
bản kinh ngắn này lại được tôn kính sâu
sắc trong toàn bộ thế giới của Phật Giáo Đại thừa.
Ngoài việc được sử dụng như một đối tượng quán chiếu thiền định sâu sắc về tính Không,
bản kinh này còn thường được tụng đọc
như một phương tiện để vượt qua những chướng ngại cản trở sự tiến bộ tâm linh. Chẳng hạn, trong truyền thống Tây Tạng, việc
tụng Bát Nhã Tâm Kinh theo
thông lệ thường được thực hiện ở phần mở
đầu của mỗi buổi giảng pháp. Tôi
vẫn còn nhớ rất rõ, với nhiều cảm xúc trìu mến, cảm giác mong chờ rõ rệt mà tôi từng cảm nhận khi còn là một thiếu
niên, mỗi khi Bát Nhã Tâm Kinh
được tụng lên trong những buổi tụ họp lớn của chư tăng và cư sĩ đến nghe các
bài giảng của Đức Đạt Lai Lạt Ma tại Dharamsala, India vào đầu thập niên
1970.
Việc tụng kinh kết thúc bằng câu:
“Nguyện
cho mọi chướng ngại được tránh xa;
Nguyện
cho chúng không còn nữa;
Nguyện
cho chúng được an lắng.”
Câu
này được đọc trong khi vỗ tay ba lần.
Ý nghĩa của nghi thức này là: phần lớn những gì chúng ta xem là chướng ngại thực ra bắt nguồn từ sự bám
chấp ăn sâu vào chính sự tồn tại của mình và từ tính vị kỷ do điều đó tạo ra.
Theo quan điểm của đạo Phật,
khi chúng ta quán chiếu sâu sắc về bản
chất vốn rỗng không của mọi hiện tượng, thì nền tảng để những “chướng ngại”
ấy hình thành trong tâm cũng bị phá bỏ. Vì vậy,
thiền quán về tính Không, thường
được thực hành dựa trên việc tụng Bát Nhã Tâm Kinh, được xem là một phương pháp rất mạnh mẽ để vượt qua các chướng ngại trên con đường tu
tập tâm linh.
Ngày nay, tôi vô cùng vinh dự khi được phục vụ với vai
trò người phiên dịch cho bài giảng
đầy thẩm quyền của Đức Đạt Lai Lạt Ma về bản kinh Phật giáo
thiêng liêng này. Tôi
cảm thấy rằng, trong vai trò khiêm tốn của mình là người phiên dịch cho Ngài,
tôi đã được trao một cơ hội quý báu
để trở thành một phần của một nỗ lực
cao quý, nhằm giúp những người khác—đặc biệt là hàng triệu Phật tử trên khắp thế giới—có thể hiểu và trân trọng những tuệ giác sâu sắc được hàm chứa
trong bản kinh ngắn nhưng thiêng liêng này, Bát Nhã Tâm Kinh.
Có nhiều người khác cũng đã đóng vai trò quan trọng đối với
sự thành công của dự án này. Trước hết và trên hết, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng sâu sắc đối với Đức Đạt Lai Lạt Ma, vì Ngài luôn là tấm gương lớn thể hiện tinh túy của giáo pháp
Đức Phật. Tôi
xin cảm ơn Foundation for the
Preservation of the Mahayana Tradition (FPMT), đặc biệt là vị Giám đốc
Tâm linh của tổ chức này, Zopa Rinpoche,
cùng với trung tâm của Ngài là Land of
Medicine Buddha, vì đã tổ chức các buổi giảng dạy của Đức Đức Đạt Lai Lạt
Ma tại Mountain
View, California. Các bản ghi chép từ những buổi giảng này chính là nguồn tư liệu chính cho cuốn sách.
Tài liệu bổ sung còn đến từ một buổi giảng về Bát Nhã Tâm Kinh do Đức Đạt Lai Lạt Ma trình
bày vào năm 1998, được tổ chức bởi Three
Rivers Dharma tại Pittsburgh,
Pennsylvania.
Tôi xin cảm ơn Patrick
Lambelet vì công việc biên tập ban đầu; Gene Smith vì đã tìm được bản văn tiếng Tây Tạng của bản chú giải
do Jamyang Galo soạn; và David Kittelstrom cùng Josh Bartok, các biên tập viên tại Wisdom Publications, những người đã hỗ
trợ vô cùng quý giá trong việc làm cho bản tiếng Anh của cuốn sách này trở nên
rõ ràng và dễ đọc.
Nếu có bất kỳ công đức nào trong nỗ lực này, nguyện cho chúng góp phần làm vơi bớt khổ đau
của tất cả chúng sinh; nguyện cho chúng giúp chúng ta, loài người, tạo dựng một
thế giới hòa bình hơn.
Thupten Jinpa
Montreal, 2002
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét