Nguyên tác: Mindfulness and Concentration
Tác giả: Dr. Alexander
Berzin
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
***
Nếu chúng ta ngày càng quen với cách hành xử này, và tự
kiềm chế không hành động theo hướng hủy hoại mỗi khi có xu hướng làm như vậy,
thì điều chúng ta đang vận dụng ở đây được gọi là “trí phân biệt” (shes-rab).
Chúng ta phân biệt được điều gì là có lợi và điều gì là có hại, và dựa trên sự
phân biệt đó, chúng ta có thể giữ được sự bình tĩnh, chứ không phải chỉ đơn giản
là dồn nén cơn giận ở bên trong.
Vì vậy, điều cốt lõi mà chúng ta đang nuôi dưỡng ở đây là
thứ thường được dịch là “chánh niệm” (dran-pa). Chánh niệm có nghĩa là “ghi nhớ”.
Nó giống như một loại “keo dính của tâm thức” giúp chúng ta giữ chặt kỷ luật —
giữ được điều mình muốn làm, cách mình muốn sống, cách mình muốn hành xử trong
cuộc đời — để bám giữ vào đó và không quên mất. Đó chính là chánh niệm.
Đây cũng chính là từ dùng cho nghĩa “chủ động ghi nhớ.”
Vì vậy, điều chúng ta cố gắng làm là tỉnh thức hơn. Từ
“Phật” (Buddha) thực ra có nghĩa là “người hoàn toàn tỉnh thức.” Chúng ta cố gắng
tỉnh thức trước những cảm xúc mà mình đang trải nghiệm, những thôi thúc mang
tính cưỡng ép đang khởi lên trong tâm khiến ta muốn hành động theo cách này hay
cách khác. Chúng ta không trở thành nô lệ cho những điều đó, mà nhận ra rằng với
sự hiểu biết, chúng ta có thể lựa chọn cách mình hành động. Nếu tôi đang ở
trong tâm trạng tồi, nó có thể thay đổi; tôi có thể làm điều gì đó để thay đổi
nó.
Đôi khi, giải pháp cho một tâm trạng tồi lại khá đơn giản.
Một trong những phương pháp đơn giản nhất là “cho em bé cáu kỉnh đi ngủ.” Chúng
ta cảm thấy như một đứa trẻ thức quá lâu — “Oàaaaa” — khóc lóc suốt, v.v. Rất
thường khi tâm trạng tệ, chúng ta cũng giống như vậy. Thế thì hãy nằm xuống, chợp
mắt, đi ngủ. Khi thức dậy, thường mọi thứ sẽ khá hơn nhiều.
Hoặc nếu bạn đang bất đồng với ai đó và cuộc tranh luận
trở nên rất căng thẳng — thì bạn biết rằng trong tình huống đó, người kia không
còn thực sự lắng nghe bạn, và bạn cũng không thực sự lắng nghe họ. Tốt hơn hết
là nên kết thúc cuộc trò chuyện:
“Chúng ta nói lại chuyện này sau, khi cả hai đã bình tĩnh
hơn.”
Rồi đi dạo một chút, hoặc làm gì đó tương tự, để giúp
mình dịu lại.
Đây đều là những phương pháp rất đơn giản. Thực ra, Phật
giáo còn dạy những phương pháp có tác động sâu xa hơn nhiều, nhưng đây là điểm
khởi đầu. Chúng ta cần bắt đầu bằng những phương pháp mà mình thực sự có thể áp
dụng được. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất chính là nguyên lý: nhìn ra nguyên
nhân của vấn đề và làm điều gì đó để vượt qua nó. Đừng chỉ đóng vai nạn nhân của
vấn đề. Ở một mức độ nào đó, hãy chủ động nắm quyền kiểm soát những gì đang diễn
ra trong cuộc sống của mình.
Bây giờ, nếu chúng ta có thể phát triển chánh niệm để giữ
vững sự hiểu biết về điều gì là có lợi và điều gì là có hại trong hành vi của
mình; nếu chúng ta có thể chú ý đến những gì đang xảy ra, ghi nhớ cách mình muốn
hành xử, rồi điều chỉnh lại khi thấy mình chưa làm đúng như vậy — nếu chúng ta
làm được điều đó với hành động của thân và lời nói, thì chúng ta sẽ phát triển
được sức mạnh để làm điều tương tự với tâm, với những gì mình đang suy nghĩ.
Vì thế, khi chúng ta bắt đầu rơi vào một chuỗi suy nghĩ
lo lắng, hay những dòng suy nghĩ kiểu:
“Khổ thân tôi quá. Không ai yêu thương tôi cả,” v.v.,
chúng ta có thể tự nói với mình:
“Thôi nào! Tôi không muốn tiếp tục chuyến hành trình của
sự tự thương hại và lo âu này. Điều này chỉ làm tôi thêm bất hạnh mà thôi.”
Rồi chúng ta đưa sự chú ý trở lại với điều gì đó tích cực
hơn.
Có rất nhiều việc tích cực hơn mà chúng ta có thể làm bằng
thân và bằng tâm, thay vì chỉ ngồi đó lo lắng. Cũng có rất nhiều điều tích cực
hơn để suy nghĩ, thay vì cứ nghĩ về việc mọi thứ có thể tồi tệ đến mức nào, như
khi ta lo âu. Bởi vì, bạn thấy đấy, điều mà chúng ta đang cố gắng phát triển ở
đây chính là sự tập trung, để khi tâm lang thang đi chỗ khác, chúng ta có thể
đưa sự chú ý quay trở lại.
Ví dụ, khi chúng ta đang nói chuyện với ai đó và tâm trí
bắt đầu lang thang — không nhất thiết là lo lắng; có thể là những suy nghĩ như:
“Bao giờ họ mới nói xong?” hoặc “Tối nay mình sẽ ăn gì nhỉ?” — có thể là bất cứ
thứ gì — và chúng ta ngừng chú ý đến người đối diện, hoặc trong đầu bắt đầu
bình luận: “Những gì họ vừa nói thật ngớ ngẩn,” thì lúc đó, chúng ta đưa sự chú
ý quay trở lại và chỉ đơn giản là tập trung lắng nghe họ.
Đây là một ứng dụng rất thực tế của sự tập trung, nhưng
nó đòi hỏi kỷ luật. Và chúng ta phát triển kỷ luật đó trước hết thông qua hành
vi của thân và lời nói. Khi bạn rèn luyện được kỹ năng này — kỹ năng đưa sự chú
ý quay lại và điều chỉnh khi nó đi chệch hướng — thì bạn có thể áp dụng nó
trong đủ mọi tình huống. Nó thực sự vô cùng hữu ích.
Chẳng hạn, bạn bắt đầu có chánh niệm về cách mình đang giữ
cơ thể. Nếu vai bạn căng cứng và nhô lên, cổ căng thẳng, v.v. — khi bạn có
chánh niệm và nhận ra điều đó, thì bạn chỉ cần hạ vai xuống và thư giãn. Chỉ
đơn giản là chú ý, ghi nhớ, và làm một điều gì đó để điều chỉnh.
Hoặc khi bạn bắt đầu trở nên quá phấn khích, hoàn toàn
không phù hợp với hoàn cảnh, và bạn bắt đầu nói ngày càng to, ngày càng hung
hăng với người khác — bạn nhận ra điều đó và thay đổi ngay. Bạn tự làm mình dịu
lại, giống như việc hạ vai xuống, nhưng lần này là ở mức năng lượng, mức cảm
xúc.
Đây chính là bí quyết cốt lõi của việc áp dụng các phương
pháp của Giáo Pháp
(Dharma) vào đời sống. Chỉ cần nhớ chúng, và có đủ kỷ luật để thực sự làm, thực
sự áp dụng. Và bạn làm điều đó không phải vì muốn tỏ ra là người tốt, hay muốn
làm hài lòng thầy của mình, hay vì điều gì tương tự. Bạn làm điều đó vì bạn muốn
tránh các vấn đề, các khó khăn — bởi vì bạn biết rằng nếu không làm gì cả, bạn
chỉ đang khiến chính mình khổ sở hơn mà thôi, và điều đó thì chẳng vui chút
nào, đúng không?
Vì vậy, chúng ta cần áp dụng kỷ luật bản thân vào lĩnh vực
tâm — cụ thể là ở sự tập trung, và cả trong việc đối diện với cảm xúc của mình.
Dĩ nhiên, làm việc với cảm xúc thì tinh tế hơn và khó hơn nhiều. Nhưng như tôi
đã nói, nếu bạn đang trở nên quá kích động, bạn có thể làm mình bình tĩnh lại./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét