Nguyên tác: Dealing with Disturbing Emotions
Tác giả: Dr. Alexander Berzin
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
***
Dĩ
nhiên không phải ai cũng là thánh nhân hay Bồ Tát — điều đó hoàn toàn đúng. Mỗi
người đều có sự mê lầm ở mức độ này hay mức độ khác. Chính vì mê lầm mà chúng
ta hành động dưới ảnh hưởng của những cảm xúc phiền não. Ví dụ, nếu tôi nghĩ
rằng mình là trung tâm của vũ trụ và là người quan trọng nhất, thì cảm xúc đi
kèm với suy nghĩ ấy sẽ là sự bất an, đúng không? Khi mê lầm, ta trở nên bất an
và nghĩ rằng: “Mình đáng lẽ phải là người quan trọng nhất, nhưng người khác đâu
phải lúc nào cũng đối xử với mình như vậy.” Thế là nảy sinh bất an.
Vậy
khi bất an, chúng ta dùng những chiến lược nào để cố làm cho mình cảm thấy an
toàn hơn? Một trong số đó là suy nghĩ: “Nếu mình có đủ mọi thứ xung quanh thì
bằng cách nào đó mình sẽ cảm thấy an toàn. Nếu mình có đủ tiền, đủ sự chú ý, đủ
tình yêu, thì chắc chắn mình sẽ hạnh phúc.” Nhưng như ta đã thấy, bản chất của
kiểu hạnh phúc này là không bao giờ đủ; chúng ta không bao giờ thỏa mãn và lúc
nào cũng muốn nhiều hơn.
Hãy
thử nghĩ xem — điều này rất hợp lý. Chúng ta có thực sự chỉ cần người mình yêu
nói “Anh yêu em” hay “Em yêu anh” một lần duy nhất không? Chỉ nói một lần là
đủ, sau đó họ không cần nói lại nữa sao? Chúng ta chẳng bao giờ cảm thấy an tâm
như vậy. Chúng ta luôn muốn nghe điều đó hết lần này đến lần khác, phải không?
Và chúng ta không bao giờ đến được điểm mà mình nói: “Thôi, không cần nói nữa
đâu, tôi biết rồi.” Vì thế, khi nói về lòng tham, nó không chỉ là tham vật chất
hay tiền bạc. Chúng ta còn tham tình yêu, và đa số chúng ta đặc biệt tham sự
chú ý. Điều này có thể thấy rất rõ ở trẻ nhỏ. Đó là một cơ chế: nghĩ rằng chỉ
cần có đủ mọi thứ xung quanh mình thì sẽ cảm thấy an toàn. Và điều đó chưa bao
giờ hiệu quả.
Cơ
chế tiếp theo là giận dữ và xua đuổi: “Nếu mình có thể đẩy những thứ mà mình
cảm thấy đe dọa ra xa, thì mình sẽ an toàn.” Nhưng thực tế là chúng ta không
bao giờ thực sự cảm thấy an toàn; chúng ta luôn cảm thấy bị đe dọa và luôn cảnh
giác phòng thủ, sợ rằng ai đó sẽ làm điều gì mình không thích — rồi ta nổi giận
và đuổi họ đi. Đôi khi điều này hoàn toàn phản tác dụng. Tôi nghĩ đến ví dụ
trong một mối quan hệ, khi ta cảm thấy người kia không dành đủ sự chú ý hay
thời gian cho mình, thế là ta la hét, tức giận và quát lên: “Anh phải quan tâm
đến tôi nhiều hơn! Anh phải dành nhiều thời gian cho tôi hơn!” Kết quả là gì?
Thường thì họ lại càng rời xa hơn. Hoặc nếu họ ở lại với ta thêm một chút, thì
cũng có thể cảm nhận rõ rằng họ không hề thoải mái. Làm sao chúng ta có thể
nghĩ rằng nổi giận với ai đó sẽ khiến họ yêu quý mình hơn? Thật vô lý, phải
không? Nhiều cơ chế mà chúng ta sử dụng với hy vọng mang lại cảm giác an toàn
thực ra chỉ làm mọi thứ tệ hơn.
Một
cơ chế khác là dựng lên những bức tường phòng vệ. Điều này dựa trên sự ngây thơ
— nghĩ rằng nếu mình không đối diện với vấn đề thì hoặc là nó không tồn tại,
hoặc là nó sẽ tự biến mất. “Tôi không muốn nghe về chuyện đó” — kiểu thái độ
như vậy, và thế là ta dựng lên bức tường. Nhưng trạng thái ngây thơ ấy dĩ nhiên
cũng không hiệu quả. Vấn đề sẽ không biến mất chỉ vì ta phớt lờ hay không thừa
nhận nó.
Vì
bị chi phối bởi những cảm xúc phiền não này, chúng ta hành động theo đủ mọi
cách mang tính hủy hoại. Ta la hét. Thậm chí có thể đánh người khác. Nếu cảm
thấy “Tội nghiệp tôi, tôi chẳng có gì cả,” ta có thể đi ăn cắp, nghĩ rằng điều
đó sẽ giúp ích cho mình. Tôi nhớ đến ví dụ khi tôi sống ở Ấn Độ nhiều năm. Ấn
Độ là xứ sở của côn trùng — vô số côn trùng, đủ mọi loại mà bạn có thể tưởng
tượng. Bạn không thể giết hết chúng; không có cách nào để thắng cả. Giải pháp
duy nhất là học cách chung sống với chúng. Nếu bạn không thích côn trùng trong
phòng, bạn ngủ trong màn chống muỗi — có một lớp lưới bao quanh bạn, tạo ra
không gian được bảo vệ. Đó là giải pháp hòa bình, thay vì đi “săn bắn” muỗi
trong phòng suốt đêm, bởi vì lúc nào cũng sẽ có thêm con khác. Luôn có khe hở
dưới cửa, hoặc cửa sổ không kín — muỗi sẽ luôn xuất hiện. Thế nhưng xung lực
hành vi hủy diệt vẫn liên tục trỗi dậy: “Mình phải loại bỏ chúng!”
Có
rất nhiều hình thức hành vi hủy hoại khác nhau: nói dối, dùng lời lẽ thô ác,
ngoại tình, hiếp dâm — tất cả đều tồn tại. Và khi chúng ta hành động một cách
hủy hoại, kết quả căn bản là tạo ra khổ đau — không chỉ cho người khác mà đặc
biệt là cho chính bản thân mình. Nếu suy nghĩ kỹ, Phật giáo nói rất mạnh mẽ về
việc không sát sinh, đúng không? Ý ở đây là: nếu bạn quen với việc giết bất cứ
thứ gì mình không thích — chẳng hạn như muỗi — thì đó sẽ trở thành phản ứng tự
động đầu tiên của bạn. Và điều này không chỉ giới hạn ở việc giết hại. Bất cứ
điều gì ta không thích, ta liền phản ứng một cách bạo lực — có thể là bằng lời
nói, bằng hành động thân thể, hay bằng cảm xúc — thay vì học cách đối diện với
nó bằng một tâm trí bình tĩnh.
Đôi
khi, dĩ nhiên, bạn có thể buộc phải giết. Ví dụ, có những loại côn trùng phá
hoại mùa màng, hay mang mầm bệnh. Phật giáo không phải là chủ trương cuồng tín.
Nhưng ta không nên ngây thơ. Hãy cố gắng làm điều đó mà không có sân hận hay
thù ghét — kiểu như “Tôi ghét lũ muỗi sốt rét này!” — và cũng đừng ngây thơ về
những hậu quả tiêu cực sẽ theo sau. Một ví dụ đơn giản: nếu chúng ta dùng thuốc
trừ sâu khắp rau quả, thì chính chúng ta cũng ăn những thứ đó, và nó có thể gây
bệnh. Luôn có những tác dụng phụ tiêu cực.
Quay
trở lại điểm khởi đầu ban đầu, cốt lõi của vấn đề là: phương pháp của chúng ta
là giới luật (kỷ luật), định (sự tập trung), và chánh kiến (hiểu biết đúng
đắn), được nuôi dưỡng và nâng đỡ bởi tình yêu thương và lòng từ bi./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét