PHẬT GIÁO VÀ SỰ SUY GIẢM TÍN ĐỒ

 Buddhism's Recent Decline in East Asia | Pew Research Center

Tác giả: Dalia Fahmy,Yunping Tong,Bill WebsterandJustine Coleman
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Phật giáo là tôn giáo lớn duy nhất trên thế giới có số lượng tín đồ giảm, theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho các năm 2010 và 2020. Ngược lại, các tôn giáo khác đều tăng trưởng trong cùng giai đoạn đó.

Sự suy giảm của Phật giáo đặc biệt rõ rệt ở Đông Á, bao gồm Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Trên khắp Đông Á, nhiều người được nuôi dạy theo Phật giáo hiện không còn tự nhận mình là Phật tử. Phần lớn trong số họ hiện không theo tôn giáo nào – tự nhận là vô thần, bất khả tri hoặc đơn giản là “không thuộc tôn giáo cụ thể nào”.

Ví dụ, tại Nhật Bản, 40% người trưởng thành từng được nuôi dạy theo Phật giáo hiện nay không theo tôn giáo nào, theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew năm 2024. Ở Hàn Quốc, con số này là 42%.

Để hiểu cách thức và lý do vì sao mọi người rời bỏ Phật giáo, Trung tâm Nghiên cứu Pew đã tiến hành phỏng vấn tại Tokyo và Seoul với những người trưởng thành Nhật Bản và Hàn Quốc lớn lên trong các gia đình theo Phật giáo.

Chúng tôi lựa chọn một nhóm gồm cả người lớn tuổi và người trẻ. Một số người lớn lên trong môi trường đậm nét niềm tin Phật giáo và vẫn còn gắn bó với Phật giáo – dù ít hơn so với cha mẹ hoặc ông bà của họ. Những người khác nhớ rằng họ chỉ có mối liên hệ khá lỏng lẻo với Phật giáo khi còn nhỏ và hiện nay hầu như không nghĩ nhiều đến tôn giáo.

Các cuộc phỏng vấn này được thực hiện vào tháng 10 năm 2024. Các biểu đồ dựa trên dữ liệu từ các cuộc khảo sát và nghiên cứu nhân khẩu học của Trung tâm Nghiên cứu Pew, bao gồm các báo cáo “Trên toàn thế giới, nhiều người đang rời bỏ tôn giáo thời thơ ấu của mình” và “Tôn giáo và đời sống tâm linh trong các xã hội Đông Á.”

Sunwoo Lee, một sinh viên đại học sống cùng cha mẹ ở vùng ngoại ô Seoul, cho biết ông bà cô là những Phật tử sùng đạo, còn cha mẹ thì ít hơn. Cô không thấy ý nghĩa của các thực hành tôn giáo. “Tôi có xu hướng tin vào khoa học hơn bất cứ điều gì mang tính tâm linh, nên tôi không tin vào những thứ mà bạn không thể nhìn thấy,” Lee nói.

Dữ liệu khảo sát cho thấy ở cả Nhật Bản và Hàn Quốc, người trẻ ít có khả năng tự nhận mình là Phật tử hơn so với người lớn tuổi.

Thực tế, ước tính nhân khẩu học của chúng tôi cho thấy Phật tử chiếm tỷ lệ ngày càng giảm trong dân số ở cả hai nước, trong khi số người không theo tôn giáo ngày càng tăng.

Thường thì việc không theo tôn giáo là một quá trình dần dần rời bỏ những giá trị được nuôi dưỡng từ thời thơ ấu, thay vì một bước cắt đứt hoàn toàn hay chuyển đổi có chủ ý. Một số người rời khỏi các vùng nông thôn hoặc thị trấn nhỏ để chuyển đến các thành phố lớn, dần mất liên hệ với truyền thống gia đình.

Tại Tokyo, Junichiro Tsujinaka, chủ một quán bar, cho biết cha, ông và cụ của ông đều là ngư dân trên đảo phía bắc Hokkaido và đều làm tình nguyện tại một ngôi chùa Phật giáo – dâng lễ vật, thu tiền quyên góp, giúp duy trì đền thờ. Khi còn nhỏ, Tsujinaka cũng tham gia các công việc đó. Nhưng hiện nay ông hiếm khi tham gia các hoạt động tôn giáo.

“Tôi thật sự không hình thành thói quen cầu nguyện kiểu đó,” ông nói. “Kể từ khi tôi và anh trai rời khỏi quê nhà, chúng tôi đã để mọi công việc liên quan đến trách nhiệm ở chùa và đền cho cha mẹ.”

Không Có Thời Gian Cho Chùa

Nhiều người được phỏng vấn khác cũng cho biết họ khó tìm thời gian cho các hoạt động tâm linh hay tôn giáo giữa công việc bận rộn, học tập và các công việc hằng ngày.

Không giống như Do Thái giáo, Kitô giáo và Hồi giáo, nơi đặt nặng việc cầu nguyện đều đặn và tham dự lễ tại nhà thờ hoặc đền thánh, trong Phật giáo không phải là phong tục phải đến chùa mỗi tuần. Tuy nhiên, việc đến chùa và tham gia các lễ hội Phật giáo từ lâu vẫn là một phần cốt lõi trong đời sống truyền thống ở Đông Á.

Jeongnam Oh, một chủ cửa hàng đã nghỉ hưu ở Seoul, cho biết khi còn nhỏ ở một thị trấn nhỏ, bà thường tham gia các nghi lễ và lễ hội Phật giáo. Nhưng khi nuôi dạy con cái, Oh gặp phải áp lực của đời sống hiện đại.

“Tôi không nhớ đã đi chùa cùng các con,” Oh nói. “Bọn trẻ cần tập trung vào học tập, còn tôi cũng có cuộc sống riêng… Thật khó để dành thời gian cùng nhau.”

Oh cho biết bà lớn lên trong một gia đình Phật giáo, nhưng hiện nay không tự nhận là Phật tử.

Một số nhà xã hội học cho rằng sự tham gia tôn giáo ở Đông Á đang giảm dần theo từng thế hệ. Khảo sát của chúng tôi năm 2023 tại Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy người trưởng thành trẻ tuổi ở các nước này ít có khả năng nói rằng họ đến chùa so với thế hệ lớn tuổi hơn…

Ngoài các thực hành chính thức như đến chùa và cầu nguyện, còn có nhiều truyền thống văn hóa khác ở Đông Á liên quan đến niềm tin Phật giáo hoặc các vị thần Phật. Theo các cuộc phỏng vấn của chúng tôi, những truyền thống này cũng ngày càng trở nên ít ý nghĩa đối với người trẻ.

Tại Nhật Bản, nhiều gia đình Phật giáo có bàn thờ gia đình, gọi là butsudan. Những bàn thờ nhỏ này thường làm bằng gỗ và chứa hình tượng Đức Phật hoặc các Bồ Tát, cùng với ảnh hoặc linh vị tưởng nhớ các thành viên đã mất. Theo truyền thống, các thành viên trong gia đình thực hiện các nghi lễ hàng ngày tại bàn thờ này, như đốt nhang, thắp nến và dâng các lễ vật như thức ăn, nước hoặc hoa tươi.

Atsushi Oda, một biên tập viên sách người Nhật, cho biết sau khi mẹ ông qua đời, cha ông đã đảm nhận việc chăm sóc butsudan. Nhưng Oda không kỳ vọng sẽ tiếp nhận nhiệm vụ này từ cha mình.

“Tôi nghĩ rằng có lẽ tôi sẽ thay đổi bàn thờ một chút theo một cách nào đó, làm cho nó khác đi để không tốn quá nhiều thời gian chăm sóc,” Oda nói.

Gia Đình Nhỏ Hơn

Chieko Nakajima, một chủ nhà hàng ở Tokyo, lưu ý rằng “ngày nay, các gia đình Nhật Bản nhỏ hơn và số lượng con cái đang giảm.” Khi còn nhỏ, các phong tục tôn giáo và truyền thống gia đình dường như được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác một cách tự nhiên. Nhưng giờ thì không còn như vậy, bà nói.

“Hệ thống gia đình đang suy yếu, nên mọi người ít gặp gỡ người thân hơn,” Nakajima nói. “Đó là lý do tại sao những truyền thống gia đình đặc trưng, ít nhất là ở đây tại Tokyo, đang nhanh chóng phai nhạt.”

Những Quan Điểm Tiêu Cực Về Tôn Giáo

Một số người mà chúng tôi trò chuyện bày tỏ quan điểm tiêu cực về tôn giáo nói chung, điều này có thể ảnh hưởng đến thái độ của họ đối với Phật giáo.

Rogeon Hong, một kỹ thuật viên phòng thu ở Seoul, liên tưởng tôn giáo với mê tín và thờ cúng shaman (phù thủy). Anh nói cha mình tự nhận là Phật tử nhưng vẫn tham gia các nghi lễ shaman, chẳng hạn như mang bùa hộ mệnh để cầu may.

“Cha tôi… đốt loại nhang hôi thối này để xua đuổi năng lượng xấu, và treo những hình ảnh và bùa bảo vệ lạ lùng,” Hong nói. “Trong ví tôi có một bùa mà chính ông ấy đặt ở đó. Tôi không nghĩ nó có hiệu quả lắm.”

Ở Hàn Quốc, các chùa Phật giáo đôi khi còn thờ các vị thần shaman. Cả hai truyền thống đều có một số thực hành chung, như tôn kính tổ tiên và thực hiện các nghi lễ để xua đuổi vận rủi hoặc mang lại phước lành.

Tại Nhật Bản, mọi người nói với chúng tôi rằng toàn bộ khái niệm về tôn giáo đã bị hoen ố bởi bạo lực.

Masami Sato, một phóng viên truyền hình ở Tokyo, cho biết một trong những ấn tượng đầu tiên của anh về tôn giáo là vụ tấn công khí sarin trên hệ thống tàu điện ngầm Tokyo năm 1995 do nhóm Aum Shinrikyo thực hiện. Aum Shinrikyo, nay được biết đến với tên Aleph, là một phong trào tôn giáo mới kết hợp các yếu tố từ nhiều tôn giáo khác nhau, bao gồm cả Phật giáo.

Những Kết Nối Vẫn Còn

Không thể phủ nhận rằng với tư cách là một tôn giáo, sự ảnh hưởng của Phật giáo đối với các xã hội Đông Á đang giảm, đặc biệt khi nhìn vào tỷ lệ tự nhận là Phật tử và tham gia các hoạt động Phật giáo của người trẻ.

Tuy nhiên, một số người chúng tôi phỏng vấn cho biết dù họ không còn tự gọi mình là Phật tử, họ vẫn cảm thấy có mối liên hệ văn hóa với Phật giáo và bị thu hút bởi một số giáo lý của nó.

Chẳng hạn, Sato cho biết anh đã bắt đầu suy nghĩ lại về quan điểm cực kỳ tiêu cực về tôn giáo mà anh hình thành khi còn nhỏ. Anh vẫn không tin vào thiên đường, địa ngục hay nghiệp. Nhưng bây giờ, khi đã trưởng thành, anh bị cuốn hút bởi thuyết luân hồi, một giáo lý trung tâm của Phật giáo. “Không phải tôi tin vào luân hồi vì một tôn giáo nào đó,” anh nói. “Mà đúng hơn là, qua những đối thoại nội tâm của bản thân, tôi tự hỏi, điều gì sẽ xảy ra với con người khi họ chết?”

Tại Tokyo, Tsujinaka thỉnh thoảng đến thăm một ngôi chùa trong khu phố của mình vì điều đó giúp anh thư giãn. Khi gặp một lễ hội Phật giáo, anh mua vài omamori – bùa may mắn thường được bán tại các chùa Phật giáo và đền Thần Đạo – làm quà lưu niệm cho bạn bè.

Các cuộc khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy khoảng một phần ba những người không theo tôn giáo ở Nhật Bản, và bốn trong mười người ở Hàn Quốc, cảm thấy có sự gắn bó với cách sống theo Phật giáo.

Tại Seoul, Oh nói rằng bà vẫn dựa vào niềm tin Phật giáo để tìm sự an ủi. “Tôi đoán đó là điều tôi lớn lên cùng, và nó vẫn luôn ở bên tôi,” bà nói.

Lời Cảm Ơn

Trung tâm Nghiên cứu Pew là một chi nhánh của The Pew Charitable Trusts, nhà tài trợ chính của trung tâm. Bài viết này được phát hành bởi Trung tâm như một phần của dự án Pew-Templeton về Tương lai Tôn giáo Toàn cầu, phân tích sự thay đổi tôn giáo và tác động của nó đối với các xã hội trên thế giới. Giai đoạn này của dự án Tương lai Tôn giáo Toàn cầu được tài trợ bởi The Pew Charitable Trusts và Quỹ John Templeton (mã số grant 62287). Ấn phẩm này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Quỹ John Templeton.

Bài viết là nỗ lực hợp tác của đội ngũ nhân viên tại Trung tâm Nghiên cứu Pew. Nội dung được viết bởi Dalia Fahmy và Yunping Tong, biên tập bởi Alan Cooperman. Conrad Hackett cung cấp chuyên môn và phản hồi quý giá. Bill Webster tham gia thiết kế và tạo đồ họa. Bài viết được sản xuất bởi Justine Coleman và Shannon Greenwood. David Kent và Rebecca Leppert thực hiện biên tập bản thảo. Isaac Lamoreaux và Jonathan Evans kiểm tra số liệu và xác thực thông tin. Kim Arias xem xét các video. Emma Kikuchi và Eugenie Park hỗ trợ dịch thuật.

Hỗ trợ truyền thông và tiếp cận cộng đồng được cung cấp bởi Hannah Taber và Talia Price.

Ngoài ra, Trung tâm cảm ơn Koki Shimizu, trợ lý giáo sư xã hội học tại Đại học Doshisha ở Nhật Bản, đã cung cấp tư vấn và hỗ trợ ngôn ngữ.

Video và hình ảnh được sản xuất bởi Grace Creek Media và nhà sản xuất phim tài liệu John Sorensen./.