HỌC TRÒ TRỞ THÀNH BẬC THẦY – GÓC NHÌN VỀ PHÁP TU GURU YOGA, (PHẦN HAI): YESHE TSOGYAL

 

Student Becomes Teacher – A View into Guru Yoga, Part Two: Yeshe Tsogyal
Tác giả:  Sarah C. Beasley
Việt dịch: Quảng Cơ 
Biên tập: Tuệ Uyển 

·      ***

                  Yeshe Tsogyal cầu nguyện với Liên Hoa Sanh Đại sĩ

Không ai thể hiện trọn vẹn việc thực hành guru yoga một cách hoàn hảo như Yeshe Tsogyal. Từ một người học trò, trở thành bậc thầy, rồi cuối cùng chính là một vị Phật, câu chuyện cuộc đời của bà mang sức truyền cảm hứng sâu sắc. Tôi thích đọc lại câu chuyện ấy vài năm một lần, bởi mỗi lần đọc đều thấy mới mẻ và phù hợp với chính mình ở thời điểm đó.

Tôi luôn kinh ngạc trước cách mà terma ghi lại cuộc đời bà lại gần gũi đến vậy — dù đã trải qua hàng thế kỷ, trong một bối cảnh văn hóa và đất nước hoàn toàn khác. Đối với những hành giả Kim Cang thừa (Vajrayana) có chí nguyện kiên định, con đường guru yoga dường như vừa phức tạp, lại vừa hết sức giản dị.

Trong cuộc đời của Yeshe Tsogyal, ta thấy hình ảnh một người học trò chân thành, rõ ràng mang nghiệp duyên từ nhiều đời trước với các bậc thầy của mình. Bà được sinh ra như một hữu tình đã chín muồi cho sự chứng ngộ. Ngay chính sự ra đời của bà đã mang tính nhiệm mầu.

Sau đó, bà gặp được vị đạo sư của mình, tu học với tư cách một đệ tử, trải qua vô vàn thử thách, tiếp nhận giáo pháp và miên mật hành trì. Khi dần trở thành một bậc thầy đang hình thành, bà phát triển đầy đủ những phẩm chất của một hành giả chứng ngộ, đạt được các dấu hiệu thành tựu, và cuối cùng trở thành một vị thầy thực thụ, đảm nhận vai trò giáo hóa và lợi lạc cho vô số con người. Sau rốt, bà cất giấu những kho tàng giáo pháp vô cùng quý báu (terma) dành cho các thế hệ tương lai và chứng đắc Phật quả.

Tiểu sử cuộc đời bà dẫn dắt chúng ta đi qua tất cả những giai đoạn ấy một cách chi tiết. Và câu chuyện mang cảm giác rất đỗi riêng tư, như thể ta đang hiện diện trong thời đại của bà, hoặc như thể bà đang hiện diện trong thời đại của chúng ta. Ta có thể đồng cảm với những thử thách và gian truân của bà, với những hoài nghi và cả những vấn đề về niềm tin nơi chính mình mà bà từng đối diện.

Chứng kiến một con người gần gũi đến vậy, từng bước đi qua các tầng bậc tu chứng và giác ngộ để trở thành một bậc thầy vĩ đại, rồi cuối cùng là một vị Phật, mang lại cho những hành giả bình thường như chúng ta một niềm hy vọng sâu xa rằng: ở bất kỳ giai đoạn nào trên con đường, chúng ta cũng có thể rốt ráo đạt đến giác ngộ — dù là trong đời này hay một đời vị lai.

Thánh truyện tâm linh (namthar) của bà chính là một nguồn dưỡng nuôi cho người hành thiền.

Guru yoga — lama’i naljor — có nghĩa là hòa trộn tâm mình với tâm của vị thầy. Khái niệm này rất đơn giản, dù việc thực hành thì có thể nói dễ hơn làm. Pháp tu này nương tựa vào niềm tin, theo đúng ý nghĩa đã được đề cập trong Phần Một của loạt bài này: không phải là niềm tin mù quáng, mà là sự tín tâm phát sinh từ chín chắn và từ việc tự thân khảo sát phẩm hạnh Dharma của vị lama — chứ không phải các đặc điểm tính cách đời thường.

Khi đã đủ điều kiện và chấp nhận một vị thầy, chúng ta nương vào sự tin cậy nơi guru ấy và quán thấy ngài thật sự là một vị Phật, để nhờ giáo pháp và tấm gương của ngài mà tâm ta được chín muồi và chuyển hóa.

Như Lama Tharchin Rinpoche kính quý của tôi từng nói:

“Vị lama của chúng ta là hóa thân của tất cả chư Phật quá khứ, là vị nhiếp chính của tất cả chư Phật hiện tại, và là nguồn mạch của tất cả chư Phật tương lai.”

Vì thế, các ngài còn từ ái với chúng ta hơn cả chư Phật, bởi các ngài hiện diện ngay trong đời sống này, để trực tiếp chỉ bày cho chúng ta tình thương trọn vẹn, lòng bi mẫn và trí tuệ viên mãn — những phẩm chất của một lama chân chính.

Từ la-ma mang ý nghĩa “không gì cao hơn”. Do đó, lama chính là nguồn cảm hứng và khuôn mẫu tối thượng cho người hành trì noi theo.

Như Patrul Rinpoche đã diễn đạt vô cùng sâu sắc, trích từ mật điển:

“Tốt hơn việc quán tưởng một trăm nghìn bổn tôn
Trong mười triệu kiếp
Là chỉ cần nhớ nghĩ đến vị thầy của mình
Trong một khoảnh khắc.”

                                                               Yeshe Tsogyal

Không có sự khác biệt nào giữa việc thiền quán về vị lama của chính mình, Guru Rinpoche, hay Yeshe Tsogyal. Như Dzongsar Khyentse Rinpoche nói:

“Yeshe Tsogyal thực sự chính là tiếng nói của Guru Rinpoche. Thật ra, bà chính là Guru Rinpoche trong hình tướng nữ.”

Việc có một vị thầy đang sống trong hiện tại là điều vô cùng thiết yếu; đồng thời, chúng ta cũng tôn nhận các bậc đại sư như Yeshe Tsogyal làm những vị thầy vượt ngoài thời gian của mình. Vì vậy, việc gìn giữ di sản của bà trong thế giới hiện đại — cũng như việc cầu nguyện đến bà với tư cách là guru — mang ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Con đường của Yeshe Tsogyal, từ người học trò, đến hành giả thành tựu, đến bậc thầy, rồi đến bậc giác ngộ, hoàn toàn nương tựa vào mối liên hệ của bà với vị thầy của mình, Guru Rinpoche (Padmasambhava) — dù ngài ở gần hay xa, hay thậm chí không còn hiện diện trong thân tướng vật lý nữa.

Và mặc cho những lời than thở của bà về những giới hạn của thân nữ — vốn chịu ảnh hưởng sâu đậm từ xã hội phụ hệ của thời đại ấy — vị thầy của bà đã làm rõ rằng sự tái sinh trong hình tướng nữ lại chính là một thuận duyên cho chứng ngộ:

Kyema ho!
Hỡi vị du-già-ni thuần thục trong Mật Chú Bí Mật!
Nền tảng của giải thoát
Chính là thân người này, hình hài con người bình thường này —
Và ở đây, mọi phân biệt nam hay nữ
Đều không có hệ quả nào.
Hơn thế nữa, nếu được bồ đề tâm gia trì,
Thì hình tướng nữ nhân
Quả thật là tối thắng!

Khi tiến dần qua các tầng bậc của đạo lộ, luôn luôn gắn kết với tâm của vị thầy mình, Yeshe Tsogyal tiếp tục nhận được những chỉ dạy sâu xa hơn cùng với sự ấn chứng cho các thành tựu đã đạt được. Tuy vậy, dù bà có chín muồi, tiến triển hay chứng đắc đến mức nào đi nữa, guru yoga vẫn luôn là nền tảng của mọi sự thăng tiến ấy. Mọi pháp tu, cho dù cao sâu hay vi diệu đến đâu, tự thân chúng đều quy về guru yoga:

Kyema!
Hãy lắng nghe ta, hỡi Dakini ánh lam rực cháy, đích thực!
Trong quá khứ, ta đã ban cho con vô số lời khuyên và giáo huấn.
Tất cả đều được cô đọng trong một điểm then chốt này:
Hãy thực hành Guru Yoga.

Khi trở thành một bậc thầy đã chứng ngộ, Yeshe Tsogyal đã triển khai hoạt dụng với tư cách là một terton — bậc cất giấu và khai mở kho tàng giáo pháp:

“… để chăm lo cho các Pháp Bảo và thành tựu lợi ích cho vô lượng hữu tình, Đức Nữ đã bộ hành đến tất cả các thánh địa lớn nhỏ, các tịnh xứ ẩn mật và những nơi trọng yếu. Nữ nhân Tsogyal tự quán niệm:

‘Ta đã mang lại lợi ích cho chúng sinh và cho Giáo Pháp. Trong thọ mạng mà vị Thầy đã tiên tri cho ta, nay đã trôi qua một nửa. Trí giác của ta đã mở rộng đến mức viên mãn nhất, và các hoạt dụng cũng vậy. Vì thế, ta sẽ đi đến tất cả những nơi đã được bậc Thầy tôn quý gia trì. Tại đó, ta sẽ cất giấu các kho tàng, phát khởi những lời cầu nguyện cát tường, và an trụ trong thiền định.’”

Việc cất giấu và/hoặc khai mở các kho tàng giáo pháp (terma) là điều thiết yếu trên đạo lộ, bởi vào những thời kỳ đầy biến động, xung đột, hay khi Giáo Pháp Phật đà bị xem nhẹ hoặc chống đối — như chính những gì chúng ta đang chứng kiến trong đời này — thì kinh điển và giáo huấn cần được ẩn tàng để bảo tồn, và để phục vụ những hữu tình sẽ cần đến chúng nhất trong những thời kỳ hắc ám của tương lai. Chúng ta hiện đang sống trong một giai đoạn như thế, vì vậy những giáo pháp này lại càng trở nên quý báu hơn bao giờ hết.

Yeshe Tsogyal không chỉ đơn thuần là một nhân vật lịch sử để chúng ta ngưỡng mộ. Học giả Holly Gayley, khi viết về Yeshe Tsogyal và hóa thân của bà là Khandro Tare Lhamo, đã nhận định rằng:

“… đối với người Tây Tạng, Yeshe Tsogyal không chỉ là một tổ tiên xa xưa trong quá khứ hay đơn thuần là một hình mẫu nhằm khẳng định tiềm năng giác ngộ của phụ nữ. Thật vậy, bà vẫn là một sự hiện diện sống động trong đời sống của người Tây Tạng — cả nam lẫn nữ — thông qua các nghi lễ dâng hiến dành cho bà và thông qua những người phụ nữ lịch sử đã đảm nhận vai trò hóa thân của bà.”

Sự kết nối với câu chuyện siêu việt của Yeshe Tsogyal trở thành nguồn dưỡng nuôi và nâng đỡ cho sự hành trì của chúng ta trong những thời kỳ đen tối này — những thời kỳ đã được Guru Padmasambhava tiên tri một cách chi tiết. Việc thực hành guru yoga và lòng sùng mộ đưa chúng ta trở về với tỉnh giác vượt thời gian và cái nhìn rộng lớn hơn về vô số đời sống mà chúng ta đã và đang thiền định vì lợi ích của tất cả hữu tình — bao gồm chính chúng ta và cả Trái Đất — để mọi loài đều được thoát khỏi khổ đau.

Việc nhớ lại tỉnh giác vượt thời gian ấy sẽ vén lên bức màn của mê lầm, trầm cảm, tuyệt vọng và sợ hãi; giúp ta nhớ rằng mình luôn được yêu thương và được thấy biết bởi những vị guru nội tại xuyên suốt nhiều đời sống của mình.

Khi Yeshe Tsogyal rời bỏ thân tướng thế gian để đi đến các tịnh độ, bà đã nói với các đệ tử:

Trong một thời gian nữa, khi tâm nhị nguyên của các con vẫn còn,
Sẽ dường như ta đã rời xa các con — nhưng hãy an lòng.
Khi tâm nhị nguyên lắng dịu,
Các con sẽ thấy rằng chúng ta chưa từng chia lìa.
Nguyện cho sức khỏe và hạnh phúc bao trùm đến tận cùng bầu trời!

“Khi nói xong những lời ấy, một luồng ánh sáng mãnh liệt và rực rỡ phóng vút đi, lao nhanh, lấp lánh, múa xoay về hướng tây nam.”/.

 

https://www.buddhistdoor.net/features/student-becomes-teacher-a-view-into-guru-yoga-part-two-yeshe-tsogyal/