CÓ PHẬT TÍNH VÀ KHÔNG PHẬT TÍNH?

Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

***

Phật tính (Buddhatā hoặc Buddha-svabhāva) là bản chất thanh tịnh, từ bi và trí tuệ vô hạn vốn có sẵn trong tất cả chúng sinh. Theo các trường phái Đại thừa, đây là thể bất sinh bất diệt, giống như bầu trời trong xanh bị che khuất bởi mây mù của vô minh và phiền não.

Trên lập trường của Phái Duy Thức Tùy Giáo (Chittamatra School Following Scripture), các luận sư thuộc phái này khẳng định rằng có những chúng sinh không có Phật tính (trong khi các luận sư thuộc Phái Duy Thức Tùy Lý - Chittamatra School Following Reasoning lại khẳng định rằng tất cả chúng sinh đều có Phật tính).

Theo trường phái Duy Thức Tùy Giáo (Chittamatra Following Scripture), dựa trên hệ thống kinh điển nguyên thủy của ngài Vô Trước (Asanga), chủng tử (hạt giống) của chúng sinh không giống nhau. Phái này chủ trương thuyết "Ngũ tính các biệt" (Năm chủng tính khác nhau). [1, 2]

Dựa vào học thuyết này, chúng sinh được phân chia thành các nhóm có và không có Phật tính (chủng tử vô lậu để thành Phật) rõ rệt như sau:

Nhóm chúng sinh CÓ Phật tính

Chữ "Phật tính" ở đây được hiểu là có chủng tử vô lậu thuộc Phật thừa (Đại thừa) ẩn tàng trong A-lại-da thức, cho phép họ tu tập để đạt đến quả vị Phật Toàn Giác. Nhóm này gồm:

• Bồ Tát định tính (Chủng tính Đại thừa cố định): Những chúng sinh sở hữu hoàn toàn các hạt giống vô lậu của Đại thừa. Họ chắc chắn sẽ phát tâm Bồ đề, hành Bồ Tát đạo và thành Phật.
• Bất định tính (Chủng tính không cố định): Những chúng sinh sở hữu hỗn hợp nhiều loại hạt giống vô lậu khác nhau (Thanh Văn, Duyên Giác, và Như Lai). Tùy thuộc vào duyên gặp gỡ thiện tri thức, họ có thể đi theo con đường Tiểu thừa trước, nhưng cuối cùng vẫn có thể chuyển hướng sang Đại thừa để thành Phật.

Nhóm chúng sinh KHÔNG CÓ Phật tính

Theo phái Tùy Giáo, "không có Phật tính" nghĩa là trong dòng tâm thức (A-lại-da thức) của họ hoàn toàn vắng bóng các hạt giống vô lậu của Nhất thiết chủng trí (Phật quả). Nhóm này gồm:

• Thanh Văn định tính (Chủng tính Nhị thừa cố định): Chỉ có hạt giống giải thoát của Thanh Văn. Họ tu tập chứng quả A-la-hán, nhập Vô dư Niết-bàn là chấm dứt, không thể phát tâm thành Phật.
• Duyên Giác định tính (Chủng tính Nhị thừa cố định): Chỉ có hạt giống giải thoát của Bích Chi Phật. Họ tự ngộ mười hai nhân duyên, đạt Niết-bàn của riêng mình và dừng lại ở đó.
• Vô tính chúng sinh (Nhất-xiển-đề - Icchantika): Đây là nhóm chúng sinh hoàn toàn không có bất kỳ một hạt giống vô lậu (thanh tịnh) nào, dù là của Thanh Văn, Duyên Giác hay Bồ Tát. Họ chỉ có các hạt giống hữu lậu, muôn đời luân hồi trong ba cõi sáu đường (trời, người, a-tu-la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) mà không bao giờ có cơ hội giải thoát hay thành Phật. [1, 2]

---

Sự khác biệt với các phái khác để bạn dễ đối chiếu:

• Duy Thức Tùy Lý (Following Reasoning): Do ngài Trần Na và Pháp Xứng đại diện, dùng lý luận loại suy để chứng minh. Phái này bác bỏ quan điểm trên và khẳng định tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Họ giải thích rằng "Nhất-xiển-đề" chỉ là những người tạm thời bị cắt đứt thiện căn quá nặng nên mất rất nhiều thời gian để thành Phật, chứ không phải vĩnh viễn không thể thành Phật.
• Hệ thống Kinh Như Lai Tạng (Tathagatagarbha): Khẳng định tánh giác ngộ vốn thanh tịnh và bản nhiên hiện hữu đồng đều ở mọi loài. [1, 2, 3]

Học thuyết "Ngũ tính các biệt" (năm chủng tính khác nhau) của phái Duy Thức Tùy Giáo dựa trên cơ sở cốt lõi: Bản chất của các hạt giống (Chủng tử - Bija) trong Thức A-lại-da.

Để hiểu vì sao họ cho rằng có chúng sinh không có Phật tính, chúng ta hãy xem xét 3 lý do cốt lõi sau:

1. Bản chất của Chủng tử: Vốn có sẵn từ vô thủy (Bản hữu)

Phái Tùy Giáo chủ trương các chủng tử thanh tịnh (vô lậu) để thành Phật không phải do tu tập mới sinh ra, mà phải có sẵn từ xưa nay trong kho chứa tâm thức.

• Do đó, nếu một chúng sinh từ vô thủy đã vắng bóng hạt giống vô lậu Đại thừa, thì dù họ có nỗ lực tu tập trong thế gian bao lâu đi nữa, họ cũng chỉ tạo ra các phước báo hữu lậu (giàu sang, sinh cõi trời).
• Họ ví như hạt cát thì không thể ép ra dầu, hay nấu cát không thể thành cơm.

2. Sự phân loại nghiêm ngặt về năng lực của Chủng tử

Họ phân chia hạt giống vô lậu làm 3 loại riêng biệt, không thể trộn lẫn hay chuyển hóa:

• Chủng tử Thanh Văn: Chỉ đủ năng lực đoạn trừ Phiền não chướng để đắc quả A-la-hán.
• Chủng tử Duyên Giác: Chỉ đủ năng lực tự ngộ mười hai nhân duyên.
• Chủng tử Như Lai (Phật tính): Là loại duy nhất có đủ năng lực đoạn trừ cả Phiền não chướng và Sở tri chướng để đạt Nhất thiết chủng trí.

Vì hạt giống của phái nào chỉ sinh ra quả của phái đó, nên người chỉ có chủng tử Thanh Văn thì vĩnh viễn không có tiềm năng (Phật tính) để thành Phật.

3. Khái niệm về Nhất-xiển-đề (Icchantika) - Kẻ đoạn tuyệt thiện căn

Đối với nhóm "Vô tính chúng sinh", phái Tùy Giáo lập luận rằng các cấu nhiễm và phiền não của họ quá sâu dày, hoàn toàn che lấp hoặc trong tâm thức họ thực sự không có một hạt giống thanh tịnh nào thoát ly sinh tử. Họ bị mắc kẹt vĩnh viễn trong luân hồi.

---

Lý do tối cao mang tính khích lệ tư tưởng

Thực chất, việc phân chia này của phái Tùy Giáo (dựa trên các kinh như Giải Thâm Mật, Du Già Sư Địa Luận) còn mang một ý nghĩa giáo hóa: Ngăn chặn sự ngạo mạn. Bằng cách tuyên bố không phải ai cũng nghiễm nhiên thành Phật, kinh điển buộc người tu hành phải vô cùng nỗ lực, trân quý giáo pháp và không được chủ quan.