Rilke on the Relationship Between Solitude, Love, Sex, and Creativity
Tác giả: Maria Popova
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
“Bạn
sinh ra một mình. Bạn chết một mình. Giá trị của khoảng không gian giữa hai
khoảnh khắc ấy chính là niềm tin và tình yêu,” nghệ sĩ Louise Bourgeois đã
viết trong nhật ký của mình ở tuổi 77 khi bà nhìn lại một cuộc đời dài và trọn
vẹn để suy ngẫm về vai trò trung tâm của sự cô độc trong sáng tạo.
Một thế hệ trước bà, nhận ra rằng “các tác phẩm nghệ thuật nảy sinh từ sự cô
đơn vô tận”, Rainer Maria Rilke (4 tháng 12 năm 1875 – 29 tháng 12 năm
1926) đã khám phá mối quan hệ giữa sự cô độc, tình yêu và sự sáng tạo trong
những bức thư trao đổi đầy ấn tượng với Franz Xaver Kappus, một chàng trai mười
chín tuổi – một nhà thơ đầy tham vọng và là học viên tại cùng học viện quân sự
đã suýt làm tan vỡ tâm hồn tuổi thiếu niên của chính Rilke.
Được xuất bản sau khi tác giả qua đời bằng
tiếng Đức, những bức thư chứa đựng những hiểu biết sâu sắc hiếm có về bản chất
của nghệ thuật và tình yêu — tức là bản chất của cuộc sống — nay được tái bản
dưới dạng cuốn "Thư gửi một nhà thơ trẻ: Bản dịch và chú giải mới"
(thư viện công cộng) của nhà triết học sinh thái, học giả Phật giáo và nhà hoạt
động môi trường Joanna Macy, cùng nhà thơ và nhà tâm lý học lâm sàng Anita
Barrows: hai người phụ nữ đã sống đến những năm tháng cuối đời — Macy 91 tuổi
vào thời điểm dịch thuật và Barrows 73 tuổi — và đã dành một phần tư thế kỷ để
suy ngẫm sâu sắc về điều gì làm cho cuộc sống đáng sống, cùng nhau dịch các tác
phẩm của một người đàn ông đã sống qua năm mươi tuổi và vẫn còn ở độ tuổi đôi
mươi khi ông viết những bức thư đầy dịu dàng và trong sáng vượt thời gian này.
Dự đoán những hiểu biết sâu sắc hơn của tâm
lý học thế kỷ XX về lý do tại sao khả năng "cô độc đầy sức sống" thời
thơ ấu lại thiết yếu cho sự sáng tạo, lòng tự trọng và các mối quan hệ lành
mạnh sau này trong cuộc sống, Rilke viết cho người bạn trẻ của mình trong những
ngày ngắn ngủi, tối tăm và cô đơn ngay trước kỳ nghỉ đông:
(Bạn có thể tự hỏi) rằng, sự cô đơn mà không có chút vĩ đại nào thì là gì? Bởi vì chỉ có một sự cô đơn duy nhất, và nó rộng lớn và không dễ chịu đựng. Nó đến gần như mọi lúc khi bạn sẵn sàng đánh đổi nó lấy bất kỳ sự gần gũi nào, dù tầm thường và rẻ tiền đến đâu; đánh đổi nó lấy vẻ bề ngoài của sự tuân thủ dù mạnh mẽ đến đâu với những điều bình thường, với những điều kém giá trị nhất. Nhưng có lẽ đó chính là lúc sự cô đơn chín muồi; sự chín muồi của nó có thể đau đớn như sự trưởng thành của một cậu bé và buồn bã như đầu mùa xuân… Điều cần thiết chỉ là: sự cô đơn, sự cô đơn nội tâm vĩ đại. Đi vào bên trong và không gặp gỡ ai khác trong nhiều giờ – đó là điều người ta phải học để đạt được. Để được cô độc như khi còn nhỏ. Khi người lớn đi lại, bận rộn với những việc có vẻ to lớn và quan trọng bởi vì người lớn có vẻ quá bận rộn và bởi vì bạn không thể hiểu họ đang làm gì.
Illustration by Maurice Sendak from Open House for
Butterflies by Ruth Krauss.
Tiếp nối lời khẳng định luôn đúng lúc của
Kierkegaard rằng “trong tất cả những điều lố bịch, điều lố bịch nhất dường như…
là sự bận rộn” và nhận xét của Emerson rằng “sự vội vã và bối rối của chúng ta
trông thật lố bịch” ngay khi chúng ta dừng lại nhịp sống hối hả của các mối
quan hệ xã hội mà qua đó chúng ta cố gắng trốn tránh chính mình, Rilke nói
thêm:
Nếu một ngày nào đó ta
nhận ra sự bận rộn của mình thật đáng thương, công việc của ta bị đóng băng và
tách rời khỏi cuộc sống, vậy tại sao không tiếp tục nhìn nhận mọi thứ như một
đứa trẻ, nhìn nhận nó một cách kỳ lạ, nhìn nhận nó từ sâu thẳm thế giới của
chính mình, từ sự bao la của nỗi cô đơn, mà tự bản thân nó đã là công việc, địa
vị và thiên chức[1]?
Tuy nhiên, sự căng thẳng sáng tạo quan
trọng, tinh tế mà Rilke đã khéo léo dung hòa chính là sự tương tác thiết yếu
giữa sự cô độc và tình yêu — mỗi yếu tố làm phong phú cho yếu tố kia, mỗi yếu
tố đều khuếch đại toàn bộ tinh thần mà từ đó mọi nghệ thuật nảy sinh. Trong một
bức thư khác viết vào mùa xuân năm sau, ông viết:
Đừng để sự cô độc che
khuất sự hiện diện của điều gì đó bên trong nó, điều muốn trỗi dậy. Chính sự
hiện diện này sẽ giúp sự cô độc của bạn được mở rộng. Con người thường bị thu
hút bởi những điều dễ dàng và khía cạnh dễ dàng nhất của những điều dễ dàng.
Nhưng rõ ràng là chúng ta phải giữ vững lập trường đối với những điều khó khăn,
cũng như mọi sinh vật sống khác. Mọi thứ trong tự nhiên đều phát triển và tự
bảo vệ mình theo cách riêng và chống lại mọi sự phản đối, vươn lên từ bên trong
và bằng mọi giá để trở nên độc đáo. Thật tốt khi sống cô độc, bởi vì sự cô độc
rất khó khăn, và việc một điều gì đó khó khăn lại càng là lý do để chúng ta nỗ
lực hơn nữa.
Yêu thương cũng là điều tốt, bởi vì yêu
thương rất khó. Việc một người quan tâm đến người khác có lẽ là điều khó khăn
nhất mà chúng ta phải làm, là thử thách cuối cùng và quan trọng nhất, là công
việc mà mọi công việc khác chỉ là sự chuẩn bị. Bằng cả con người mình, bằng tất
cả sức mạnh mà chúng ta đã tích lũy được, chúng ta phải học cách yêu thương.
Việc học này luôn là một quá trình tận tâm và bền bỉ.
Art by Margaret C. Cook from a rare 1913 edition of Walt Whitman’s Leaves of Grass. Available as a print.
Hai thập kỷ trước khi Kahlil Gibran đưa ra
những lời khôn ngoan đầy chất thơ về sự cân bằng khó khăn giữa sự thân mật và
độc lập trong tình yêu đích thực, Rilke đã kêu gọi rũ bỏ những xiềng xích ý
thức hệ của quan niệm văn hóa hiện đại về tình yêu như một sự hòa quyện giữa
các thực thể. Ông nhận xét, “Không có
trải nghiệm nào của con người lại đầy rẫy những quy ước như thế này”, hướng
đến những người chưa làm quen với sự cô độc tối cao của mình và thay vào đó “hành động từ sự bất lực lẫn nhau” để “đơn
giản là đầu hàng trước tình yêu như một lối thoát khỏi nỗi cô đơn”. Ông đưa ra
một giải pháp thay thế đầy tự do, một giải pháp vẫn đòi hỏi lòng can đảm phản
văn hóa trong thời đại chúng ta cũng như trong thời của ông:
Yêu thương không phải là
sự hòa nhập. Đó là một sứ mệnh cao cả, là sự trưởng thành của mỗi cá nhân, là
sự khác biệt, là thế giới riêng của chính mình để đáp lại người khác. Đó là một
lời kêu gọi vĩ đại, không hề khiêm nhường, chọn lọc một người và triệu tập họ
vượt qua mọi ranh giới. Chỉ khi hiểu theo nghĩa này, chúng ta mới có thể sử
dụng tình yêu mà mình được ban tặng. Đây là nhiệm vụ của nhân loại, mà chúng ta
vẫn còn chưa sẵn sàng.
[…]
Tình yêu nhân văn hơn này (vô cùng ân cần,
nhẹ nhàng, tốt lành và trong sáng, được hoàn thiện bằng việc ôm ấp và buông bỏ)
sẽ giống với tình yêu mà chúng ta đã dày công chuẩn bị — tình yêu gồm hai sự cô
độc bảo vệ, bao bọc và chào đón nhau.
Art by Margaret C. Cook for Leaves of Grass. (Available as a print.)
Trong một bức thư khác, Rilke bổ sung thêm
sự phức tạp của sự thân mật thể xác vào lĩnh vực khó khăn siêu việt này, đưa ra
lời khuyên của ông về cách tốt nhất để khai thác tình yêu như một sức mạnh sáng
tạo:
Vâng, tình dục rất khó. Nhưng bất cứ điều
gì được kỳ vọng ở chúng ta đều khó. Hầu hết mọi thứ quan trọng đều khó, và mọi
thứ đều quan trọng… Hãy tìm đến mối quan hệ của riêng bạn với tình dục, thoát
khỏi phong tục và quy ước. Khi đó, bạn không cần phải sợ đánh mất chính mình và
trở nên không xứng đáng với bản chất tốt đẹp hơn của mình.
Khoái cảm tình dục là một trải nghiệm giác
quan, không khác gì việc nhìn hay chạm thuần túy, giống như vị của một loại
trái cây. Đó là một trải nghiệm tuyệt vời, vô tận được ban tặng cho chúng ta,
một phần tự nhiên của việc hiểu biết thế giới, của sự trọn vẹn và rực rỡ của
mọi tri thức. Và không có gì chúng ta nhận được là sai trái. Điều sai trái là
lạm dụng và làm hỏng trải nghiệm này, sử dụng nó để kích thích những khía cạnh
mệt mỏi trong cuộc sống của chúng ta, để tiêu tán thay vì kết nối.
Rất lâu trước khi các nhà khoa học làm sáng
tỏ cách tình dục của hệ thực vật và động vật sơ khai đã mang lại vẻ đẹp cho
hành tinh của chúng ta, Rilke nói thêm:
Nhìn thấy vẻ đẹp trong
động vật và thực vật là một hình thức của tình yêu và khát khao; và ta có thể
thấy động vật, cũng như thấy thực vật, kiên nhẫn và sẵn lòng kết hợp lại để
sinh sôi nảy nở — không phải vì dục vọng thể xác, không phải vì đau khổ, mà là tuân
theo những nhu cầu lớn hơn dục vọng và đau khổ, mạnh mẽ hơn cả ý chí và sự
kháng cự.
Ước gì con người có thể khiêm nhường đón
nhận và thành tâm mang lấy bí ẩn này lấp đầy trái đất đến từng chi tiết nhỏ
nhất, và cảm nhận nó như một phần của gian khổ cuộc sống, thay vì coi thường
nó. Giá như họ có thể tôn trọng sự màu mỡ này, vốn không thể chia cắt, dù ở
dạng tinh thần hay vật chất. Bởi vì sự sáng tạo tinh thần này bắt nguồn từ thể
chất, xuất phát từ bản chất gợi cảm đó, và chỉ là một sự lặp lại nhẹ nhàng hơn,
thú vị hơn, vĩnh cửu hơn của sự gợi cảm tươi tốt của nó.
Hoa anh túc đỏ từ cuốn "A Curious Herbal" của Elizabeth Blackwell, năm 1737. (Có sẵn dưới dạng tranh in và khẩu trang, lợi nhuận sẽ được quyên góp cho Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên.)
Tương tự như vậy với vai trò của yếu tố gợi
cảm trong tác phẩm sáng tạo:
Nghệ thuật sáng tạo chẳng
có ý nghĩa gì nếu thiếu sự tham gia và hợp tác rộng lớn, liên tục của thế giới
thực tại, chẳng có ý nghĩa gì nếu thiếu sự hài hòa muôn màu muôn vẻ của vạn vật
và muôn loài; và niềm vui của người sáng tạo do đó trở nên vô cùng phong phú
bởi vì nó chứa đựng những ký ức về sự sinh sôi nảy nở của hàng triệu sinh linh.
Trong một ý nghĩ sáng tạo duy nhất ẩn chứa hàng ngàn đêm yêu thương đã lãng
quên, thấm đẫm nó bằng sự bao la. Và những ai đến với nhau trong đêm, bị khóa
chặt trong khát khao mãnh liệt, đang thu thập mật hoa, tạo ra sức mạnh và sự
ngọt ngào cho một lời ca ngợi thi ca trong tương lai, để cất lên khúc ca hân
hoan.
Để tìm hiểu thêm về bản dịch mới tuyệt vời
này của tác phẩm Thư Gửi Một Nhà Thơ Trẻ
— một bản dịch thể hiện quan niệm của nhà thơ Ba Lan đoạt giải Nobel Wisława
Szymborska về “phép màu hiếm hoi khi một
bản dịch không còn là bản dịch nữa mà trở thành… một bản gốc thứ hai”, và
là phép màu tuyệt vời nhất được thực hiện trên một tác phẩm kinh điển kể từ bản
dịch theo góc nhìn nữ quyền của Ursula K. Le Guin về Đạo Đức Kinh — hãy thưởng thức cuộc trò chuyện On Being này với
Macy và Barrows về những ảnh hưởng rộng lớn hơn của tác phẩm của Rilke trong
thế giới của chúng ta, sau đó xem lại những suy nghĩ của người đương thời với
Rilke là Hermann Hesse về sự cô đơn và lòng can đảm để tìm thấy chính mình,
những suy ngẫm theo phong cách Rilke của nhà vật lý Brian Greene về cách sống
chung với những điểm yếu của con người, và chính Rilke về những gì cần có để
trở thành một nghệ sĩ.
donating = loving
Mỗi tháng, tôi dành hàng
trăm giờ và hàng nghìn đô la để duy trì The Marginalian. Trong hai thập kỷ qua,
trang web vẫn miễn phí, không quảng cáo, không sử dụng trí tuệ nhân tạo, hoàn
toàn do con người điều hành và tồn tại nhờ sự ủng hộ của độc giả. Tôi không có
nhân viên, không thực tập sinh, thậm chí không có trợ lý — một công việc hoàn
toàn do một mình tôi làm ra, xuất phát từ tình yêu, cũng chính là cuộc sống và
nguồn thu nhập của tôi. Nếu nó giúp cuộc sống của bạn dễ chịu hơn theo bất kỳ
cách nào, vui lòng xem xét hỗ trợ duy trì trang web bằng một khoản quyên góp
một lần hoặc thường xuyên. Sự hỗ trợ của bạn tạo nên sự khác biệt.
midweek newsletter
Mỗi thứ Tư, tôi lại đào sâu vào kho lưu trữ
hai thập kỷ để tìm ra một tác phẩm đáng để thưởng thức lại như một ốc đảo bình
yên vượt thời gian, giúp nâng đỡ tâm hồn, làm sống động trí óc và xoa dịu tâm
hồn. Hãy đăng ký bên dưới — đây là nội dung riêng biệt với bản tóm tắt các bài
luận mới vào Chủ nhật hàng tuần:
The Marginalian tham gia chương trình liên
kết của Bookshop.org và Amazon.com, được thiết kế để cung cấp phương tiện cho
các trang web kiếm hoa hồng bằng cách liên kết đến sách. Nói một cách dễ hiểu
hơn, điều này có nghĩa là bất cứ khi nào bạn mua một cuốn sách từ liên kết ở
đây, tôi sẽ nhận được một phần trăm nhỏ giá của nó, số tiền này sẽ được dùng
trực tiếp cho chi phí sách khổng lồ của tôi. Chính sách bảo mật. (Tóm tắt: Bạn
an toàn — không có "bên thứ ba" xấu xa nào rình rập dưới sự giám sát
của tôi hoặc rải rác những mẩu "cookie" mà phần còn lại của internet
sử dụng)
.)
BDOW!
https://www.themarginalian.org/2026/08/02/rilke-letters-to-a-young-poet-macy-barrows/
[1] Vocation: Đây là công việc hoặc con đường
mà một người cảm thấy mình được sinh ra để làm, có ý nghĩa đặc biệt đối với bản
thân hoặc xã hội.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét