BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG

 

BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG

 

Tuệ Uyển biên tập

 

A-      Bodhgaya (Bồ-đề Đạo-tràng) có nghĩa thật sự là "Vùng đất Gaya của sự Giác ngộ".

Tên gọi này được ghép từ hai thành tố trong tiếng Phạn và tiếng Pali:

• Bodh (बोध): Nghĩa là "Giác ngộ" hoặc "Thức tỉnh" (cùng gốc từ với Bodhi / Bồ-đề).
• Gaya (गया): Là tên của một địa danh cổ xưa tại bang Bihar, Ấn Độ.

Nguồn gốc lịch sử của tên gọi

Tên gọi "Bodhgaya" thực chất chỉ mới xuất hiện phổ biến từ thế kỷ 18 để phân biệt vùng đất tâm linh này với thành phố Gaya mang tính chất Nền tảng Ấn Độ giáo (Hindu giáo) nằm cách đó 16km.

Trong thời kỳ Đức Phật còn tại thế và suốt nhiều thế kỷ sau đó, mảnh đất này được biết đến qua các tên gọi cổ xưa mang ý nghĩa rất đặc biệt:

• Uruvela (Ưu-lâu-tần-loa): Nghĩa là "Bãi cát rộng", tên gốc của ngôi làng nơi Đức Phật tu hành trước khi đắc đạo.
• Sambodhi (Tam-bồ-đề): Nghĩa là "Chính đẳng Chính giác" hay "Giác ngộ hoàn toàn". Đây là cái tên cổ nhất được khắc trên các trụ đá của Hoàng đế Ashoka từ thế kỷ thứ 3 TCN.
• Vajrasana (Kim Cang Tòa): Nghĩa là "Ngai kim cương". Từ này chỉ chính xác vị trí bên dưới gốc cây Bồ-đề, nơi Đức Phật đã ngồi phát nguyện không đứng dậy cho đến khi tìm ra chân lý. Bodhimanda (Bồ-đề Đạo-tràng): Nghĩa là "Vùng đất xung quanh cây giác ngộ". Đây chính là nguồn gốc của từ Hán-Việt "Đạo-tràng" mà chúng ta dùng ngày nay.
• Mahabodhi (Đại Bồ-đề): Nghĩa là "Sự giác ngộ vĩ đại", hiện nay là tên của Quần thể đền Mahabodhi nổi tiếng tại đây.

Tóm lại, Bodhgaya không đơn thuần là một cái tên địa lý, mà là danh từ biểu tượng khẳng định đây là nơi nhân loại lần đầu tiên chứng kiến sự ra đời của một vị Phật hoàn toàn tỉnh thức.

B- Lịch sử xây dựng Quần thể đền Mahabodhi (Đền Đại Giác Ngộ) là một hành trình dài hơn 2.300 năm, trải qua nhiều giai đoạn kiến tạo, bị hủy hoại bởi chiến tranh và được hồi sinh một cách kỳ diệu.

1. Nền móng đầu tiên của Hoàng đế Ashoka (Thế kỷ thứ 3 TCN)

Khoảng năm 250 TCN, Hoàng đế Ashoka (vua A Dục) của vương triều Maurya vĩ đại đã đến chiêm bái cội Bồ-đề. Ông quyết định xây dựng một ngôi đền nhỏ có mái che dạng kim cương (Vajrasana) đặt ngay tại vị trí Đức Phật ngồi thiền để tôn vinh sự kiện Ngài đắc đạo. Ngài cũng cho dựng một cột đá sa thạch có khắc hình sư tử đứng hiên ngang cạnh gốc cây.

2. Sự bổ sung của triều đại Sunga (Thế kỷ thứ 1 TCN)

Đến thời kỳ triều đại Sunga, các cấu trúc đá bắt đầu bao quanh khu vực đền. Điểm nhấn lớn nhất của thời kỳ này là hệ thống hàng rào lan can bằng đá sa thạch cổ bao bọc xung quanh cây Bồ-đề và tòa Kim Cang. Các bức phù điêu trên hàng rào chạm khắc vô cùng tinh xảo hình ảnh các vị thần, hoa sen và các câu chuyện tiền thân của Đức Phật (Kinh Bản Sanh).

3. Diện mạo tháp nhọn vĩ đại thời Gupta (Thế kỷ thứ 5 - 6)

Ngôi đền hình tháp nhọn cao 52 - 55 mét như chúng ta thấy ngày nay không phải làm bằng đá, mà được xây dựng lại hoàn toàn bằng gạch nung vào khoảng thế kỷ 5 - 6 dưới triều đại Gupta. 

• Kiến trúc đột phá: Đền Mahabodhi áp dụng kiểu kiến trúc kim tự tháp cụt, chịu ảnh hưởng từ các bảo tháp bậc thang cổ vùng Gandhara. Ngôi tháp chính được bao quanh bởi 4 ngọn tháp phụ nhỏ hơn ở 4 góc, tạo thành một tổng thể uy nghi hướng thẳng lên trời xanh.
• Giá trị khảo cổ: UNESCO công nhận đây là một trong những công trình kiến trúc bằng gạch cổ nhất còn sót lại ở miền Đông Ấn Độ.

4. Thời kỳ suy tàn và bị chôn vùi (Thế kỷ 12 - 19)

Vào thế kỷ thứ 12, khi làn sóng xâm lược tràn vào miền Bắc Ấn Độ, các tu viện Phật giáo bị phá hủy, các nhà sư phải lá dời đi nơi khác. Đền Mahabodhi rơi vào cảnh hoang tàn và dần bị bao phủ bởi các lớp bùn đất của những trận lụt sông Niranjana. Qua nhiều thế kỷ, ngôi đền gần như biến mất dưới dạng một ngọn đồi đất lớn phủ đầy cây bụi.

5. Cuộc đại trùng tu và hồi sinh (Cuối thế kỷ 19)

Vào những năm 1880, chính phủ thuộc địa Anh phối hợp với các nhà khảo cổ, đứng đầu là Ngài Alexander Cunningham, đã tiến hành một cuộc đại khai quật quy mô lớn.

• Họ đã dọn dẹp hàng nghìn tấn đất đá, tìm lại cội Bồ-đề (đã chết và được trồng lại bằng một nhánh chiết từ Sri Lanka) và phục dựng lại toàn bộ hình dáng ngôi đền gạch theo đúng các mô tả trong nhật ký hành hương của ngài Huyền Trang (thế kỷ thứ 7).
• Năm 2002, toàn bộ quần thể chính thức được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Gần đây nhất, phần đỉnh tháp của đền đã được dát thêm 300 kg vàng do hoàng gia và Phật tử Thái Lan cúng dường./.