Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
***
“Bạn nên biết rằng mọi hiện tượng đều giống
như giấc mơ.” — Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.
Trừ khi chúng ta là những hành giả Yoga nam nữ, điều gần nhất mà chúng ta có thể đạt được để thấu hiểu sâu sắc về Tánh Không và bản chất thật sự của hiện tượng có lẽ chính là qua giấc mơ. Đức Karmapa thứ nhất đã đạt được Giác Ngộ nhờ Yoga Giấc Mộng.
Hình 1: Tâm trí “ban ngày” đầy mâu thuẫn — bị cuốn vào những lo lắng, căng thẳng và sợ hãi — khó thuần phục như một con ngựa hoang đã sống nhiều năm trên núi. Ngược lại, tâm trí ban đêm, chìm đắm trong trạng thái Theta (REM)[1], có thể linh hoạt và tự do gần như tâm trí của một người tu tập Yoga.
“Việc tu tập trong giấc mơ dễ hơn ban ngày. Ban
ngày, chúng ta bị giới hạn bởi thân xác vật chất, nhưng trong giấc mơ, chức
năng tâm trí và ý thức của các giác quan không bị cản trở. Chúng ta có thể có
được sự minh mẫn hơn… Nếu một người thực hành tu tập trong giấc mơ, hiệu quả sẽ
gấp chín lần so với khi thực hành trong đời sống thật.” — Namkai Norbu Rinpoche
Trong
giai đoạn ngủ REM, hoạt động não bộ tăng lên
Trong giấc ngủ REM, trên điện não
đồ (EEG) ghi lại hoạt động não, não thật sự hoạt động tích cực hơn đáng kể so
với thời gian thức ban ngày. Một phần là do tâm trí được giải phóng khỏi các
hoạt động thường nhật, lặp đi lặp lại và tập trung hoàn toàn vào tâm trí —
giống như điều chúng ta mong muốn đạt được trong một số hình thức thiền định
(khi tỉnh táo). Tất cả các hoạt động đều diễn ra trong tâm trí. Từ nhiều thế kỷ
nay, Phật tử Tây Tạng đã nhận ra hoạt động tinh thần quan trọng này là thời
điểm để thật sự tăng cường thực hành và đã phát triển Yoga Ngủ Milam[2] để hỗ trợ giấc mơ sáng
suốt. [Xem hướng dẫn ngắn gọn ở cuối bài viết này và các gợi ý xuyên suốt.]
Hình 2: Trong giai đoạn REM
(giai đoạn mơ của giấc ngủ), tâm trí của bạn hoạt động tích cực hơn so với ban
ngày khi bạn tỉnh táo và hoạt động nhiều. Bên phải là hình ảnh REM. Điều này ngụ
ý rằng, một phần, tâm trí được giải phóng, sẵn sàng hơn và tập trung hơn so với
ban ngày bận rộn khi các hoạt động thường nhật chiếm ưu thế.
Nhiều kinh điển đưa ra những ví dụ khác
nhau về lời dạy của Đức Phật, sử dụng các ẩn dụ như mây và cầu vồng để minh họa
ảo ảnh của các hiện tượng. Khái niệm này rất quan trọng, nó là một phần chính
trong Bảy điểm tu tập tâm trí của Lojong. Câu châm ngôn thứ hai trong Luận về
tu tâm Lojong nói rằng: “Hãy coi tất cả
các pháp như những giấc mơ; mặc dù kinh nghiệm có vẻ vững chắc, nhưng chúng chỉ
là những ký ức thoáng qua.
[For a story on Lojong
Seven-Point Mind Training, visit>>]
“Bước đầu tiên trong thực hành giấc mơ khá
đơn giản: người ta phải nhận ra tiềm năng to lớn mà giấc mơ mang lại cho hành
trình tâm linh. Thông thường, giấc mơ được cho là ‘không có thật’, trái ngược
với cuộc sống thực tại. Nhưng không có gì thật hơn giấc mơ. Phát biểu này chỉ
có ý nghĩa khi người ta hiểu rằng cuộc sống thực tại cũng không có thật như
giấc mơ, và theo cùng một cách.” — Tenzin Wangyal Rinpoche, Yoga Giấc mơ và
Giấc ngủ của Tây Tạng
Hình 3: Minh họa Yoga Giấc Mơ. Yoga Giấc Mơ Tây Tạng là một
phương pháp tu tập cao cấp cho phép người tập kiểm soát giấc mơ của mình, mang
lại những lợi ích đáng kể về mặt giác ngộ về tánh không và hoàn thiện kỹ năng
tu tập.
Tâm trí khi tỉnh thức là một tâm trí bận
rộn, và ngay cả với phương pháp luyện tập tâm trí Lojong, việc phân tích cũng
chỉ giúp chúng ta hiểu hiện tượng đến một mức độ nhất định. Ngay cả một giờ
đồng hồ chú tâm quan sát những suy nghĩ bận rộn của mình — và đạt được trạng
thái tĩnh lặng gần như hoàn hảo trong thiền định — cũng không thể nào đến gần
được trạng thái tâm trí cởi mở và “trống rỗng” của người đang mơ. Vài phút tập
yoga giấc mơ sáng suốt trong trạng thái ngủ thay đổi sẽ đưa chúng ta đến gần
nhất với những gì mà hầu hết “người phàm trần” chúng ta có thể trải nghiệm sau
nhiều năm ẩn dật trong những hang động trên núi. [Lưu ý: Xem một số video hướng dẫn thú vị về Yoga Giấc mơ Tây Tạng bên
dưới trong bài viết này.]
Hình 4: Trong giấc mơ, mọi thứ đều có thể xảy ra, thậm chí là bay vào không
gian và quán tưởng– một cách vô cùng chân thật – việc gặp gỡ chư Phật. Người ta
nói rằng các vị Yoga vĩ đại đã nhận được giáo lý ở cõi Tịnh độ bằng cách rời bỏ
thân xác và du hành đến Tịnh độ. Chúng ta không thể đạt được trình độ đó nếu
không trải qua nhiều năm tu tập, nhưng chúng ta vẫn có thể cảm nhận được điều
đó trong những giấc mơ sáng suốt của mình.
Yoga Giấc mơ Phật giáo
(Mộng Du Già) hoặc Mơ sáng suốt (Lucid Dreaming) nhằm mục đích thực hành Giáo
pháp đặc biệt hiệu quả trong việc giúp chúng ta thấu hiểu bản chất chân thật
của thực tại. Phương pháp này thật sự có thể giải phóng quá trình thiền định
của bạn, đặc biệt là vì chúng ta dành nhiều thời gian cho việc ngủ hơn bất kỳ 'hoạt
động' nào khác.
"“Sắc bất dị
Không, Không bất dị Sắc” (Sắc chẳng khác Không, Không chẳng khác Sắc)
Yoga Giấc mơ là một “trạng thái tâm thuần khiết”, nơi mọi điều đều trở nên khả
thi. Các tâm tướng (hình thái tư tưởng) hiện lên sống động như thật. Khi chúng
ta làm chủ được giấc mơ sáng suốt, chúng ta bắt đầu thấu hiểu Tâm Kinh Bát Nhã:"
Bốn phương diện khác của sự hiện hữu con người
—
cảm thọ, tư tưởng, ý chí và thức —
cũng đều không gì khác ngoài tánh Không;
và tánh Không cũng không gì khác ngoài chúng.
Hình 5: Hoạt động não bộ trong
giấc ngủ REM, và đặc biệt là trong giấc mơ tỉnh táo, cao hơn nhiều so với trạng
thái "tỉnh táo" thông thường.
Theo truyền thống Phật giáo Tây Tạng, Yoga
Giấc Mơ cũng rất quan trọng như một sự chuẩn bị cho Cái Chết. Nếu chúng ta hiểu
rằng ngay cả Cái Chết cũng chỉ là ảo ảnh, chúng ta sẽ cảm thấy bớt sợ hãi hơn.
Nếu chúng ta hiểu rằng cuộc sống là vô thường và duyên khởi, chúng ta sẽ cảm
thấy thôi thúc mạnh mẽ để thực hành ngay bây giờ, khi chúng ta còn có nhận thức
quý giá này.
“Nếu chúng ta không thể thực hành ngay cả trong giấc ngủ,” Tenzin Wangyal Rinpoche viết trong cuốn Yoga Giấc Mơ và Giấc Ngủ của Tây Tạng, “nếu chúng ta đánh mất chính mình mỗi đêm, thì chúng ta có cơ hội nào để tỉnh thức khi cái chết đến? Hãy nhìn vào trải nghiệm trong giấc mơ để biết bạn sẽ ra sao khi chết. Hãy nhìn vào trải nghiệm trong giấc ngủ để khám phá xem bạn có thật sự tỉnh thức hay không.”
Hình 6: Trạng thái mơ tỉnh táo và mơ REM là
những giai đoạn hoạt động quan trọng của tâm trí.
"Yoga Giấc ngủ: Sử dụng tâm thức ở trạng thái sóng não
“Theta” để tiến bộ tâm linh"
Hình 7: Nhà
Phật giáo khoa học xem xét Phật pháp từ góc độ khoa học. Bạn có ý tưởng về chủ
đề nào không?
Một chỉ số quan trọng cho thấy sự
thành công của thiền định là đạt được "trạng thái tâm trí Theta" —
sóng não (4,7-5Hz) thường liên quan đến trạng thái thiền sâu hoặc giấc ngủ
trong mơ. Hầu hết chúng ta, những người bình thường, khi ngồi thiền tỉnh thức —
ngay cả sau một giờ thực hành tĩnh lặng sâu sắc — cũng có thể vượt ra khỏi sóng
não "Alpha" (7,5-12Hz). Hầu hết chúng ta sẽ tiến gần đến mức 7,5Hz
của phổ sóng não sau nhiều năm thực hành — tần số sóng não liên quan đến
"trực giác" — nhưng bất kỳ tần số nào thấp hơn mức đó đều nằm ngoài
tầm với của tâm trí tỉnh thức (trừ khi bạn là một nhà Yoga cao cấp).
Ngày nay, chúng ta không còn điều
kiện để rời bỏ gia đình và công việc trong nhiều năm để đi tĩnh tâm ở vùng núi.
Nhiều giáo thọ nói rằng chúng ta nên tham gia một khóa tĩnh tâm trọn vẹn ít
nhất một lần trong đời; hầu hết chúng ta, nếu có thể, sẽ chờ đến khi nghỉ hưu.
Nhưng khi ngủ, tâm trí chúng ta tạo ra cả những thế
giới chỉ trong vài giây, một thế kỷ có thể trôi qua trong một phút, chúng ta có
thể bay lượn trên bầu trời và gặp gỡ các vị Phật và những Dakini xinh đẹp tuyệt
trần, chúng ta nhìn thấy những con quái vật từ những địa ngục hư cấu sâu thẳm
nhất trong tâm trí mình — và tất cả đều không có thật. Tuy nhiên, tất cả đều
chân thật như những gì chúng ta trải nghiệm trong cuộc sống hàng ngày.
Việc tham gia một cách tỉnh táo
vào giấc mơ có thể nhanh chóng giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về tính nhị
nguyên, về bản chất thật sự của các hiện tượng, về ảo ảnh của những vẻ bề ngoài
trong thế giới "tỉnh thức" nhị nguyên của chúng ta.
Yoga Giấc Ngủ: Phương
Pháp Thiền Định Lý Tưởng Cho Cuộc Sống Hiện Đại
Giấc Mơ
tỉnh táo (lucid dreaming), một thực hành thực tế trong Phật giáo, được gọi là
“yoga giấc ngủ” hay svapnadarshana (tiếng Tây Tạng: milam), tức
là “yoga của trạng thái giấc mơ”.
Trong Kim Cương thừa (Vajrayana), mặc dù chúng ta vẫn thực hành thiền tọa,
thiền chánh niệm và thiền định (lặng tâm tĩnh trụ), chúng ta cũng tập trung mạnh mẽ vào các pháp
thiền quán tưởng. Kim Cang thừa được coi là “con đường tia chớp” dẫn đến các
chứng ngộ, phần lớn là vì nó bổ sung thêm chiều kích thực hành quán tưởng này —
thường được gọi là Bổn tôn yoga (deity yoga) — giúp chúng ta thấu hiểu bản tính
chân thật của thực tại và ảo ảnh của hiện tượng nhị nguyên. Đây cũng là cách dễ
dàng nhất để phát triển một số tuệ giác về khái niệm quan trọng Tánh Không (shunyata)
— đặc biệt là trong thế giới hiện đại.
Hình 8:
Trong cả tâm lý học và thực hành Phật giáo, chúng ta thiền định để chuyển hóa cảm
xúc giận dữ. Ở đây, trong thiền định bổn tôn, một vị bổn tôn giận dữ được quán
tưởng. Nếu thực hành này được tiến hành trong khi mơ tỉnh táo, các hiện tượng sẽ
hiện ra chân thực và mãnh liệt — giúp chúng ta, theo một cách trái ngược — hiểu
được bản chất ảo ảnh của mọi hiện tượng.
Tuy nhiên, trái ngược với điều đó, những áp
lực to lớn của cuộc sống hiện đại khiến chúng ta khó có thể tĩnh tâm để thực
hiện những hình dung sâu sắc thực sự. Quá trình tiến bộ của chúng ta có thể
chậm lại hoặc đình trệ vì điều này, mặc dù nhiều năm luyện tập cuối cùng sẽ
mang lại một số thực chứng.
Yoga Giấc Ngủ (milam, rmi-lam, nyilam) hay thực hành giấc
mơ tỉnh táo, có thể chính là “con đường tia chớp” nằm bên trong “con
đường tia chớp”. Bằng cách chuyển dịch một phần quá trình thực hành của chúng
ta vào giấc mơ của “Tâm thức sóng Theta”, các tuệ giác về bản tính của thực tại
sẽ trở nên dễ nắm bắt hơn. Việc trực tiếp trải nghiệm “ảo ảnh” mang lại tác
động mạnh mẽ hơn nhiều so với việc phân tích nó bằng tư duy logic của tâm thức
lúc tỉnh thức.
Yoga Giấc Mơ: Chúng Ta Có Thể Đạt Được Những
Gì?
Gói gọn trong một từ
— Bất cứ điều gì. Chúng ta có thể đạt được bất cứ điều gì trong giấc mơ tỉnh
táo — một khi đã làm chủ được phương pháp — bởi vì chúng ta kiểm soát được
những gì mình cảm nhận, nhìn thấy, thực hiện, và mọi hiện tượng trong mơ. Nếu
có năng lực làm chủ, chúng ta có thể búng tay và tạo ra một bức tường lửa. Đó
là một giấc mơ kỳ ảo.
Andrew Holecek trong cuốn sách "Yoga Giấc
Mơ" cho rằng con người nên thực hành giấc mơ tỉnh táo vì chúng ta dành
phần lớn thời gian ở trên giường, nơi có tiềm năng khai phá một thế giới nội
tâm sống động thay vì chỉ "chết" với thế giới bên ngoài. Tác giả nhấn
mạnh việc tận dụng khoảng thời gian này để biến giấc ngủ thành một trải nghiệm
sống động và đầy thú vị.
Nếu chỉ đơn thuần là
để mơ tỉnh táo, thì nó chẳng qua cũng chỉ là một hình thức bám chấp khác, một
hoạt động Luân hồi (Samsara) khác để hưởng lạc — một kênh Truyền hình Giấc mơ.
Để biến nó thành một pháp thực hành Giáo pháp (Dharma), sau khi đã bắt đầu làm
chủ được việc kiểm soát trạng thái mơ tỉnh táo, các hoạt động thực hành Pháp
của chúng ta có thể bao gồm:
*Các chứng ngộ về Tánh Không (ít nhất là nâng cao
hiểu biết của chúng ta): Tự mình nhìn thấy bản chất ảo ảnh của các hiện tượng
và phát triển sự hiểu biết sâu sắc về các giáo lý trong “Bát Nhã Tâm Kinh” [giảng giải] <<[For a feature story and commentary on Heart
Sutra, please see>>]
*
Thực
hành các nghi quỹ Sadhanas (các pháp hành trì
thiền quán): Có ai trong chúng ta lại chưa từng thiếu thời gian dành cho việc
thiền định hàng ngày? Và ngay cả khi có thời gian, liệu chúng ta có thật sự đi
vào được trạng thái tâm thức cởi mở, dễ tiếp thu và trống rỗng (vắng lặng) cần thiết
để đạt được tiến bộ hay không? Một khi đã kiểm soát được giấc mơ tỉnh táo,
chúng ta thật sự có thể thực hành các nghi quỹ Sadhanas trong trạng thái
"sóng não Theta" — khi đó, các hình ảnh quán tưởng của chúng ta không
chỉ xuất hiện sống động mà còn có thể chuyển động và đối thoại. (Dĩ nhiên, điều
quan trọng trước tiên là phải có một vị Thầy đủ phẩm tính hướng dẫn bạn về cách
quán tưởng Bản tôn và thực hành yoga giấc mơ.)
* Chuẩn bị cho Cái Chết: Giống như nhiều pháp thực hành Phật giáo khác,
chúng ta thiền quán về cái chết để thấu hiểu vô thường và tạo động lực tu học.
Trong Yoga Giấc Mơ, chúng ta tiến xa hơn một bước. Chúng ta sử dụng phương pháp
này để thật sự chuẩn bị cho cái chết. Trạng thái mơ là trạng thái gần nhất với
"Bardo" (Thân trung ấm) — hay trạng thái ngay sau khi chết — mà một
người có thể đạt được khi còn sống, ngoại trừ trải nghiệm cận tử thực tế (NDE).
* Nhận
các Giáo pháp: Đối với những bậc thầy của phương pháp này, người ta nói rằng bạn có thể
nhận các lễ quán đỉnh, lễ ban phước gia trì và truyền khẩu từ các vị Thầy
(không chỉ từ vị Thầy của chính bạn, mà còn từ những vị Thầy ở xa bạn chưa từng
gặp mặt, và thậm chí là những vị Thầy đã viên tịch — bởi vì thời gian cũng chỉ
là một hiện tượng ảo ảnh khác).
* Hành
hương: Hãy tưởng tượng cuối cùng bạn cũng có thời gian để thực hiện các chuyến
Hành hương đến các Thánh địa. Hoạt động tích lũy công đức này không những khả
thi, mà còn có thể thực hiện với tốc độ của tư duy. Bạn có thể ghé thăm bất kỳ
nơi nào, hoặc thậm chí là bất kỳ thời điểm nào, ngay tức khắc. Du hành giữa các
thế giới, các thế kỷ hay các thành phố. Việc điều này mang tính ảo ảnh không phải
là vấn đề. Bạn vừa tích lũy được công đức từ việc Hành hương, đồng thời vừa
giúp tăng trưởng sự thấu hiểu của mình về Tánh Không.
* Phát
triển Tâm Từ và Lòng Bi Mẫn: Trong các giấc mơ, bạn có thể ghé thăm rất nhiều chúng sinh. Trong thế
giới của giấc mơ, các chúng sinh không phải loài người cũng có thể giao tiếp.
Hãy tưởng tượng lòng bi mẫn vô lượng mà bạn có thể trưởng dưỡng khi được gặp gỡ
nhiều chúng sinh đến vậy, ngay cả khi họ là những chúng sinh trong mơ.
Để tránh việc chúng ta bị lạc lối trong tất cả những
thế giới kỳ ảo này — hoặc lo lắng rằng nó đang làm hủy hoại pháp thực hành của
mình — có lẽ điều quan trọng cần phải nhấn mạnh lại một lần nữa: thấu hiểu rằng
các hiện tượng rốt cuộc đều là ảo ảnh mới chính là một trong những mục đích cốt
lõi.
Marpa và Milarepa: Sáu Giai đoạn của Pháp tu Yoga Giấc mơ (Mộng Du-già)
Có nhiều dòng truyền thừa
và phương pháp khác nhau được giảng dạy qua nhiều thế kỷ bởi các bậc thầy Phật
giáo Kim Cang thừa, nhưng có thể nói rằng pháp tu này được chia thành sáu giai
đoạn hoặc phân kỳ, dựa trên giáo pháp của hai đại sư Marpa và Milarepa:
1. Chỉ dẫn về giấc mơ tỉnh thức (lục minh mộng): Trong thực hành
chính thức, các lễ quán đảnh, chỉ dẫn giáo pháp và thiền định thông thường sẽ là tiền
đề cho việc hành trì.
2. Người thầy giải thích cách thức người mơ không nên sợ hãi bất cứ điều
gì trong giấc mơ, rằng vạn pháp đều là huyễn ảnh, ngay cả những điều có vẻ gây
hại cũng có thể bị chúng ta hàng phục, và cách thức để thực hiện điều đó.
3. Đi đến sự thấu suốt rằng các hiện tượng trong mơ và các hiện tượng
khi "tỉnh thức" đều phụ thuộc vào tâm và không gì khác ngoài huyễn ảnh.
"Không có chủ thể nhận thức thì không có đối tượng bị nhận thức." Cả
hiện tượng thức và mơ đều là duyên sinh — do đó chúng là Tánh
Không, không có sự tồn tại độc lập.
4. Liễu ngộ rằng chúng ta có quyền kiểm soát các giấc mơ của mình — thực
hành biến đổi các đối tượng từ hình tướng này sang hình tướng khác.
5. Thấu hiểu rằng thân trong mơ của chính chúng ta (như cách chúng ta thấy/cảm
nhận trong mơ) không hề chân thật hơn thân trong đời sống tỉnh thức. Chúng ta
nên liễu ngộ rằng mình không phải là thân thể huyễn hóa đó, mà là một điều gì
đó siêu việt hơn thế.
6. Khi đó, nhờ thấu hiểu Tánh Không, chúng ta quán tưởng chư Phật viên
mãn, các vị Bồ Tát và các Ḍākinī khi đang trong trạng thái giấc mơ tỉnh thức —
trạng thái mà hình ảnh hiển hiện sống động, chân thực và chi tiết hơn nhiều so
với khi chúng xuất hiện thông thường trong các quán tưởng lúc tỉnh của pháp tu Bổn
tôn Du-già (Deity Yoga). Sau đó, chúng ta an trụ trong Tịnh quang của Tánh
Không.
Người ta nói rằng các bậc đại hành giả của pháp tu Yoga Giấc mơ (Mộng Du-già) có thể thần giao cách cảm ghé thăm lẫn nhau, không chỉ với các bậc Thầy đang sống, mà còn với các vị thầy của họ trong quá khứ hoặc tương lai — và cả người mơ lẫn người tiếp nhận đều ghi nhớ cuộc gặp gỡ cũng như giáo pháp được truyền dạy đó.
Hình 9: Tư thế
đúng cho Yoga Giấc Mơ Tây Tạng thường là tư thế “Phật ngủ”, nằm nghiêng bên PHẢI,
tay phải đặt dưới đầu.
Cách học Pháp tu Yoga
Giấc mơ (Mộng Du-già)
Về mặt chính thức, theo phương pháp Tây Tạng, bạn
cần được thọ nhận các giáo pháp và có thể là cả lễ quán đảnh gia trì từ một bậc
thầy nắm giữ dòng truyền thừa đủ tư cách — và điều này thông thường chỉ được thực hiện sau khi đã hoàn thành các pháp
tu Ngöndro (các pháp tu Khởi đầu). Những điều này vô cùng quan trọng để
chuẩn bị cho tâm thức sẵn sàng trước một pháp tu ý nghĩa và sâu mầu như vậy.
Nhưng, cho đến thời điểm đó, bạn có thể thực hành
giấc mơ tỉnh thức (lục minh mộng) để chuẩn bị sẵn sàng cho việc bước vào hành
trì chính thức sau này. Các bước cơ bản để phát triển Giấc mơ tỉnh thức bao
gồm:
* Trước
hết, hãy thực hành việc nhớ lại giấc mơ: Đừng bận tâm về việc kiểm
soát hay sự tỉnh thức trong mơ, hãy tập trung vào việc luôn ghi nhớ các giấc mơ
của bạn. Hãy đi ngủ với ý định sẽ nhớ lại giấc mơ, duy trì một cuốn nhật ký giấc
mơ, và nếu bạn thức giấc từ một giấc mơ, hãy nhắm mắt lại ngay lập tức để giúp
bạn nhớ lại. (Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng sự kích thích của "ánh
sáng" khi chúng ta mở mắt là nguyên nhân chính khiến chúng ta quên đi các
giấc mơ.)
* Căng
thẳng và áp lực mang theo khi đi ngủ sẽ bám theo người ngủ vào tận trong giấc mộng.
Do đó, nếu có thể, hãy đưa tâm an trụ trong tánh biết rigpa trước khi ngủ.” —
Tenzin Wangyal Rinpoche
* Trì
tụng các câu mật ngôn từ
pháp tu cá nhân của bạn khi bắt đầu chìm vào giấc ngủ: Điều
này sẽ giúp bạn thư giãn, thiết lập ý định (tâm nguyện) của mình và đưa bạn vào
một trạng thái tâm thức tâm linh sâu lắng.
* Hãy
tự khẳng định một cách có ý thức khi đi ngủ rằng bạn sẽ nhớ lại và tỉnh thức tham
gia vào các giấc mơ của mình: Đến cuối cùng, bạn cũng nên
khẳng định rằng mình sẽ "kiểm soát" các giấc mơ (thay vì chỉ tham gia
một cách bị động).
* Học cách nhận biết các dấu
hiệu cho thấy bạn đang trong giấc mơ tỉnh thức: Một
dấu hiệu điển hình có thể là việc nhìn thấy một người thân, một người bạn hoặc
một vị thầy đã quá cố. Hãy nhìn xung quanh bạn và tìm kiếm những chi tiết là chỉ
dấu cho thấy bạn đang ở trong trạng thái mơ.
* Nếu
bạn thức giấc từ một giấc mơ, hãy tiếp tục duy trì trạng thái thư giãn — hãy nhắm
mắt lại — tự khẳng định rằng mình vừa mơ, sau đó cố gắng quay trở lại giấc mơ
đó, lần này với sự tỉnh thức, trong khi tâm thức vẫn còn ở rất gần với trạng
thái sóng não Theta: (Vào thời điểm này, bạn đang ở trong một dạng
thư giãn của trạng thái sóng Alpha, nhưng có thể dễ dàng trượt trở lại vào sóng
Theta.)
* Các
bậc Đại Du-già sư và bậc Thầy Tây Tạng luôn khuyến nghị nên nằm ngủ nghiêng về
bên phải: Đây chính là tư thế mà Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã thị
hiện khi Ngài nhập Bát-niết-bàn (Đại-bát-niết-bàn).
* Bạn
có thể thử một số bài thiền định âm thanh "có hướng dẫn" (guided
meditation) được thiết kế để kích hoạt giấc mơ tỉnh thức: Hoặc
bạn cũng có thể tự ghi âm một bài của riêng mình, trong đó lặp đi lặp lại câu:
"Tôi sẽ có một giấc mơ tỉnh thức, tôi sẽ có một giấc mơ tỉnh thức..."
* Sau
khi đã phát triển được khả năng nhớ lại giấc mơ, hãy thử dẫn dắt giấc mơ của bạn
bằng cách đi vào giấc ngủ với một hình ảnh trong tâm trí: Giống
như bất kỳ phương pháp thiền định nào, hãy tập trung cao độ vào hình ảnh quán
tưởng đó khi bạn dần chìm vào giấc ngủ.
* Nếu
bạn có một pháp tu Bổn tôn (deity practice), cùng với quán đảnh cho phép tự
quán khởi thành Bổn tôn (self-generate): Việc quán tưởng tự thân là Bổn
tôn ngay trước khi ngủ, và quán phòng ngủ của mình là một Cõi Tịnh độ sẽ mang lại
lợi lạc lớn. Việc duy trì hình ảnh thanh tịnh này có thể dẫn đến một trải nghiệm
giấc mơ tích cực.
* Nếu
bạn đã thọ nhận quán đảnh, hãy thử thực hành các pháp tu Yoga Giấc ngủ và Thức
giấc của Đức Vajrayogini (Kim Cang Du-già Mẫu): Hoặc
các pháp thiền định khác đi kèm với thực hành này — tất nhiên, việc này phải
tuân theo đúng những chỉ dẫn từ bậc Thầy của bạn.
Hình 10: Tư thế thiền đúng
cách cho Yoga Giấc Mơ Tỉnh Thức Tây Tạng. Tư thế này được gọi là TƯ THẾ SƯ TỬ,
tư thế mà Đức Phật đã thực hiện khi nhập Niết bàn.
Có một số kỹ thuật
kinh điển thường được sử dụng cho việc này: Hãy đặt các cuốn nhật ký giấc mơ
ngay cạnh giường để dùng ngay khi bạn vừa thức giấc — hãy viết lại những ký ức
về giấc mơ trước khi tâm thức tỉnh táo xóa sạch những kết quả gặt hái được.
Mẹo dành cho những người
gặp khó khăn khi tu tập giấc mơ
Tích hợp tất cả các yếu tố nêu trên, dưới đây là một số điểm mấu chốt bắt buộc phải có để đạt được giấc mơ sáng suốt (lucid dream) hiệu quả. Trước hết là động lực. Giống như bất kỳ pháp thực hành Phật giáo nào, bạn nên thiết lập động lực cho mình, đồng thời khẳng định rõ mục tiêu: “Tôi nguyện tham gia vào việc thực hành giấc mơ sáng suốt này nhằm mở rộng công phu tu tập của bản thân và với tâm nguyện mang lại lợi lạc cho tất thảy chúng sinh.” Hoặc bất kể ý định thật sự nào khác của bạn.
Mẹo quan trọng: Hãy nhớ
rằng mục tiêu không chỉ đơn thuần là nhận biết bạn đang ở trong giấc mơ sáng
suốt, mà tối hậu là phải có khả năng kiểm soát hoặc chuyển hóa giấc mơ của
mình. Bạn cần phải có quyền năng hoàn toàn trong các giấc mơ của bản thân.
Thứ hai, nếu bạn gặp
khó khăn trong việc đạt được giấc mơ sáng suốt, hãy thử đặt chiếc đồng hồ tâm
thức của mình vào thời điểm hai giờ trước khi bạn thường thức dậy. "Tôi sẽ
nhận biết rằng mình đang ở trong giấc mơ sáng suốt vào lúc 4 giờ sáng
nay." Tương tự như cách phương pháp này hoạt động đối với những người muốn
tự nhắc nhở bản thân thức dậy trước 6 giờ sáng để họp, kiểu thiết lập ý
định/nhắc nhở này thật sự mang lại hiệu quả.
Hình 11: Tư thế Phật nằm, còn được gọi
là tư thế Sư tử. Đây là tư thế đúng cho Yoga ngủ Milam chính thống. Có những hệ
thống yoga ngủ khác. Mục tiêu là đạt được sự thoải mái cần thiết để ngủ, nhưng
không quá thoải mái đến mức ngủ quá sâu.
Nếu bạn thức dậy và
nhớ lại một giấc mơ, hãy ngay lập tức nhắm nghiền mắt lại, khẳng định lại ý
định của mình và từ từ chìm vào giấc ngủ. Thông thường, những người thức dậy từ
một giấc mơ rồi tiếp tục đi ngủ lại sẽ có khả năng đạt được giấc mơ sáng suốt
cao hơn, hoặc nhớ lại giấc mơ của mình rõ ràng hơn. Ngoài ra, còn có một vùng
sóng não “Theta” – thời điểm bạn vẫn còn cảm giác mơ màng/ngái ngủ ngay sau khi
vừa tỉnh giấc – mà bạn có thể khai thác. Hãy thử tự dẫn dắt quá trình quán
tưởng của bài tu tập trong trạng thái này, lưu ý đừng để bản thân bị “tỉnh hẳn”
— hãy giữ cho tâm trí thật bình yên và thư thái trong cơn buồn ngủ. Bạn có thể
nhận thấy rằng các hình ảnh quán tưởng của mình, dù bạn đang tỉnh táo đôi chút,
vẫn sinh động hơn rất nhiều so với những gì bạn có thể đạt được trong các bài
thực hành “khi tỉnh” truyền thống.
Nếu gặp phải những khó
khăn lớn, bạn có thể thử các chiến thuật khác nhau như kính ngủ REM (loại kính
phát ra những tia sáng nhấp nháy một cách vô cùng tinh tế khi bạn ngủ, đủ để
chúng ghi dấu vào trong giấc mơ của bạn, giúp nhắc nhở rằng bạn đang tỉnh thức
trong mơ), các bản ghi âm dẫn dắt thiền ngủ, hay thậm chí là các bản ghi âm
tiếng trống shaman trước khi ngủ (loại âm thanh tạo ra một tần số giúp kích
thích trạng thái sóng não Theta).
Hình 12: Đức Phật Thích Ca Mâu Ni thiền định dưới
cây Bồ Đề, tối hậu chứng đắc đạo quả giác ngộ, và tại một thời điểm Ngài đã đối
mặt với ma vương cùng những nỗi sợ hãi và cám dỗ khủng khiếp. Những cám dỗ mà
Ngài đối diện trong suốt quá trình thiền định dài lâu ấy cũng tương tự như các
hình ảnh mà chúng ta nhìn thấy trong giấc mơ của mình. Theo kinh điển kinh điển,
trong khải tượng của Đức Phật, Ma Vương (Hiện thân của cái ác) đã phóng ra những
làn mưa tên lửa rực lửa nhằm tấn công Đức Phật dưới cội cây. Đức Phật chỉ đơn
giản là chuyển hóa chúng thành những đóa hoa.
Phương pháp hiệu quả nhất là kết hợp Yoga Giấc ngủ (Sleep Yoga) với Yoga
Giấc mơ (Dream Yoga). Về cơ bản, Yoga Giấc ngủ bao gồm việc quán tưởng bản thân
là một vị Bổn tôn (Yidam), rồi chìm vào giấc ngủ với hình ảnh đó. Ngược lại,
trong các pháp thực hành phi Kim Cang thừa, bạn có thể thực hành thiền chánh
niệm trên giường khi bắt đầu đi ngủ. Hãy để bản thân chìm vào giấc ngủ một cách
tự nhiên, đồng thời quan sát tiến trình tâm thức đi vào giấc ngủ khi nó đang
diễn ra.
Mẹo kỹ thuật: Tránh sử dụng các chất hỗ trợ
giấc ngủ, ngoại trừ những loại có nguồn gốc tự nhiên. Thuốc ngủ sẽ ngăn chặn
quá trình mơ.
Yoga
Giấc mơ Chính thống
Như đã được giảng dạy
trong các bản luận giải của Ngài Gyatrul Rinpoche và các bậc thầy khác, các
bước thực hành chính thống — đòi hỏi phải có sự hướng dẫn của một vị thầy — bao
gồm:
- Nhận
thức: thấu hiểu và nhìn thấy các
giấc mơ
- Chuyển
hóa: kiểm soát các giấc mơ cùng tất
cả các hình tướng, hình ảnh, và trải nghiệm
- Nhập
định nhất thể: (nhưng chúng ta sẽ để phần này
cho một vị thầy chỉ dạy.)
Đối với pháp tu yoga
giấc mơ chính thống, tốt nhất bạn nên tìm kiếm một vị thầy có phẩm hạnh thuộc
dòng truyền thừa đại diện. Có rất nhiều cuốn sách viết về pháp thực hành này,
nhưng suy cho cùng, các giáo lý cao thâm hơn của Yoga Giấc mơ tốt nhất nên được
truyền thụ trực tiếp qua vị thầy của bạn.
Thông
tin thêm
Trong khi đó, bản thân
giấc mơ sáng suốt (Lucid dreaming) đã là một kỹ năng rất hữu ích và mang lại
nhiều trải nghiệm viên mãn. Có rất nhiều nguồn tài liệu hữu ích giúp bạn có thể
tự học về giấc mơ sáng suốt. Một số cuốn sách giá trị bao gồm:
- Dream
Yoga: Illuminating Your Life Through Lucid Dreaming and the Tibetan Yogas
of Sleep (Yoga Giấc mơ: Làm sáng tỏ
cuộc sống của bạn thông qua Giấc mơ sáng suốt và các pháp tu Yoga giấc ngủ
của Tây Tạng) – tác giả Andrew Holecek
- Meditation,
Transformation, And Dream Yoga
(Thiền định, Chuyển hóa và Yoga Giấc mơ) – tác giả Gyatrul Rinpoche, B.
Alan Wallace, Sangye Khandro
- The
Tibetan Yogas of Dream and Sleep
(Các
pháp tu Yoga Giấc mơ và Giấc ngủ của Tây Tạng) – tác giả Tenzin
Wangyal Rinpoche, Mark Dahlby
***
[1] Theta
(REM) là thuật ngữ chỉ sự kết hợp giữa sóng não Theta và giai đoạn
ngủ mơ REM (Rapid Eye Movement - Chuyển động mắt nhanh). Đây là trạng thái
tâm trí vô cùng đặc biệt, nơi não bộ hoạt động mạnh mẽ để xử lý cảm xúc, củng cố
trí nhớ và kích hoạt khả năng sáng tạo tối đa trong khi cơ thể đang ngủ sâu.
[2] Milam
Sleep Yoga: Pháp tu này huấn
luyện hành giả cách duy trì sự tỉnh thức
liên tục (tỉnh giác) ngay cả khi cơ thể đã đi vào giấc ngủ sâu và thế giới
của những giấc mơ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét