TÒA
SƯ TỬ
Nguyên bản:
The
Lion Throne
Tác giả: Đức Đạt Lai Lạt Ma
Việt dịch: Quảng Cơ / Tuệ Uyển hiệu đính / Tuesday, October 19, 2021
***
Tôi nhớ rất ít về mùa đông đầu tiên đó. Nhưng có một điều đã gắn chặc trong tâm
trí tôi,vào cuối tháng cuối năm, theo truyền thống, các tu sĩ của tu viện Namgyal sẽ thực hiện việc biễu diễn cham, một điệu múa nghi lễ tượng trưng
cho việc xua đuổi những thế lực tiêu cực trong năm qua. Tuy nhiên, vì tôi vẫn
chưa được chính thức đăng quang nên Chính Phủ cảm thấy không thích hợp để tôi đến
Potala xem buổi lễ ấy. Trái lại, Lobsang Samten được mẹ tôi đưa đi. Tôi
vô cùng ghen tị với anh ấy. Khi anh ấy về muộn vào buổi tối hôm đó, anh ấy đã
trêu chọc tôi bằng những lời mô tả rất đầy đủ về những bước nhảy và sà xuống của
các vũ công lộng lẫy.
Trong suốt năm sau, tức là năm 1940, tôi vẫn ở Norbulingka. Tôi đã nhìn thấy rất nhiều điều tốt của cha mẹ tôi
trong những tháng mùa xuân và mùa hè. Khi tôi được tôn xưng là Đạt Lai Lạt Ma,
họ tự động có được địa vị của giới quý tộc cao nhất và có thể coi là thế lực to
lớn. Họ cũng có quyền sử dụng một
ngôi nhà trong khuôn viên cung điện vào thời kỳ đó mỗi năm. Hầu như mỗi ngày,
tôi thường đi lén với một người thị giả, để đến thăm họ. Điều này thật sự không
được phép, nhưng quan Nhiếp Chính Vương, người chịu trách nhiệm về tôi, đã bỏ
qua những chuyến đi ngoại lệ này. Tôi đặc biệt thích đi qua vào giờ ăn. Điều
này là do khi còn là một cậu bé được mệnh danh là một tu sĩ, một số loại thực
phẩm như trứng và thịt heo bị cấm đối với tôi, vì vậy tôi chỉ có cơ hội nếm thử
chúng ở nhà của cha mẹ tôi. Một lần, tôi nhớ mình đã bị Gyop Kenpo, một trong những quan chức cấp cao của tôi, bắt quả tang
ăn trứng. Ông ấy đã rất sốc, và tôi cũng vậy, “Đi đi,” tôi hét lên đến tột cùng
của giọng nói của mình!
Vào một dịp khác, tôi nhớ đã ngồi cạnh cha tôi và xem ông như một chú chó nhỏ
khi ông ăn da heo chiên dòn, hy vọng rằng ông sẽ cho tôi một ít – Và ông đã làm
thế. Nó rất ngon. Vì vậy, nhìn chung, năm đầu tiên của tôi ở Lhasa là một khoảng thời gian rất hạnh
phúc. Tôi vẫn chưa phải là một tu sĩ và học vấn của tôi đang ở phía trước. Về
phần mình, Lobsang Samten đã được nghỉ
một năm vì anh ấy đã học tại Kumbum
trước đây.
Vào mùa đông năm 1940, tôi được đưa đến Potala,
nơi tôi chính thức được đăng quang làm lãnh đạo tinh thần của Tây Tạng. Tôi không
nhớ lại bất cứ điều gì cụ thể về buổi lễ này, xin lưu ý rằng đó là lần đầu tiên
tôi ngồi trên Tòa Sư Tử, một công trình kiến trúc bằng gỗ rộng lớn, nạm ngọc và
chạm khắc tinh xảo nằm trong Si
shiphuntsog (Đại Sảnh Của Tất Cả Các Hành
Động Thánh Thiện Của Thế Giới Tâm Linh Và Trần Gian), phòng họp chính ở
cánh đông của Potala.
Ngay sau đó, tôi được đưa đến chùa Jokhang,
ở giữa thành phố, nơi tôi được giới thiệu như một sa di. Điều này liên quan đến
một nghi lễ được gọi là taphue, có
nghĩa là "cạo tóc". Kể từ bây giờ, tôi sẽ cạo đầu và mặc áo choàng của
một nhà sư màu hạt dẻ. Một lần nữa, tôi không nhớ nhiều về chính buổi lễ ngoại
trừ một thời điểm, khi nhìn thấy những bộ trang phục rực rỡ của một số vũ công nghi
lễ, tôi hoàn toàn quên mất bản thân và thốt lên đầy hào hứng với Lobsang Samten, ‘Nhìn kia kìa!’
Các mớ tóc của tôi đã được cắt ngắn một cách tượng trưng bởi Nhiếp Chính Vương Reting Rinpoche, người ngoài nhiệm vụ Giám
Quốc (Nhiếp Chính Vương) cho đến khi
tôi đến tuổi trưởng thành, còn được bổ nhiệm làm Giáo Thọ Sư cao cấp của tôi. Lúc đầu, tôi tỏ ra thận trọng trong
thái độ của mình với ông ấy, nhưng tôi dần dần thích ông. Đặc điểm nổi bật nhất
của ông ấy, tôi nhớ là chiếc mũi liên tục bị nghẹt. Là một con người, ông khá
giàu trí tưởng tượng, với tính cách tinh thần rất thoải mái, một người đàn ông
dễ dàng trong mọi thứ. Ông thích dã ngoại và chơi ngựa, do đó ông ấy trở thành
bạn tốt của cha tôi. Tuy nhiên, đáng buồn thay, trong những năm làm Nhiếp Chính,
ông đã trở thành một nhân vật gây tranh cãi và bản thân Chính Phủ giờ đây đã khá thối nát. Ví dụ, việc mua và bán các vị
trí cao đã phổ biến.
Vào thời điểm khởi đầu của lễ thế phát, có tin đồn rằng ông không xứng đáng để
thực hiện nghi lễ xuống tóc. Có ý kiến cho rằng ông đã phá bỏ lời thề độc thân
và do đó không còn là một tu sĩ nữa.
Cũng có những lời chỉ trích công khai về cách ông đã trừng phạt một quan chức
đã phát biểu chống lại ông tại Quốc hội. Tuy nhiên, theo phong tục cổ truyền,
tôi đã bỏ tên Lhamo Thondup và lấy
tên của ông, Jamphel Yeshe, cùng với
một số người khác, để tên đầy đủ của tôi bây giờ trở thành Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso.
Ngoài Reting Rinpoche làm giáo thọ sư
cao cấp, tôi đã được bổ nhiệm một giáo thọ phụ tá, Tathag Rinpoche, một vị đặc biệt tâm linh, rất ấm áp và tốt bụng.
Sau bài học của chúng tôi cùng nhau, ngài thường đắm chìm trong những cuộc nói
chuyện và những câu chuyện cười thông thường mà tôi thấu hiểu toàn bộ. Cuối
cùng, trong những năm đầu của tôi, Kewtsang
Rinpoche, lãnh đạo của nhóm tìm kiếm, đã được trao trách nhiệm không chính
thức như một giáo thọ thứ ba. Ngài thay thế cho những vị khác bất cứ khi nào họ
đi vắng.
Tôi đặc biệt thích Kewtsang Rinpoche.
Giống như chính tôi, ngài đến từ Amdo.
Ngài rất ân cần đến nỗi tôi không bao giờ có thể nghiêm túc. Trong những bài học
của chúng tôi, thay vì lập lại những gì tôi đáng lẻ phải làm, tôi đã từng ôm
quanh cổ ngài và nói, ‘ngài lập lại đi! 'Sau đó, ngài đã cảnh báo Trijang Rinpoche, người đã trở thành
giáo thọ của tôi khi tôi khoảng mười chín tuổi, rằng ngài nên cẩn thận không cười
hoặc tôi chắc chắn sẽ tận dụng lợi thế của ngài ấy.
Tuy nhiên, những sắp xếp này đã không tồn tại lâu dài, ngay sau đó sau khi tôi
bắt đầu việc tập sự của mình, Reting Rinpoche
đã từ bỏ nhiệm vụ Nhiếp Chính, chủ yếu là sự giải thích do không được lòng mọi
người. Mặc dù tôi chỉ mới sáu tuổi, tôi được hỏi tôi nghĩ ai nên thay thế ông.
Tôi đã đề cử Tathag Rinpoche. Sau đó,
ngài trở thành giáo thọ sư cao cấp của tôi và được thay thế vai trò giáo thọ phụ
tá là Ling Rinpoche.
Trong khi Tathag Rinpoche là một người
rất dịu dàng, thì Ling Rinpoche rất
dè dặt và nghiêm khắc, và tôi bắt đầu thật sự sợ ngài. Tôi trở nên sợ hãi ngay
cả khi nhìn thấy người hầu của ngài ấy và nhanh chóng học cách nhận ra âm thanh
bước chân của ngài - trái tim tôi đã đập không trúng nhịp. Nhưng cuối cùng, tôi
trở nên thân thiện với ngài và chúng tôi đã phát triển một mối quan hệ rất tốt.
Ngài trở thành người tâm sự gần gũi nhất của tôi ngay lập tức cho đến khi viên
tịch vào năm 1983.
Cũng như các giáo thọ của tôi, ba người được chỉ định làm thị giả riêng cho
tôi, tất cả đều là nhà sư. Họ là Chopon
Khenpo, chuyên trách về Nghi lễ, Solpon
Khenpo, chuyên trách về nhà Bếp và Simpon
Khenpo, chuyên trách về Y Áo. Người cuối cùng này là Kenrap Tenzin, thành viên của nhóm tìm kiếm có đôi mắt xuyên thấu
đã gây ấn tượng mạnh với tôi.
Khi tôi còn rất nhỏ, tôi đã phát triển một sự gắn bó thân thiết với Sư Chuyên Trách Nhà Bếp. Mạnh mẽ đến nỗi
vị ấy phải luôn trong tầm mắt của tôi, ngay cả khi chỉ là phần dưới áo choàng của
vị ấy có thể nhìn thấy qua ô cửa hoặc dưới những tấm rèm được dùng làm cánh cửa
bên trong các ngôi nhà Tây Tạng. May mắn thay, Sư ấy đã bao dung cho hành vi của
tôi. Sư là một người đàn ông rất tốt bụng và giản dị, và gần như hoàn toàn bị
hói. Vị ấy không phải là một người kể chuyện quá giỏi, cũng không phải là một
người bạn đùa vui nhiệt tình, nhưng điều này không quan trọng chút nào.
Tôi đã thường xuyên thắc mắc về mối quan hệ của chúng tôi. Tôi thấy nó bây giờ
giống như mối ràng buộc giữa một con mèo con hoặc một số động vật nhỏ và người
cho nó ăn. Đôi khi tôi nghĩ rằng hành động mang thức ăn là một trong những gốc
rễ cơ bản của mọi mối quan hệ.
Ngay sau khi tôi trở thành một sa di, tôi bắt đầu được học chương trình sơ cấp.
Điều này chỉ bao gồm việc học đọc. Lobsang
Samten và tôi đều được dạy như nhau. Tôi nhớ rất rõ các phòng học của chúng
tôi (một ở Potala và một ở Norbulingka). Trên các bức tường đối diện
treo hai chiếc roi, một chiếc bằng lụa màu vàng và một chiếc bằng da. Cái trước,
chúng tôi được biết, được dành cho Đức Đạt Lai Lạt Ma và cái sau là dành cho
anh trai của Đức Đạt Lai Lạt Ma. Những công cụ trừng phạt này khiến cả
hai chúng tôi khiếp sợ. Chỉ một cái liếc mắt của thầy giáo chúng tôi về cái này
hoặc cái khác trong số những chiếc roi này thôi cũng khiến tôi rùng mình sợ
hãi. Thật hạnh phúc, chiếc màu vàng không bao giờ được sử dụng, mặc dù chiếc da
đã được lấy ra khỏi tường một hoặc hai lần. Lobsang
Samten tội nghiệp! Thật không may cho anh ta, anh không phải là một học
sinh giỏi như tôi. Nhưng sau đó, tôi nghi ngờ rằng việc đánh phạt của anh ta có
thể đã theo câu ngạn ngữ cổ của người Tây Tạng: ‘Đánh dê để dọa cừu. ”Anh ta đã
phải chịu đựng thay cho tôi.
Mặc dù cả tôi và Lobsang Samten đều
không được phép có bạn cùng tuổi, nhưng chúng tôi không bao giờ thiếu bầu bạn.
Cả ở Norbulingka và Potala đều có rất nhiều nhân viên phục vụ
quét dọn hoặc nhân viên phục vụ phòng (bạn không thể gọi họ là những người thị
giả). Phần lớn họ là những người đàn ông trung niên, ít hoặc không được học
hành, một số đã đi làm việc này sau khi phục vụ trong quân đội. Nhiệm vụ của họ
là giữ cho các phòng gọn gàng và để thấy rằng sàn nhà được đánh bóng. Điều cuối
cùng này tôi rất đặc biệt vì tôi rất thích trượt băng trên chúng. Khi Lobsang Samten cuối cùng bị đưa đi vì
hai chúng tôi cư xử quá tệ với nhau, cho nên những người đàn ông này là bạn đồng
hành duy nhất của tôi. Nhưng họ là bạn đồng hành thế nào! Dù đã lớn tuổi nhưng
họ chơi đùa như những đứa trẻ.
Tôi khoảng tám tuổi khi Lobsang Samten
được gửi đến học tại một trường tư thục. Đương nhiên, điều này khiến tôi buồn
vì anh ấy là liên hệ duy nhất của tôi với gia đình. Bây giờ tôi chỉ nhìn thấy
anh ấy trong những ngày nghỉ học của anh ấy vào lúc trăng tròn. Khi anh ấy ra
đi sau mỗi lần đến thăm, tôi nhớ mình đã đứng bên cửa sổ ngắm nhìn, lòng tôi đầy
nỗi buồn khi anh ấy biến mất vào khoảng xa.
Ngoài những lần đoàn tụ hàng tháng, tôi chỉ thỉnh thoảng được mẹ tôi đến thăm.
Khi bà ấy đến, bà thường đi cùng với chị gái tôi, Tsering Dolma. Tôi đặc biệt thích những chuyến thăm này vì họ luôn
mang theo thức ăn. Mẹ tôi là một đầu bếp tuyệt vời và được nhiều người biết đến
với việc làm thức ăn và bánh ngọt tuyệt vời của bà.
Khi tôi đến tuổi thiếu niên, mẹ tôi cũng mang theo Tenzin Choegyal, em trai út của tôi. Cậu ấy kém tôi mười hai tuổi
và nếu có một đứa trẻ ngỗ nghịch hơn tôi, thì đó chính là cậu ấy. Một trong những
trò chơi yêu thích của cậu ấy là dắt ngựa nhỏ (pony) lên nóc nhà của cha mẹ
chúng tôi. Tôi cũng nhớ rõ có một lần, khi còn là một cậu bé, cậu ấy đã đến bên
cạnh tôi để nói rằng gần đây mẹ đã đặt thịt heo từ hàng thịt. Điều này bị cấm,
trong khi việc mua thịt được chấp nhận, nhưng không được chấp nhận đặt hàng vì
điều đó có thể dẫn đến việc một con vật bị giết đặc biệt để đáp ứng yêu cầu của
bạn.
Người Tây Tạng có một thái độ khá tò mò đối với việc ăn thực phẩm không chay lạc.
Phật giáo không nhất thiết cấm ăn thịt, nhưng có nói rằng không nên giết động vật
để làm thực phẩm. Trong xã hội Tây Tạng, người ta cho phép ăn thịt – thật sự đó
là điều cần thiết, ngoài tsampa, thường
không có nhiều thứ khác - nhưng không được tham gia vào việc giết thịt dưới bất
kỳ hình thức nào. Điều này đã được để cho những người khác. Một số trong số đó
được thực hiện bởi người Hồi giáo, trong đó có một cộng đồng thịnh vượng, với
nhà thờ Hồi giáo riêng, định cư ở Lhasa.
Trên khắp Tây Tạng, chắc hẳn đã có vài nghìn người theo đạo Hồi. Khoảng một nửa
đến từ Kashmir, phần còn lại đến từ
Trung Hoa.
Vào một dịp nọ, khi mẹ tôi mang cho tôi một món quà là một ít thịt (xúc xích đầy
gạo và thịt băm - một đặc sản của Taktser),
tôi nhớ đã ăn nó ngay lập tức, bởi vì tôi biết rằng nếu tôi nói với bất kỳ người
quét rác nào của tôi về nó thì sẽ phải chia sẻ nó với họ. Ngày hôm sau, tôi vô
cùng bệnh hoạn. Sau vụ việc này, Sư Phụ
Trách Nhà Bếp suýt mất việc. Tathag
Rinpoche nghĩ rằng ông ấy phải có lỗi, vì vậy tôi buộc phải thừa nhận sự thật
của vấn đề. Đó là một bài học tốt.
Mặc dù nó rất đẹp, Potala không phải
là một nơi dễ thương để sống. Nó được xây dựng trên một mỏm đá được gọi là ‘Đồi
Đỏ’, trên địa điểm của một tòa nhà nhỏ hơn, vào cuối thời của Đức Đạt Lai Lạt
Ma thứ năm vĩ đại, người trị vì trong thế kỷ XVII theo Dương lịch. Khi ngài qua đời
vào năm 1682, công trình vẫn còn lâu mới hoàn thành nên Desi Sangye Gyatso, vị Tể Tướng trung thành của ngài, đã che giấu sự
thật về cái chết của ngài trong mười lăm năm cho đến khi kết thúc, chỉ nói rằng
Đức Thánh Thiện đã đi nhập thất dài
ngày. Bản
thân Potala không chỉ là một cung điện.
Bên trong các bức tường không chỉ có các văn phòng chính phủ và nhiều kho chứa
hàng, mà còn có tu viện Namgyal (có
nghĩa là ‘Sự Chiến Thắng’) với 175 nhà sư và nhiều điện thờ, và một trường học
dành cho các tu sĩ trẻ được mệnh danh là viên chức Tsedrung.
Khi còn nhỏ, tôi đã được cấp phòng ngủ riêng của Đức Đạt Lai Lạt Ma Đệ Ngũ Vĩ Đại
ở tầng thứ bảy (trên cùng). Nó lạnh lẽo và thiếu ánh sáng một cách đáng thương
và tôi nghi ngờ liệu nó có được ngó ngàng gì tới kể từ thời của ngài ấy hay
không. Mọi thứ trong đó đều cổ kính và mục nát, đằng sau những tấm màn treo qua
từng bức tường là lớp bụi lâu đời hàng thế kỷ. Ở cuối phòng có một bàn thờ.
Trên đó có
đặt những ngọn đèn bơ nhỏ (chén đựng bơ đã ôi thiu có đặt tim đèn và thắp sáng)
và những đĩa thức ăn và nước uống nhỏ bé được đặt để cúng dường chư Phật. Hàng
ngày những thứ này sẽ bị chuột ăn trộm. Tôi trở nên rất thích những sinh vật nhỏ
bé này. Chúng rất dễ thương và không hề tỏ ra sợ hãi khi chúng tự lấy khẩu phần
ăn hàng ngày. Vào ban đêm, khi tôi nằm trên giường, tôi sẽ nghe thấy những người
bạn đồng hành của tôi chạy qua chạy lại. Đôi khi chúng đến giường của tôi. Đây là
món đồ nội thất quan trọng duy nhất trong phòng tôi, ngoài bàn thờ, và kể cả một
hộp gỗ lớn chứa đầy nệm và được bao quanh bởi những tấm rèm dài màu đỏ. Những
con chuột cũng sẽ trèo qua những thứ này, nước tiểu của chúng nhỏ xuống khi tôi
chui vào chăn bên dưới.
Thói quen hàng ngày của tôi giống nhau ở cả Potala
và Norbulingka, mặc dù ở thời điểm
sau, thời gian được tăng lên một giờ vì ngày dài hơn trong mùa hè. Nhưng đây
không phải là khó khăn. Tôi chưa bao giờ thích thức dậy sau khi mặt trời mọc. Một
lần tôi ngủ quên và thức dậy thì thấy Lobsang
Samten đã ở ngoài, đang chơi đùa. Tôi đã tức giận.
Tại Potala, tôi thường dậy vào khoảng
sáu giờ sáng. Sau khi mặc quần áo, tôi tiến hành một khoảng thời gian ngắn cầu
nguyện và thiền tập, kéo dài khoảng một giờ. Sau đó, chỉ sau bảy giờ, bữa sáng
của tôi đã được mang đến. Bữa sáng này luôn bao gồm trà và tsampa, với mật ong hoặc đường caramen.
Sau đó tôi
có thời gian học đầu tiên với Kenrap
Tenzin. Sau khi tôi học đọc và cho đến khi tôi mười ba tuổi, đây vẫn luôn
là cách viết chữ. Có hai loại chữ viết chính cho tiếng Tây Tạng, Uchen và Umé. Một
dành cho các bản thảo và một dành cho các tài liệu chính thức và thông tin liên
lạc cá nhân. Tôi chỉ cần biết cách viết Umé
nhưng vì tôi học khá nhanh nên tôi cũng tự học Uchen.
Tôi không thể nhịn được cười khi nghĩ lại những bài học buổi sáng sớm này.
Trong khi tôi ngồi dưới con mắt chăm chú của Sư Chuyên Trách Về Y Áo của mình, thì tôi có thể nghe Sư Chuyên Trách Về Nghi Lễ bên cạnh tụng
kinh cầu nguyện. 'Phòng học' thật ra chỉ là một mái hiên, với những hàng chậu
cây, nằm liền kề với phòng ngủ của tôi. Ở đó thường khá lạnh, nhưng trời nhẹ
nhàng và tạo cơ hội tốt để nghiên cứu về dungkar, những con chim nhỏ,
đen với chiếc mỏ màu đỏ sặc sỡ thường làm ổ trên cao ở Potala. Trong khi đó, Sư Chuyên
Trách Về Nghi Lễ ngồi trong phòng ngủ của tôi. Thật không may, sư có thói
quen ngủ gật trong khi đọc những lời cầu nguyện buổi sáng này. Khi điều này xảy
ra, giọng nói của sư đứt quãng giống như một chiếc máy hát đang chạy xuống khi
điện bị mất và tiếng tụng kinh của sư chuyển sang một tiếng lầm bầm và cuối
cùng dừng lại. Sau đó sẽ có một khoảng thời gian tạm dừng cho đến khi sư thức dậy,
sau đó sư sẽ bắt đầu lại. Chỉ khi đó sư mới rơi vào tình trạng bối rối vì
không biết mình đã dừng lại ở đâu, vì vậy sư thường lặp đi lặp lại nhiều lần.
Điều đó rất hài hước. Nhưng có một mặt tốt của điều này. Cuối cùng, khi tôi phải
học những lời cầu nguyện này, thì tôi đã thuộc lòng.
Sau khi viết chữ là đến việc học thuộc lòng. Điều này chỉ đơn giản là học thuộc
một kinh văn Phật giáo để đọc lại sau đó trong ngày. Tôi thấy điều này rất nhàm
chán vì tôi học nhanh. Tuy nhiên, tôi phải nói rằng tôi thường quên rất nhanh.
Lúc mười giờ là thời gian nghỉ ngơi sau giờ học buổi sáng khi có một cuộc họp
dành cho các thành viên của Chính phủ, cuộc họp mà tôi phải tham dự ngay cả khi
còn rất trẻ. Ngay từ đầu, tôi đã chuẩn bị sẵn sàng cho ngày mà, ngoài cương vị
là nhà lãnh đạo tinh thần của Tây Tạng, tôi cũng sẽ đảm nhận vai trò lãnh đạo thế tục. Tại Potala, hội trường nơi diễn ra sự kiện
này nằm ngay cạnh phòng tôi: các quan chức đến từ các văn phòng chính phủ ở tầng
hai và tầng ba của tòa nhà. Bản thân các cuộc họp là những dịp khá trang trọng
- trong đó nhiệm vụ của mọi người trong ngày được đọc cho họ nghe - và tất
nhiên, nghi thức liên quan đến bản thân tôi được tuân thủ nghiêm ngặt. Cung Vụ Đại Nhân[1] (Lord Chamberlain) của tôi, Donyer Chenmo, sẽ đến phòng tôi và dẫn
tôi đến hội trường nơi tôi được chào đón trước tiên bởi Nhiếp Chính Vương và sau đó là bốn thành viên
của Kashaq, theo cấp bậc mỗi người.
Sau cuộc họp buổi sáng với Chính phủ, tôi trở về phòng để được hướng dẫn thêm.
Bây giờ tôi tham gia cùng với Giáo Thọ Phụ
Tá của tôi, tôi đọc lại đoạn văn mà tôi đã học trong thời gian học thuộc
lòng vào buổi sáng hôm đó. Sau đó ngài đọc cho tôi nghe bài văn vào ngày hôm
sau, giải thích chi tiết cho tôi. Buổi học này kéo dài đến khoảng giữa trưa.
Tại thời
điểm này, một chiếc chuông được rung lên (như mọi giờ - ngoại trừ một lần khi
người đổ chuông quên, vì vậy ông đã rung nó mười ba lần!). Cũng vào buổi trưa,
một chiếc tù và được thổi lên. Sau đó, tiếp theo phần quan trọng nhất trong
ngày của Đức Đạt Lai Lạt Ma trẻ tuổi: nô đùa.
Tôi rất may mắn là tôi có một bộ sưu tập đồ chơi khá tốt. Khi tôi còn rất nhỏ,
có một quan chức ở Dromo, một ngôi
làng ở biên giới với Ấn Độ, người thường gửi đồ chơi nhập cảng cho tôi, cùng với
những hộp táo khi chúng có sẵn. Ngoài ra, tôi đã từng được nhiều quan chức
nước ngoài đến Lhasa tặng quà. Một
trong những thứ yêu thích của tôi là một bộ Meccano[2]
do người đứng đầu Phái đoàn Thương mại Anh, có văn phòng ở thủ đô tặng cho tôi.
Khi tôi lớn hơn, tôi có thêm một số bộ Meccano
cho đến khi tôi khoảng mười lăm tuổi, tôi đã có tất cả chúng, từ dễ nhất đến
khó nhất.
Khi tôi bảy tuổi, có hai quan chức Mỹ đến Lhasa.
Họ mang theo bên mình, ngoài một lá thư của Tổng thống Roosevelt, một đôi chim hót tuyệt đẹp và một chiếc đồng hồ vàng lộng
lẫy. Đây đều là những món quà chào mừng. Tuy nhiên, tôi không ấn tượng lắm với
những món quà do các quan chức Trung Hoa đến thăm. Những sắp lụa không thích
thú gì đối với một cậu bé.
Một món đồ chơi yêu thích khác là bộ xe lửa có đồng hồ. Tôi cũng có một bộ binh
chì rất tốt, mà khi tôi lớn hơn, tôi đã học cách nấu chảy và đúc lại thành các tu
sĩ. Ở dạng ban đầu, tôi rất thích sử dụng chúng trong các trò chơi chiến tranh.
Tôi đã từng dành nhiều thời gian để sắp xếp chúng. Sau đó, khi trận
chiến bắt đầu, chỉ mất vài phút để tàn phá hệ thống tuyệt đẹp mà tôi đã tạo dựng
chúng. Điều tương tự cũng xảy ra với một trò chơi khác liên quan đến việc tạo
ra các mô hình xe tăng và máy bay nhỏ bé từ bột tsampa, hoặc pa, như nó
được biết đến nhiều.
Trước hết, tôi sẽ tổ chức một cuộc thi giữa những người bạn đã trưởng thành của
mình để xem ai có thể tạo ra những mô hình tốt nhất. Mỗi người được phát một lượng
bột như nhau và được phép xây dựng quân đội trong nửa giờ. Sau đó, tôi đánh giá
kết quả. Không
có nguy cơ thua giai đoạn này của trò chơi vì tôi khá khéo léo. Thường thì tôi
sẽ loại những người khác vì đã tạo ra những mô hình tồi tệ như vậy. Sau đó, tôi
sẽ bán một số mô hình của mình cho đối thủ với giá cao gấp đôi so với số bột phải
bỏ ra để làm ra chúng. Bằng cách này, tôi đã tính toán để kết thúc với nhiều lực
lượng mạnh nhất và đồng thời tôi có thể đạt được sự hài lòng từ việc trao đổi.
Sau đó
chúng tôi tham gia trận chiến. Cho đến bây giờ, tôi đã có mọi thứ theo cách
riêng của mình, vì vậy đây là lúc tôi thường thua cuộc. Vì những người quét dọn
của tôi không bao giờ đưa một phần tư trong bất kỳ cuộc thi nào, vì vậy tôi thường
cố gắng sử dụng vị trí của mình với tư cách là Đạt Lai Lạt Ma để có lợi cho
mình, nhưng không có ích gì. Tôi đã chơi rất mạnh mẽ. Tôi thường xuyên mất bình
tĩnh và dùng nắm đấm, nhưng họ vẫn không nhượng bộ, thậm chí có lúc còn khiến
tôi khóc.
Một mục tiêu theo đuổi yêu thích khác của tôi là diễn tập quân sự, mà tôi học được
từ Norbu Thondup, nhân viên quét dọn yêu
thích của tôi và là một trong những người đã từng tham gia quân đội. Tôi luôn
tràn đầy năng lượng khi còn là một cậu bé nên tôi thích bất cứ thứ gì liên quan
đến hoạt động thể chất. Tôi
yêu thích một trò chơi nhảy cá nhân - trò chơi đã chính thức bị cấm - liên quan
đến việc chạy nhanh hết mức có thể lên bảng đặt ở góc khoảng 45° và nhảy lên đỉnh.
Tuy nhiên, khuynh hướng hiếu chiến của tôi đã từng suýt khiến tôi gặp rắc rối
nghiêm trọng. Tôi
đã tìm thấy một cây gậy cũ, có đầu bằng ngà voi trong số đồ đạc của người tiền
nhiệm của tôi và tôi đã lấy cho riêng tôi. Một ngày nọ, tôi đang vung mạnh nó
quanh đầu thì nó tuột khỏi tay tôi và quay mạnh vào mặt của Lobsang Samten. Anh ta ngã mạnh xuống
sàn nhà. Trong một giây, tôi tin chắc rằng tôi đã giết anh ta. Sau một vài giây
phút choáng váng, anh ta đứng dậy, trong nước mắt tràn trề và máu đổ ra từ một
vết cứa sâu khủng khiếp trên lông mày bên phải của anh ta. Việc này làm sau đó anh
ta bị nhiễm trùng và mất một thời gian rất dài để chữa lành. Lobsang Samten tội nghiệp đã kết thúc với
một dấu ấn nổi bật như một vết sẹo cho phần còn lại của cuộc đời của anh.
Ngay sau một giờ trưa là bữa trưa nhẹ. Nó đã xảy ra như vậy, vì vị trí của Potala, ánh sáng mặt trời tràn ngập căn
phòng vào giữa trưa khi buổi học buổi sáng của tôi kết thúc. Nhưng đến hai giờ
chiều, trời bắt đầu mờ đi và căn phòng trở lại bóng tối. Tôi ghét khoảnh khắc
này: khi căn phòng chìm vào bóng râm, một bóng đen đổ xuống trái tim tôi. Buổi
học buổi chiều của tôi bắt đầu ngay sau bữa trưa. Một tiếng rưỡi đầu tiên bao gồm
một thời gian học chung với Giáo Thọ Phụ
Tá của tôi về các môn học phổ thông. Đó là tất cả những ngài ấy có thể làm
để thu hút sự chú ý của tôi. Tôi là một học sinh rất miễn cưỡng và không thích
tất cả các môn học đều như nhau.
Chương trình học mà tôi đã học cũng giống như chương trình dành cho tất cả các tu
sĩ theo học bằng tiến sĩ Phật học. Nó rất mất cân bằng và về nhiều mặt hoàn
toàn không phù hợp với người lãnh đạo một đất nước trong những năm cuối thế kỷ
XX. Nhìn
chung, chương trình giảng dạy của tôi bao gồm năm môn học chính và năm môn học
phụ, chủ đề trước là: logic; Nghệ thuật và văn hóa Tây Tạng; Tiếng Phạn; y học;
và triết học Phật giáo. Cuối
cùng trong số này là quan trọng nhất (và khó nhất) và được chia thành năm loại
tiếp theo: Bát Nhã Ba La Mật Đa (Prajnaparamita) tuệ trí hoàn thiện; Madhyamika, triết lý Trung đạo; Vinaya
hay Luật tạng, giới luật tu viện; A tỳ đạt ma (Abidharma), siêu hình học;
và Lượng (Pramana), luận lý học (logic) và nhận thức
luận (epistemology).
Năm môn phụ là thơ; âm nhạc và kịch; chiêm tinh học; vận luật và thành ngữ; và
từ đồng nghĩa. Trên thực tế, bản thân bằng tiến sĩ chỉ được trao trên cơ sở triết
học Phật giáo, luận lý học và biện chứng pháp. Vì lý do này, phải đến giữa những
năm 1970, tôi mới học ngữ pháp tiếng Phạn; và một số môn học, chẳng hạn như y học,
tôi chưa bao giờ học khác hơn một cách không chính thức.
Nền tảng của hệ thống giáo dục tu viện Tây Tạng là phép biện chứng, hay nghệ
thuật tranh luận. Hai người thi đấu lần lượt đặt câu hỏi, họ đặt ra câu hỏi kèm
theo điệu bộ cách điệu. Khi
câu hỏi được đặt ra, người thẩm vấn đưa tay phải lên trên đầu và vỗ mạnh xuống
bàn tay trái đang duỗi ra và dập chân trái xuống đất. Sau đó, anh ta trượt tay
phải của mình ra khỏi bên trái, gần với đầu của đối thủ của mình. Người bị đặt câu
hỏi vẫn bị động và tập trung cố gắng không chỉ để trả lời mà còn lật ngược thế
cờ về phía đối thủ, người luôn đi lại xung quanh anh ta. Wit[3] là
một phần quan trọng của các cuộc tranh luận này và bạn sẽ nhận được thành tích
cao khi biến các định đề của đối thủ thành lợi thế tiếu lâm của riêng bạn.
Điều này
làm cho phép biện chứng trở thành một hình thức giải trí phổ biến ngay cả đối với
những người Tây Tạng thất học, những người, mặc dù họ có thể không theo dõi các
tình thế ngoạn mục trí tuệ liên quan, vẫn có thể đánh giá cao niềm vui và cảnh
tượng. Ngày xưa, không có gì lạ khi thấy những người du mục và những người dân
quê khác từ xa bên ngoài Lhasa dành một
phần thời gian trong ngày để xem các cuộc tranh luận đã học trong sân của một
tu viện.
Khả năng của một tu sĩ đối với hình thức tranh luận độc đáo này là tiêu chuẩn để
đánh giá thành tựu tuệ trí của người ấy. Vì lý do này, với tư cách là Đức Đạt
Lai Lạt Ma, tôi không chỉ phải có nền tảng tốt về triết học và luận lý học (logic)
Phật giáo mà còn phải có khả năng tranh luận thành thạo. Do đó, tôi bắt đầu
nghiên cứu những môn học này một cách nghiêm túc khi tôi mười tuổi và năm mười
hai tuổi, tôi được bổ nhiệm hai tsenshap,
những chuyên gia đã hướng dẫn tôi về nghệ thuật biện chứng.
Sau tiết học đầu tiên của buổi chiều, giáo thọ của tôi đã dành một giờ tiếp
theo để giải thích cách tranh luận về chủ đề trong ngày. Sau đó vào lúc bốn giờ,
trà đã được phục vụ. Nếu có ai uống trà nhiều hơn người Anh, thì đó là người
Tây Tạng. Theo một thống kê của Trung Hoa mà tôi đã xem gần đây, Tây Tạng đã nhập
khẩu 10 triệu tấn trà hàng năm từ Trung Quốc trước cuộc xâm lược. Điều này
không thể đúng vì nó ngụ ý rằng mỗi người Tây Tạng uống gần hai tấn mỗi năm.
Con số rõ ràng được tạo ra để cố gắng chứng minh sự phụ thuộc kinh tế của Tây Tạng
vào Trung Hoa, nhưng nó cũng cho thấy sự yêu thích của chúng tôi đối với trà.
Phải nói rằng, tôi không hoàn toàn chia sẻ rằng đồng hương của tôi thích nó.
Trong xã hội Tây Tạng, trà được uống theo truyền thống với muối và bơ dri [của con yak] thay cho sữa. Điều này
làm thành một thức uống rất ngon và bổ dưỡng vì nó được pha chế cẩn thận, nhưng
hương vị phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng của bơ. Các nhà bếp ở Potala thường xuyên được cung cấp bơ
tươi có nhiều kem và loại bia do họ sản xuất rất tuyệt vời. Nhưng đó là thời
gian duy nhất tôi thật sự thưởng thức trà Tây Tạng. Ngày nay tôi thường uống
trà theo kiểu Anh, vào buổi sáng và tối. Vào các buổi chiều, tôi uống nước
nóng, một thói quen mà tôi có ở Trung Hoa trong những năm 1950. Mặc dù điều này
nghe có vẻ vô vị, nhưng trên thực tế, nó cực kỳ tốt cho sức khỏe. Nước nóng được
coi là phương thuốc đầu tiên trong hệ thống y tế Tây Tạng.
Sau khi uống trà, hai tu sĩ tsenshap
đến, tôi dành một giờ tiếp theo và tranh luận một chút về những câu hỏi trừu tượng,
ví dụ như, bản chất của Tâm thức là gì? Cuối cùng thì khổ nạn trong ngày sẽ kết
thúc vào khoảng năm giờ rưỡi. Tôi không thể đưa ra thời gian chính xác vì người
dân Tây Tạng không quan tâm nhiều đến đồng hồ như một số người và mọi thứ có xu
hướng bắt đầu và kết thúc khi thuận tiện. Vội vàng luôn luôn được tránh.
Ngay sau khi giáo thọ của tôi đi, tôi sẽ lao lên mái nhà, nếu tôi đang ở Potala, với kính thiên văn của mình. Nó
có một tầm nhìn tuyệt đẹp ra Lhasa từ
Trường Y Học Chakpori gần đó đến
Thành phố Thánh Thiện, một phần của thủ đô nằm xung quanh ngôi chùa Jokhang, ở phía xa. Tuy nhiên, tôi quan
tâm nhiều hơn đến ngôi làng Shol, nằm
xa dưới chân Đồi Đỏ. Vì chính nơi đây, nhà tù quốc gia tọa lạc và đây là thời
điểm mà các tù nhân được phép đi lại trong khu nhà. Tôi coi họ là bạn của mình
và luôn theo dõi sát sao nhất cử nhất động của họ. Họ biết điều này và bất cứ
khi nào họ nhìn thấy tôi, họ đều ngã mình thi lễ vì kính ngưỡng. Tôi nhận ra tất
cả và luôn biết khi nào có ai đó được trả tự do hoặc có người mới đến. Tôi cũng
thường kiểm tra đống củi và thức ăn gia súc nằm trong sân.
Sau cuộc kiểm soát này, có thời gian để chơi nhiều hơn bên trong - ví dụ, vẽ -
trước bữa ăn tối của tôi, vốn được mang đến cho tôi ngay sau bảy giờ. Món này
bao gồm trà (chắc chắn là có), nước súp, đôi khi có một ít thịt, và sữa chua hoặc
sho, cùng với một lượng lớn các loại
bánh mì khác nhau do mẹ tôi làm và gửi cho tôi tươi mỗi tuần. Món yêu thích của
tôi là được làm theo phong cách Amdo
- những chiếc bánh tròn nhỏ với lớp vỏ cứng và bên trong nhẹ và xốp.
Khá thường xuyên, tôi đã cố gắng ăn bữa ăn này với một hoặc nhiều người quét dọn
của tôi. Tất cả họ là những kẻ người háo ăn. Bát của họ đủ lớn để chứa cả một ấm
trà. Những lần khác, tôi dùng bữa với một số tu sĩ từ tu viện Namgyal. Tuy nhiên, nói chung, tôi chia
sẻ các bữa ăn của mình chỉ với ba vị sư thị giả và đôi khi là Chikyab Kenpo, vị Ngự Tiền Văn Phòng của tôi. Khi không có vị Ngự Tiền Văn Phòng, thì luôn là những dịp ầm ĩ, và cũng rất vui.
Tôi đặc biệt nhớ những bữa tối mùa đông khi chúng tôi ngồi cạnh bếp lửa húp nước
súp nóng hổi bên ánh đèn bơ leo lét và lắng nghe tiếng rên rỉ của cơn gió đầy
tuyết bên ngoài.
Sau khi ăn xong, tôi sẽ đi xuống bảy bậc cầu thang vào sân trong, nơi tôi phải
đọc kinh và cầu nguyện khi đi bộ. Nhưng khi tôi còn trẻ và còn vô tư, tôi hầu
như không bao giờ làm như vậy. Thay vào đó, tôi sẽ dành thời gian để nghĩ ra những
câu chuyện hoặc dự đoán những câu chuyện sẽ được kể cho tôi nghe trước khi đi
ngủ. Thông thường, những điều này có tính chất siêu nhiên, vì vậy sẽ là một vị
Đạt Lai Lạt Ma rất sợ hãi khi len lỏi vào phòng ngủ tối tăm, đầy côn trùng của
mình lúc chín giờ tối. Một trong những câu chuyện đáng sợ nhất liên quan đến những
con cú khổng lồ được cho là sẽ vồ những cậu bé nhỏ sau khi trời tối. Điều này dựa
trên một bức bích họa cổ trong ngôi chùa Jokhang.
Nó khiến tôi rất đặc biệt về việc ở bên trong khi màn đêm buông xuống.
Cuộc sống của tôi ở cả Potala và Norbulingka đều rất bình thường. Nó chỉ
thay đổi vào thời điểm lễ hội quan trọng hoặc khi tôi thực hành một khóa tu.
Trong thời gian sau đó, tôi được tháp tùng bởi một trong những Giáo Thọ của
tôi, mặc dù đôi khi là cả hai, hoặc những Lạt ma cao cấp khác từ tu viện Namgyal. Thông thường, tôi đã thực hiện
một lần mỗi năm, vào mùa đông. Nói chung, chúng kéo dài ba tuần, trong đó tôi
chỉ có một bài học ngắn hạn và không được phép ra ngoài chơi, chỉ là thời gian
dài cầu nguyện và thiền định được thực hiện dưới sự giám sát. Khi còn nhỏ, tôi
không phải lúc nào cũng thích điều này. Tôi đã dành rất nhiều thời gian để nhìn
ra một hoặc những cửa sổ khác trong phòng ngủ của mình. Một ở phía Bắc đối diện
với tu viện Sera, với những ngọn núi ở
phía sau. Một ở phía Nam quay mặt vào hội trường lớn, nơi tổ chức các cuộc họp
buổi sáng với Chính phủ.
Đại sảnh này treo một bộ sưu tập các tranh thangka
cũ, vô giá, các bức tranh bằng lụa thêu mô tả cuộc đời của Milarepa, một trong những bậc thầy tâm linh được yêu thích nhất của
Tây Tạng. Tôi thường nhìn vào những bức ảnh đẹp này. Tôi tự hỏi điều gì đã xảy
ra với họ.
Những buổi tối trong khóa tu của tôi thậm chí còn tồi tệ hơn những ngày thường,
vì đó là thời điểm mà những cậu bé ở độ tuổi của tôi thường lùa bò trở về nhà ở
làng Shol ở phía chân Potala.
Tôi nhớ mình đã ngồi lặng lẽ đọc những câu mật ngôn trong sự tĩnh lặng của ánh
sáng mờ dần và nghe những bài hát của những mục đồng khi họ trở về từ đồng cỏ gần
đó. Trong một vài trường hợp, tôi ước rằng mình có thể đổi chỗ cho họ. Nhưng dần
dần tôi hiểu ra giá trị của việc tĩnh tâm. Ngày nay, tôi thật sự ước mình có
nhiều thời gian hơn cho họ.
Về cơ bản, tôi hòa nhập tốt với tất cả các giáo thọ của mình vì tôi tiếp thu
nhanh. Tôi có một tâm trí khá tốt, vì tôi đã khám phá ra một chút hài lòng khi
được giao tiếp với một số ‘siêu học giả’ của Tây Tạng. Nhưng chủ yếu là tôi chỉ
làm việc đủ chăm chỉ để tránh gặp rắc rối. Tuy nhiên, đã đến lúc các giáo thọ của
tôi lo lắng về tốc độ tiến bộ của tôi. Vì vậy, Kenrap Tenzin đã tổ chức một kỳ thi thử, trong đó tôi sẽ cạnh tranh
với Norbu Thondup, nhân viên quét dọn
yêu thích của tôi. Tôi không biết, vì Kenrap
Tenzin đã thông báo cho anh ấy đầy đủ trước đó, với kết quả là tôi đã thua
cuộc thi. Tôi đã rất phiền muộn, đặc biệt là khi sự mất mặt của tôi được công
khai.
Thủ thuật đã thành công và trong một thời gian, tôi đã làm việc rất chăm chỉ vì
sự giận dỗi thật sự. Nhưng cuối cùng ý định tốt của tôi lại phai mờ và tôi lại
sa vào con đường cũ của mình. Mãi cho đến khi đến tuổi trưởng thành, tôi mới nhận
ra rằng việc học của mình quan trọng như thế nào và sau đó tôi bắt đầu quan tâm
đúng mức đến việc học của mình. Ngày nay tôi hối hận về sự nhàn rỗi sớm của
mình và luôn học ít nhất bốn giờ một ngày. Một điều mà tôi nghĩ có thể đã tạo
ra sự khác biệt cho thời đi học đầu đời của tôi là một số cuộc cạnh tranh thật
sự. Bởi vì tôi không có bạn cùng lớp, tôi không bao giờ có bất kỳ ai để so sánh
bản thân mình với họ.
Khi tôi khoảng chín tuổi, tôi phát hiện ra trong số đồ đạc của người tiền nhiệm
của mình có hai máy chiếu phim cũ, quay tay và một số cuộn phim. Lúc đầu, không
thể tìm ra ai biết cách vận hành chúng. Cuối cùng, một nhà sư già người Hoa,
khi còn là một cậu bé đã được cha mẹ tặng cho Đạt Lai Lạt Ma thứ mười ba khi
ông đến thăm Trung Hoa vào năm 1908 và hiện đang sống lâu dài tại Norbulingka, đã được phát hiện là một kỹ
thuật viên giỏi. Ông là một người rất tốt bụng và rất chân thành, với sự tôn
sùng nghiêm túc đối với thệ nguyện tôn giáo của mình, mặc dù, giống như nhiều
người Hoa, ông có một tính nóng nảy rất tệ.
Một trong những bộ phim là tin tức về lễ đăng quang của Vua George V, bộ phim gây ấn tượng mạnh với tôi với hàng hàng lớp lớp
những người lính mặc quân phục lộng lẫy từ khắp nơi trên thế giới. Một bức ảnh
khác chứa thủ thuật hấp dẫn cho thấy các nữ vũ công đang nở ra từ trứng bằng
cách nào đó. Nhưng thú vị nhất là một tài liệu về khai thác vàng. Từ đó, tôi biết
được nghề nghiệp khai thác nguy hiểm là gì và những người thợ mỏ làm việc trong
những điều kiện khó khăn nào. Sau này, mỗi khi nghe đến chuyện bóc lột giai cấp
công nhân (mà tôi vẫn thường làm trong những năm sau này), tôi lại nghĩ đến bộ
phim này.
Thật không may, vị sư già người Hoa, người mà tôi đã nhanh chóng trở thành những
người bạn rất tốt, đã qua đời không lâu sau phát hiện quan trọng này. May mắn
thay, thời gian này tôi đã tìm ra cách sử dụng máy chiếu cho bản thân và nhờ đó
tôi đã có được kinh nghiệm đầu tiên về điện và hoạt động của máy phát điện. Điều
này hóa ra rất hữu ích khi tôi nhận được một món quà, dường như từ Hoàng gia
Anh, một máy chiếu điện hiện đại với máy phát điện riêng. Nó được gửi thông qua
Phái đoàn Thương mại Anh, và Reginald Fox,
Ủy Viên Thương Mại Phụ Trách, đến chỉ
cho tôi cách sử dụng nó.
Do độ cao của nó, nhiều bệnh phổ biến ở các nơi khác trên thế giới không được
biết đến ở Tây Tạng. Tuy nhiên, có một mối nguy hiểm luôn tồn tại: bệnh đậu
mùa. Khi tôi khoảng mười tuổi, tôi được bổ nhiệm một bác sĩ mới, khá bụ bẫm, sử
dụng thuốc ngoại nhập để tiêm phòng cho tôi. Đây là một kinh nghiệm rất đau,
ngoài việc để lại cho tôi bốn vết sẹo nổi rõ trên cánh tay tôi, nó còn gây đau
đớn đáng kể và khiến tôi bị sốt kéo dài khoảng hai tuần. Tôi nhớ mình đã phàn
nàn rất nhiều về "bác sĩ mập mạp đó".
Một bác sĩ riêng khác của tôi vào thời điểm đó được đặt biệt danh là Bác sĩ Lenin do bộ râu dê của ông ấy.Là một người
đàn ông nhỏ bé nhưng ăn rất mạnh và có khiếu tiếu lâm tuyệt vời. Tôi đặc biệt
đánh giá cao ông vì kỹ năng kể chuyện. Cả hai người này đều được đào tạo theo hệ
thống y học cổ truyền của Tây Tạng, về điều này tôi sẽ nói rõ hơn trong chương
sau.
Cũng khi tôi mười tuổi, cuộc chiến tranh thế giới đã diễn ra trong năm năm qua
đã kết thúc. Tôi biết rất ít về điều đó, trừ ra khi nó kết thúc, Chính phủ của
tôi đã gửi một sứ mệnh mang theo những món quà và thông điệp chúc mừng đến
Chính phủ Anh tại Ấn Độ. Các quan chức đã được tiếp đón bởi Huân Tước Wavell, Phó vương Ấn Độ. Năm sau, một
phái đoàn lại được cử đến Ấn Độ để đại diện cho Tây Tạng tại một hội nghị về
Quan hệ Châu Á.
Ngay sau đó, vào đầu mùa xuân năm 1947, một sự việc rất đáng buồn đã xảy ra, nó
là điển hình cho cách mà việc theo đuổi lợi ích cá nhân ích kỷ của những người
có chức vụ cao có thể gây ra hậu quả ảnh hưởng đến vận mệnh của một đất nước.
Một ngày nọ, khi đang xem một cuộc tranh luận, tôi nghe thấy tiếng súng nổ. Tiếng
ồn đến từ phía bắc, theo hướng của tu viện Sera.
Tôi lao ra ngoài, đầy hào hứng trước viễn cảnh được làm một số công việc thật sự
với kính viễn vọng của mình. Tuy nhiên, đồng thời tôi cũng rất bối rối khi nhận
ra rằng tiếng súng cũng có nghĩa là giết chóc. Hóa ra là Reting Rinpoche, người đã tuyên bố nghỉ hưu sáu năm trước đó, đã
quyết định đòi lại vị trí Nhiếp Chính Vương. Ông đã được hỗ trợ trong việc này
bởi một số nhà sư và các quan chức cư sĩ, những người đã tổ chức một âm mưu chống
lại Tathag Rinpoche. Điều này dẫn đến
việc bắt giữ Reting Rinpoche và cái
chết của một số lượng đáng kể các tín đồ của ngài.
Reting Rinpoche sau đó được đưa đến Potala, nơi ông ấy yêu cầu được phép gặp
tôi. Thật không may, điều này đã bị từ chối thay cho tôi và ông đã chết trong
tù không lâu sau đó. Đương nhiên, là một người vị thành niên, tôi có rất ít cơ
hội tham gia vào các vấn đề tư pháp, nhưng nhìn lại, đôi khi tôi tự hỏi liệu
trong trường hợp này, tôi có thể đã không làm được gì không. Nếu tôi can thiệp
bằng một cách nào đó, có thể việc phá hủy tu viện Reting, một trong những lâu đài lâu đời nhất và đẹp nhất ở Tây Tạng,
có thể đã được ngăn chặn. Nhìn chung, toàn bộ vụ việc đều rất ngớ ngẩn. Tuy
nhiên, bất chấp những sai lầm của ông ấy, tôi vẫn giữ một lòng tôn kính cá nhân
sâu sắc đối với Reting Rinpoche với
tư cách là giáo thọ sư và đạo sư đầu tiên của tôi. Sau khi ông chết, tên của ông
đã bị xóa khỏi tên tôi - cho đến khi tôi khôi phục chúng nhiều năm sau đó theo
chỉ dẫn của nhà tiên tri.
Không lâu sau những sự kiện không vui này, tôi cùng Tathag Rinpoche đi đến các tu viện Drepung và Sera (nằm cách
Lhasa khoảng 5 dặm về phía tây và 3 dặm rưỡi về phía bắc). Drepung vào thời điểm đó là tu viện lớn nhất trên thế giới, với hơn
bảy nghìn tu sĩ. Sera không nhỏ hơn
nhiều, với năm nghìn. Chuyến thăm này đánh dấu sự ra mắt công chúng của tôi với
tư cách là một nhà biện chứng. Tôi đã tranh luận với các viện trưởng của mỗi trường
trong số ba trường cao đẳng của Drepung
và hai trường cao đẳng của Sera. Vì
những xáo trộn gần đây, các biện pháp phòng ngừa an ninh bổ sung đã được thực
hiện, điều này khiến tôi cảm thấy không thoải mái. Ngoài ra, tôi rất hồi hộp
khi lần đầu tiên được đi đến những chỗ học tập tuyệt vời này trong cuộc đời
này. Tuy nhiên, bằng cách nào đó, cả hai đều rất quen thuộc với tôi và tôi bị
thuyết phục về mối liên hệ nào đó từ kiếp trước của mình. Các cuộc tranh luận,
được tiến hành trước hàng trăm tu sĩ, đã diễn ra khá suôn sẻ, mặc cho tôi rất
lo lắng.
Ngoài ra, vào khoảng thời gian này, tôi đã nhận được từ Tathag Rinpoche giáo huấn đặc biệt của Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ năm,
được coi là đặc biệt của chính Đức Đạt Lai Lạt Ma. Nó đã được tiếp nhận bởi Đệ
Ngũ Vĩ Đại (như ngài vẫn được mọi người Tây Tạng biết đến) trong một linh ảnh.
Trong những tuần tiếp theo, tôi đã có một số trải nghiệm bất thường, đặc biệt
là trong hình thức những giấc mơ, mặc dù khi đó chúng có vẻ không đáng kể,
nhưng giờ tôi thấy nó rất quan trọng.
***
Một trong những đền bù của cuộc sống ở Potala
là nó có rất nhiều nhà kho. Đối với một cậu bé, những căn phòng này thú vị hơn
nhiều so với những căn phòng chứa bạc hoặc vàng hoặc những vật phẩm tạo tác tôn
giáo vô giá; thú vị hơn cả những ngôi mộ rộng lớn, nạm ngọc của từng người tiền
nhiệm của tôi ở dưới hầm. Tôi thích kho vũ khí hơn với bộ sưu tập gồm những
thanh kiếm cũ, súng bắn đạn ghém và những bộ áo giáp. Nhưng ngay cả điều này
cũng chẳng thấm vào đâu so với những kho báu không thể tưởng tượng được trong
những căn phòng chứa một số đồ đạc của người tiền nhiệm của tôi. Trong số này,
tôi tìm thấy một khẩu súng trường hơi cũ, đầy đủ các bia mục tiêu và đạn dược,
và kính viễn vọng mà tôi đã giới thiệu, chưa kể đến hàng đống sách minh họa bằng
tiếng Anh về Chiến tranh thế giới thứ nhất. Những điều này khiến tôi bị cuốn
hút và cung cấp bản thiết kế cho các mô hình tàu thủy, xe tăng và máy bay mà
tôi đã thực hiện. Khi tôi lớn hơn, tôi đã dịch một phần của chúng sang tiếng
Tây Tạng.
Tôi cũng tìm thấy hai đôi giày châu Âu. Mặc dù bàn chân của tôi quá nhỏ, tôi vẫn
mang chúng vào, nhét những mảnh vải vào các ngón chân để chúng vừa vặn hơn hoặc
ít rộng hơn. Tôi xúc động trước âm thanh mà chúng tạo ra bằng đôi giày cao gót
nặng nề, có mũi thép.
Một trong những điều tôi thích nhất khi còn nhỏ là tách rời các đồ vật ra và
sau đó cố gắng lắp ráp chúng lại. Tôi đã trở nên khá giỏi về nó. Tuy nhiên, thời
gian đầu, không phải lúc nào nỗ lực của tôi cũng thành công. Một trong những
món đồ mà tôi bắt gặp trong số đồ đạc của người tiền nhiệm của tôi là một chiếc
hộp nhạc cũ của Nga hoàng, người mà ngài đã có quan hệ thân thiện tặng cho ngài.
Nó không hoạt động, vì vậy tôi quyết định cố gắng sửa chữa nó. Tôi thấy rằng
dây thiều đã quá cứng và bị kẹt. Khi tôi đưa tu vít của mình vào, cơ chế này đã
tự thoát một cách tự do và không bị ràng buộc một cách không kiểm soát, bật ra
tất cả các mảnh kim loại mỏng tạo ra âm nhạc. Tôi sẽ không bao giờ quên bản
giao hưởng âm thanh của ma quỷ khi những mảnh vụn bay quanh phòng. Khi nghĩ lại
sự việc này, tôi nhận ra rằng mình đã may mắn không bị mất một con mắt. Khuôn mặt
của tôi ở ngay cận cảnh khi tôi loay hoay với cơ chế. Kiếp sau tôi có thể nhầm
với Moshe Dayan[4]!
Tôi rất biết ơn Thupten Gyatso, Đức Đạt
Lai Lạt Ma thứ mười ba, vì đã được ban cho rất nhiều món quà tuyệt vời. Nhiều
nhân viên quét dọn ở Potala đã phục vụ
ngài trong suốt cuộc đời của ngài, và từ họ, tôi biết được vài điều về cuộc đời
của ngài. Tôi biết được rằng ngài không chỉ là một bậc thầy tâm linh thành tựu
cao, mà còn là một nhà lãnh đạo thế tục rất có năng lực và có tầm nhìn xa. Tôi
cũng được biết rằng ngài đã hai lần bị bắt phải đi lưu vong bởi những kẻ xâm lược
nước ngoài - lần đầu tiên là bởi người Anh, họ đã gửi đến một đội quân dưới sự
chỉ huy của Đại tá Younghusband vào
năm 1903, và lần thứ hai là bởi quân đội Mãn Châu vào năm 1910. Trong trường hợp
đầu tiên, Người Anh rút lui theo cách riêng của họ, nhưng trong lần thứ hai,
quân đội Mãn Châu đã bị buộc phải rút ra trong mùa đông năm 1911-12.
Người tiền nhiệm của tôi cũng rất quan tâm đến công nghệ hiện đại. Trong số những
thứ ngài nhập cảng đến Tây Tạng có một nhà máy phát điện, một xưởng đúc tiền để
sản xuất cả tiền xu và tiền giấy đầu tiên của Tây Tạng, và ba chiếc xe hơi. Những
thứ này là sự náo động của Tây Tạng. Vào thời điểm đó, hầu như không có phương
tiện giao thông bằng bánh xe trong nước. Ngay cả xe ngựa cũng hầu như không được
biết đến. Tất nhiên chúng đã được biết đến, nhưng bản chất khó lay chuyển của phần
lớn vùng đất Tây Tạng muốn nói động vật là hình thức vận chuyển thực tế duy nhất.
Thupten Gyatso cũng nhìn xa trông rộng
theo những cách khác. Sau thời gian sống lưu vong lần thứ hai, ngài đã sắp xếp
để gửi bốn thanh niên Tây Tạng sang Anh để học tập. Thí nghiệm đã thành công,
các cậu bé làm tốt - và thậm chí còn được Hoàng gia Anh tiếp nhận, nhưng đáng
buồn là không có sự theo tiếp nối nào. Nếu thông lệ gửi trẻ em đi học ở nước
ngoài được thực hiện một cách thường xuyên, như ngài dự định, tôi hoàn toàn chắc
chắn rằng tình hình của Tây Tạng ngày nay sẽ rất khác. Cuộc cải tổ quân đội của
Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ mười ba, được ngài công nhận là một biện pháp răn đe
quan trọng, cũng thành công nhưng không bền sau khi ngài qua đời.
Một kế hoạch khác của ngài là củng cố quyền lực của Chính phủ Lhasa ở Kham. Ngài nhận ra rằng do khoảng cách xa với Lhasa, đặc biệt là Kham
đã bị chính quyền trung ương bỏ bê. Do đó, ngài đề xuất rằng con trai của các
thủ lĩnh địa phương được đưa đến Lhasa
để giáo dục và sau đó được gửi trở lại các chức vụ của chính phủ. Ngài cũng muốn
khuyến khích địa phương tuyển quân cho quân đội. Nhưng, thật không may, do tính
trì trệ, không kế hoạch nào
thành hiện thực.
Cái nhìn sâu sắc về chính trị của Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ mười ba cũng rất phi
thường. Trong di chúc bằng văn bản cuối cùng của mình, ngài cảnh báo rằng, trừ
khi có những thay đổi triệt để,
Có thể xảy ra ở Tây Tạng là, tôn giáo và
chính phủ sẽ bị tấn công từ bên ngoài lẫn bên trong. Trừ khi chúng ta bảo vệ đất
nước của mình, nếu không thì giờ đây, Đức Đạt Lai Lạt Ma và Ban Thiền Lạt Ma, cha
và con, và tất cả những người nắm giữ Niềm Tin được tôn kính, sẽ biến mất và trở
thành vô danh. Các tu sĩ và tu viện của họ sẽ bị phá hủy. Nhà nước pháp quyền sẽ
bị suy yếu. Đất đai và tài sản của các quan chức chính phủ sẽ bị tịch thu.
Chính họ sẽ bị buộc phải phục vụ kẻ thù của họ hoặc lang thang trên đất nước
như những kẻ ăn xin. Tất cả sẽ chìm trong khó khăn lớn và nỗi sợ hãi bao trùm;
ngày và đêm sẽ kéo dài dần dần trong đau khổ.
Các Ban Thiền Lạt Ma được đề cập trong văn bản đại diện, theo sau Đạt Lai Lạt
Ma, người có thẩm quyền tinh thần cao nhất trong Phật giáo Tây Tạng. Theo kinh
nghiệm, trụ sở của các vị là tu viện Tashilhunpo
ở Shigatse, thành phố lớn thứ hai ở
Tây Tạng.
Về mặt cá nhân, Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ mười ba là một người rất giản dị. Ngài
đã loại bỏ nhiều phong tục cũ. Ví dụ, từng có trường hợp rằng bất cứ khi nào Đức
Đạt Lai Lạt Ma rời khỏi phòng của mình, bất kỳ người hầu nào tình cờ ở gần đó sẽ
lập tức rời đi. Ngài nói rằng thủ tục này gây rắc rối không cần thiết cho mọi
người và khiến ngài miễn cưỡng xuất hiện. Vì vậy, ngài đã bãi bỏ quy tắc ấy.
Khi còn là một đứa trẻ, tôi đã nghe một số câu chuyện về người tiền nhiệm của
mình để minh họa cho việc ngài là người bình thường như thế nào. Một trong số
đó, được một người đàn ông rất già có con trai là một tu sĩ ở tu viện Namgyal kể lại cho tôi, liên quan thời
điểm một tòa nhà mới đang được cất lên trong khuôn viên của Norbulingka. Như thường lệ, nhiều thành
viên của công chúng đến đặt một viên đá trong nền móng để đánh dấu sự kính trọng
và lời cầu chúc tốt đẹp của họ. Một ngày nọ, một người du mục từ phương xa (cha
của người đã kể cho tôi nghe câu chuyện này) đến để đóng góp. Ông ta mang theo
một con la rất kỳ quặc, ngay khi ông quay lưng lại để cúng dường, thì nó đã
phóng nhanh đi tìm tự do. May mắn thay, có người đi ngược chiều. Người du mục gọi
người này, yêu cầu ông ta tóm lấy con la lang thang. Điều này mà người lạ đã
làm và mang nó đến. Người du mục lúc đầu rất vui mừng và sau đó là ngạc nhiên,
vì người giải cứu ông ta hóa ra không ai khác chính là Đức Đạt Lai Lạt Ma.
Nhưng Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ mười ba cũng rất nghiêm khắc. Ngài cấm hút thuốc
lá cả ở Potala và trong khuôn viên của
Norbulingka. Tuy nhiên, có một lần ngài
đang đi dạo và đến một nơi có một số thợ đá đang làm việc. Họ không nhìn thấy ngài
và đang nói chuyện với nhau. Một người trong số họ đã lớn tiếng phàn nàn về việc
cấm thuốc lá, nói rằng nó rất tốt khi một người mệt mỏi và đói. Dù sao thì anh ấy
cũng sẽ nhai một ít. Đức Đạt Lai Lạt Ma, khi nghe thấy điều này, đã quay lưng
và rời đi mà không cho biết sự hiện diện của ngài.
Điều này không có nghĩa là ngài luôn khoan dung. Nếu tôi có bất cứ điều gì quan
trọng để nói về ngài, đó là tôi cảm thấy ngài có thể đã hơi quá độc đoán. Ngài
cực kỳ nghiêm khắc với các quan chức cấp cao của mình và lớn tiếng nặng nề với
họ chỉ vì một sai lầm nhỏ nhất. Ngài giới hạn sự hào phóng của mình với những
người đơn giản.
Những thành tựu lớn nhất của Thupten
Gyatso trong lĩnh vực tâm linh thể hiện sự cống hiến của Ngài trong việc
nâng cao tiêu chuẩn học thuật trong các tu viện (trong đó có hơn sáu nghìn ở khắp
Tây Tạng). Khi làm như vậy, Ngài ưu tiên cho những tu sĩ có khả năng nhất, ngay
cả khi họ là những người thấp hơn. Ngoài ra, Ngài còn đích thân truyền giới cho
hàng nghìn sa-di. Cho đến những năm 1970, hầu hết các vị trưởng lão đều đã nhận
được sự trao truyền đại giới tỳ-kheo từ ngài.
Cho đến tận những năm đầu hai mươi tuổi, khi tôi bắt đầu thường trú ở đó, hàng
năm tôi chuyển đến Norbulingka vào đầu
mùa xuân, trở lại Potala khoảng sáu
tháng sau khi bắt đầu mùa đông. Ngày mà tôi rời khỏi căn phòng u ám của mình ở Potala chắc chắn là một trong những ngày
yêu thích của tôi trong suốt cả năm. Nó bắt đầu bằng một buổi lễ kéo dài trong
hai giờ đồng hồ (đối với tôi đó dường như là một sự bất tận). Rồi đến đám rước
lớn mà tôi không quan tâm lắm. Tôi thà đi bộ và tận hưởng vùng nông thôn, nơi
mà những vẻ đẹp thiên nhiên tươi mát mới bắt đầu hiện ra trong những chồi non
xanh mướt.
Các sự rẽ hướng tại Norbulingka là vô
tận. Nó bao gồm một công viên xinh đẹp được bao quanh bởi một bức tường cao.
Trong đó có một số tòa nhà cho các nhân viên ở. Ngoài ra còn có một bức tường
bên trong, được gọi là Bức Tường Vàng,
vượt qua nó không ai ngoài Đức Đạt Lai Lạt Ma, gia đình trực hệ của ngài và một
số tu sĩ nhất định được phép vào. Ở phía bên kia của nó có một số tòa nhà khác,
bao gồm cả tư dinh của Đạt Lai Lạt Ma được bao quanh bởi một khu vườn được chăm
sóc cẩn thận.
Tôi vui vẻ đi dạo hàng giờ trong công viên, đi dạo qua những khu vườn xinh đẹp
và ngắm nhìn một số loài động vật và chim sống ở đó. Trong số này, lúc này hay
lúc khác, là một đàn hươu xạ đã được thuần hóa; ít nhất sáu con chó ngao Tây Tạng
(dogkhyi,) khổng lồ hoạt động như chó bảo vệ; một chú chó phúc cẩu (Pekinese) được gửi từ Kumbum; một vài con dê núi; một con khỉ;
một số ít lạc đà được đưa từ Mông Cổ sang; hai con beo và một con cọp rất già
và khá buồn (tất nhiên là những con cuối cùng trong chuồng); vài con két; nửa
tá chim công; một số chim hạc (sếu); một cặp ngỗng vàng; và khoảng ba mươi con
ngỗng Canada rất bất hạnh vì bị cắt bớt
cánh khiến chúng không thể bay được: Tôi cảm thấy rất tiếc cho chúng.
Một trong những con két rất thân thiện với Kenrap
Tenzin, Sư Phụ Trách Y Áo của
tôi. Ông ấy đã từng cho nó ăn các loại hạt. Khi nó nhấm nháp ngón tay, ông thường
vuốt đầu nó, lúc đó con chim dường như bước vào trạng thái sung sướng. Tôi rất
muốn có sự thân thiện như vậy và đã nhiều lần cố gắng nhận được phản hồi tương
tự, nhưng vô ích. Vì vậy, tôi đã lấy một cây gậy để trừng phạt nó. Tất nhiên,
sau đó nó đã bỏ chạy trước mắt tôi. Đây là một bài học rất hay về cách kết bạn:
không phải bằng vũ lực mà bằng lòng bi mẫn.
Ling Rinpoche cũng có mối quan hệ tốt
đẹp tương tự với con khỉ. Nó chỉ thân thiện với ngài. Ngài thường cho nó ăn với
thức ăn từ trong túi của mình, bất cứ khi nào con khỉ nhìn thấy ngài, nó sẽ chạy
đến và bắt đầu chui vào giữa những nếp gấp của áo choàng ngài.
Tôi đã may mắn hơn một chút khi làm bạn với những con cá sống trong một hồ nước
lớn, đầy ắp. Tôi đã từng đứng ở cạnh hồ và gọi chúng. Nếu chúng đáp lại, tôi
thưởng cho họ những miếng bánh mì nhỏ và tsampa.
Tuy nhiên, chúng có xu hướng không vâng lời và đôi khi sẽ phớt lờ tôi. Nếu điều
này xảy ra, tôi rất tức giận và thay vì ném thức ăn cho chúng, tôi sẽ mở một loạt
pháo kích với sỏi và đá. Nhưng khi chúng đến, tôi đã rất cẩn thận để xem rằng
những con nhỏ có được chia sẻ công bằng không. Nếu cần, tôi sẽ dùng một cây gậy
để đẩy những con lớn hơn ra chỗ khác.
Một lần khi đang chơi ở bờ hồ này, tôi bắt gặp một cục gỗ nổi gần mép hồ. Tôi bắt
đầu cố gắng đánh chìm nó bằng chiếc gậy đánh cá của mình. Điều tiếp theo tôi biết,
tôi đang nằm trên bãi cỏ nhìn thấy những ngôi sao. Tôi đã rơi vào hồ và sắp chết
đuối. May mắn thay, một trong những nhân viên quét rác của tôi, một cựu binh từ
miền tây Tây Tạng xa xôi, đã để mắt đến tôi và đến giải cứu.
Một điểm hấp dẫn khác của Norbulingka
là nó nằm gần một nhánh của sông Kyichu,
cách bức tường bên ngoài vài phút đi bộ. Khi còn là một cậu bé, tôi thường ra
ngoài ẩn danh khá thường xuyên, đi cùng với một người phục vụ và đi bộ đến mép
nước. Lúc đầu, việc làm này không bị chú ý, nhưng cuối cùng Tathag Rinpoche đã dừng nó lại. Thật
không may, giao thức liên quan đến Đức Đạt Lai Lạt Ma rất nghiêm ngặt. Tôi buộc
phải trốn đi như một con cú. Trên thực tế, sự bảo thủ của xã hội Tây Tạng vào
thời điểm đó đến mức việc các bộ trưởng cấp cao của chính phủ bị coi là không
đúng đắn thậm chí còn bị coi thường khi ra đường.
Ở Norbulingka, cũng như ở Potala, tôi đã dành rất nhiều thời gian
cho những người quét dọn. Ngay cả khi còn rất trẻ, tôi đã không thích hình thức
và lễ nghi và rất thích chung đụng với những người phục vụ hơn là các thành
viên của Chính phủ. Tôi đặc biệt thích ở cùng với những người phục vụ của cha mẹ,
những người mà tôi đã dành rất nhiều thời gian mỗi khi đến nhà gia đình mình. Hầu
hết họ đến từ Amdo và tôi rất thích
nghe những câu chuyện về ngôi làng của tôi và những người khác gần đó.
Tôi cũng rất thích sự đồng hành của họ khi chúng tôi đi đột kích các kho thực
phẩm của cha mẹ tôi. Họ cũng rất vui về tôi trong những dịp này, vì những lý do
rõ ràng: đó là một hành động vì lợi ích chung. Thời điểm tốt nhất cho những
chuyến đi này là vào cuối mùa thu khi luôn luôn có nguồn cung cấp thịt khô tươi
ngon, có được thì chúng tôi chấm với tương ớt. Tôi thích món này đến nỗi, trong
một lần, tôi đã ăn quá nhiều và ngay sau đó tôi bị bệnh dữ dội. Khi tôi cúi xuống,
cố gắng nôn ói trong đau đớn, Kenrap
Tenzin đã bắt gặp tôi và đưa ra một số lời động viên, đại loại như, "Như
vậy đấy. Nôn hết ra. Nó tốt cho Ngài." Tôi cảm thấy rất ngu ngốc và không
cảm ơn vì sự chú ý của ông ấy.
Mặc dù tôi là Đạt Lai Lạt Ma, nhưng những người phục vụ của cha mẹ tôi đối xử với
tôi như họ đối với bất kỳ cậu bé nào khác, thực tế là với tất cả mọi người trừ
những dịp trang trọng. Tôi không được đối xử đặc biệt và không ai ngại nói ra
suy nghĩ của họ với tôi. Theo đó, ngay từ nhỏ tôi đã học được rằng cuộc sống
không phải lúc nào cũng dễ dàng đối với con người của tôi. Những người quét dọn
của tôi cũng nói với tôi một cách thoải mái về bản thân họ và những bất công mà
họ phải chịu dưới bàn tay của các quan chức và các lạt ma cấp cao. Họ cũng giữ
liên lạc với tôi về tất cả những câu chuyện phiếm trong ngày. Điều này thường ở
dạng các bài hát và thi kệ (ballad) mà mọi người đã hát khi họ làm việc. Vì vậy,
mặc dù thời thơ ấu của tôi đôi khi khá cô đơn, và mặc dù ở tuổi khoảng mười
hai, Tathag Rinpoche đã cấm tôi không được về nhà cha mẹ nữa, nhưng cuộc đời
ban đầu của tôi tối thiểu không giống như của Thái tử Siddhartha hay của Phổ Nghi (Pu
Yi), Hoàng đế cuối cùng của Mãn Thanh. Ngoài ra, khi lớn lên, tôi đã tiếp
xúc với rất nhiều người thú vị.
Có khoảng mười người châu Âu sống ở Lhasa
trong suốt thời thơ ấu của tôi. Tôi không gặp nhiều người trong số họ và phải đến
khi Lobsang Samten đưa Heinrich Harrer đến với tôi, tôi mới có cơ hội làm quen với một người inji,
như người phương Tây được biết đến bằng tiếng Tây Tạng.
Trong số những người cư trú ở thủ đô khi tôi lớn lên có Sir Basil Gould, người đứng đầu Phái đoàn Thương mại Anh, và người
kế nhiệm của ông, Hugh Richardson,
người đã viết một số cuốn sách về Tây Tạng và tôi đã có một số cuộc thảo luận hữu
ích kể từ khi lưu vong. Và ngoài Reginald
Fox, còn có một nhân viên y tế người Anh, tôi không thể nhớ tên. Tuy nhiên,
tôi sẽ không bao giờ quên một lần khi ông được triệu tập đến Norbulingka để chữa trị cho một trong những
con công có u nang dưới mắt. Tôi đã quan sát ông rất kỹ và ngạc nhiên lắng nghe
khi ông ấy nói với nó bằng giọng trấn an bằng cả phương ngữ Lhasa và tiếng Tây Tạng kính ngữ (hầu
như là hai ngôn ngữ riêng biệt). Tôi ngạc nhiên vì một điều gì đó rất phi thường
khi người đàn ông lạ mặt này gọi con chim là "Con công đáng kính"!
Heinrich Harrer hóa ra là một người hấp
dẫn với mái tóc vàng mà tôi chưa từng thấy trước đây. Tôi đặt biệt danh cho ông
là Gopse, có nghĩa là "đầu vàng.”
Là một người Áo, ông từng bị giam giữ trong Chiến tranh thế giới thứ hai, là tù
nhân của người Anh ở Ấn Độ. Nhưng bằng cách nào đó ông đã trốn thoát được cùng
với một người bạn tù tên là Peter
Aufschnaiter. Họ cùng nhau lên đường đến Lhasa. Đây là một thành tựu tuyệt vời, vì Tây Tạng đã chính thức cấm
tất cả người nước ngoài, ngoại trừ một số ít người có số phận đặc biệt. Họ mất
khoảng năm năm sống như những người du mục trước khi đến được thủ đô. Khi đến
nơi, mọi người thán phục về sự dũng cảm và kiên trì của họ nên Chính phủ đã cho
phép họ ở lại. Đương nhiên, tôi là một trong những người đầu tiên nghe tin họ đến
và tôi khá tò mò muốn xem họ như thế nào, đặc biệt là Harrer, vì ông ấy nhanh chóng nổi tiếng là một người thú vị và hòa
đồng.
Ông nói tiếng Tây Tạng thông tục xuất sắc và có khiếu tiếu lâm tuyệt vời, mặc
dù ông cũng đầy tôn trọng và lịch sự. Khi tôi bắt đầu hiểu ông hơn, ông bỏ đi
hình thức và trở nên rất thẳng thắn, ngoại trừ khi các quan chức của tôi có mặt.
Tôi đánh giá rất cao phẩm chất này. Tôi nghĩ chúng tôi gặp nhau lần đầu tiên
vào năm 1948, và trong một năm rưỡi tiếp theo trước khi ông ấy rời Tây Tạng,
tôi đã gặp ông thường xuyên, thường là một lần một tuần. Từ ông, tôi có thể học
được điều gì đó về thế giới bên ngoài, đặc biệt là về Châu Âu và cuộc chiến gần
đây. Ông cũng giúp tôi về tiếng Anh mà tôi đã bắt đầu học gần đây với một trong
những quan chức của mình. Tôi đã biết bảng chữ cái, mà tôi đã dịch sang ngữ âm
tiếng Tây Tạng, và rất muốn tìm hiểu thêm. Harrer
cũng đã hỗ trợ tôi trong một số cách thực tế.
Ví dụ, ông đã giúp tôi với máy phát điện được tặng cho tôi cùng với máy chiếu phim.
Hóa ra nó đã rất cũ và ốm yếu. Tôi thường tự hỏi liệu các quan chức Anh có phải
đã giữ chiếc máy phát điện dành cho tôi sử dụng và chuyển chiếc máy cũ của họ
cho tôi hay không!
Một nhiệt tình lớn khác của tôi vào thời điểm này là dành cho ba chiếc xe hơi
mà Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ mười ba đã nhập cảng vào Tây Tạng. Mặc dù không có những
con đường thích hợp, nhưng ngài đã thỉnh thoảng sử dụng chúng để đi lại trong
và xung quanh Lhasa cho đến khi ngài
qua đời. Sau đó chúng không được sử dụng và rơi vào tình trạng hư hỏng. Bây giờ
chúng đang đứng trong một tòa nhà ở Norbulingka.
Một trong số đó là một chiếc American
Dodge; hai chiếc khác đều là Baby
Austins. Tất cả đều là đồ cổ điển cuối những năm 1920. Ngoài ra còn có một
chiếc xe jeep Willys, được mua lại bởi
Phái đoàn Thương mại Tây Tạng đã đến Mỹ vào năm 1948, nhưng nó hiếm khi được sử
dụng.
Cũng như đối với máy chiếu phim, phải mất một thời gian tôi mới tìm ra được người
nào đó biết về xe hơi. Nhưng tôi đã quyết
định rằng chúng nên được đưa vào hoạt động trở lại. Cuối cùng, một người lái
xe, Tashi Tsering, đã được tìm thấy,
một người đàn ông có tính khí rất nóng nảy, người gốc Kalimpong, ngay phía nam biên giới với Ấn Độ. Giữa chúng tôi làm việc
với những chiếc xe và cuối cùng, bằng cách lấy đi các bộ phận của một trong những
chiếc Austins, và chúng tôi đã đưa những
chiếc còn lại tiếp tục hoạt động. Cả Dodge
và jeep đều ở trong tình trạng tốt
hơn và chúng đã chạy với một chút sửa chữa nhỏ.
Tất nhiên, một khi chúng tôi có những chiếc xe hoạt động, tôi không được phép
đi bất cứ nơi nào gần chúng. Nhưng điều này trở nên quá sức đối với tôi và một
ngày nọ, khi tôi biết rằng tài xế của mình đi vắng, tôi quyết định đưa một chiếc
xe trong số chúng ra ngoài để lái xe. Cả Dodge
và jeep đều yêu cầu chìa khóa để khởi
động và những thứ này thuộc quyền sở hữu của người lái xe của tôi. Tuy nhiên, Baby Austin có hệ thống đánh lửa từ tính
và có thể khởi động bằng cách xoay một tay quay.
Rất thận trọng, tôi quay xe ra khỏi nhà xe và tiếp tục chạy một vòng quanh khu
vườn. Thật không may, công viên Norbulingka
đầy cây cối và không lâu lắm tôi đã va chạm với một trong số chúng.
Tôi kinh hoàng khi thấy kính của một trong những chiếc đèn pha đã bị đập bể. Trừ
khi tôi có thể sửa chữa nó trước ngày hôm sau, bằng không chuyến đi niềm vui của
tôi sẽ bị tài xế phát hiện và tôi sẽ gặp rắc rối
Tôi cố gắng có lại chiếc xe mà không bị hư hại thêm và ngay lập tức bắt đầu cố
gắng sửa chữa kính bị vỡ. Trước sự thất vọng của tôi, khi tôi phát hiện ra rằng
đó không phải là thủy tinh thông thường, mà đã được nhuộm màu. Vì vậy, mặc dù
tôi đã cố gắng tìm được một món đồ mà tôi có thể làm đủ đẹp thích hợp, nhưng
sau đó tôi phải đối mặt với vấn đề làm sao để nó phù hợp với bản gốc. Điều này
cuối cùng tôi đã thành công bằng cách bôi nó với xi-rô đường. Cuối cùng thì tôi cũng hài lòng với công việc thủ công
của mình. Nhưng ngay cả như vậy, tôi cảm thấy vô cùng tội lỗi khi lần sau nhìn
thấy người tài xế của mình. Tôi cảm thấy chắc chắn rằng ông ấy phải biết, hoặc
ít nhất là ông sẽ phát hiện ra chuyện gì đã xảy ra. Nhưng ông không bao giờ nói
một lời. Tôi sẽ không bao giờ quên Tashi
Tsering. ông ấy vẫn còn sống và hiện đang sống ở Ấn Độ, và mặc dù tôi hiếm
khi gặp ông, nhưng tôi vẫn coi ông ấy như một người bạn tốt.
Lịch Tây Tạng khá phức tạp. Nó được dựa trên tháng âm lịch. Ngoài ra, thay vì mỗi
thế kỷ một trăm năm, chúng tôi tuân theo một chu kỳ sáu mươi năm, mỗi chu kỳ được
gán cho một trong năm nguyên tố, có thứ tự là đất, không khí, lửa, nước và sắt;
và một trong mười hai con vật: chuột, bò, cọp, thỏ rừng, rồng, rắn, ngựa, cừu,
khỉ, chim, chó và lợn, lại theo thứ tự. Mỗi yếu tố đến hai lần, đầu tiên là nam
và sau đó là nữ. Do đó, chúng kết thúc với năm thứ mười. Sau đó, phần tử đầu
tiên được nối với các con vật thứ mười một và mười hai, phần tử thứ hai đến con
vật thứ mười ba và mười bốn, v.v. Ví dụ, theo lịch Tây Tạng, năm 2.000 sau Công
nguyên sẽ là năm Rồng Sắt.
Trong suốt nhiều thế kỷ trước khi Tây Tạng bị Tàu Cộng xâm lược, các mùa được
đánh dấu bằng nhiều ngày lễ hội. Nói chung những điều này có ý nghĩa tôn giáo,
nhưng chúng được tổ chức bởi các tu sĩ và tín đồ như nhau. Đối với phần sau, thời
gian được dành cho việc ăn, uống, ca hát, nhảy múa và trò chơi, kết hợp với cầu
nguyện không liên tục.
Một trong những sự kiện quan trọng nhất trong số những sự kiện này là lễ mừng
năm mới, hay Losar, diễn ra vào tháng
Hai hoặc tháng Ba theo Tây lịch. Đối với tôi, ý nghĩa đặc biệt của nó là cuộc họp
công khai thường niên của tôi với Nechung
(Nãi Quỳnh Hộ Pháp), nhà tiên tri của
quốc gia. Tôi sẽ thảo luận vấn đề này trong chương sau, nhưng về cơ bản điều
này đã cho tôi và Chính phủ cơ hội tham khảo ý kiến, thông qua một phương tiện,
hoặc kuteny với Dorje Drakden, vị thần bảo hộ của Tây Tạng, về năm tới.
Có một lễ hội mà tôi có rất nhiều cảm xúc lẫn lộn. Đây là Monlam, Đại lễ cầu nguyện, diễn ra ngay sau Losar - lý do là với tư cách là Đức Đạt Lai Lạt Ma, tôi đã tham gia
vào buổi lễ quan trọng nhất đó, ngay cả khi còn rất trẻ. Một điều tồi tệ khác của
Monlam là việc tôi luôn phải chịu đựng
một cơn cúm nặng, giống như tôi ngày nay mỗi khi tôi đến Bodh Gaya ở Ấn Độ, do khói bụi. Đó là bởi vì tôi đã sống trong những
căn phòng ở chùa Jokhang, chúng còn
không ai chú ý hơn cả căn phòng của tôi ở Potala.
Buổi lễ, hay lễ puja, mà tôi rất sợ
diễn ra vào buổi chiều, vào cuối hai tuần đầu tiên dành cho Monlam. Nó theo sau một bài diễn văn dài
về cuộc đời của Đức Phật Thích Ca do Nhiếp Chính Vương thuyết trình. Bản thân lễ
puja kéo dài hơn bốn giờ, sau đó tôi phải đọc lại từ trí nhớ một đoạn kinh dài
và khó. Tôi đã rất lo lắng đến nỗi tôi không nhận ra một lời nào về những gì đã
xảy ra trước đó. Giáo Thọ Sư Cấp Cao của
tôi, Nhiếp chính vương, Giáo thọ sư phụ tá của tôi và các vị sư phụ trách về
Nghi lễ, Áo choàng và Nhà bếp đều lo lắng như nhau. Lo lắng chính của họ là bởi
vì tôi ngồi trên bảo tọa suốt buổi lễ, không ai có thể dễ dàng nhắc nhở tôi nếu
tôi gặp khó khăn.
Nhưng nhớ lời xướng đọc của tôi chỉ là một nửa vấn đề. Bởi vì tiến trình diễn
ra quá lâu, nên tôi có thêm một nỗi sợ hãi: tôi sợ rằng bàng quang của tôi có
thể không cầm được. Cuối cùng thì mọi thứ cũng diễn ra tốt đẹp, ngay cả lần đầu
tiên khi tôi còn quá trẻ. Nhưng tôi nhớ mình đã mơ màng vì sợ hãi. Nó làm mờ
các giác quan của tôi đến mức tôi không còn nhận thấy những gì đang diễn ra
xung quanh mình. Tôi không còn nhận thức được ngay cả những con chim bồ câu bay
xung quanh bên trong tòa nhà, ăn trộm từ các đĩa cúng dường. Tôi chỉ chú ý đến chúng
một lần nữa khi tôi đã hoàn thành một nửa phần diễn đọc của mình.
Khi nó kết thúc, tôi hạnh phúc tột độ. Toàn bộ công việc dễ sợ không chỉ kết
thúc trong mười hai tháng nữa, mà giờ đây còn tiếp nối một trong những khoảnh
khắc tuyệt vời nhất trong năm của Đức Đạt Lai Lạt Ma. Sau buổi lễ, tôi được
phép ra ngoài đi dạo quanh các con phố để có thể nhìn thấy thorma, những tác phẩm điêu khắc bằng bơ khổng lồ, có màu sắc sặc sỡ
theo truyền thống được dâng lên các vị Phật vào ngày này. Ngoài ra còn có các
buổi biểu diễn múa rối và âm nhạc do các ban nhạc quân đội biểu diễn và bầu
không khí vô cùng hạnh phúc của người dân.
Ngôi đền Jokhang là ngôi đền linh
thiêng nhất ở Tây Tạng. Nó được xây dựng dưới thời trị vì của Vua Songtsen Gampo vào thế kỷ thứ bảy sau
Công nguyên. để đặt một bức tượng do một trong những người vợ của ông, Bhrikuti Devi, con gái của Quốc vương Nepal Anshuriaruam, mang đến. (Songtsen Gampo có bốn người vợ khác, ba
người Tây Tạng và một người Trung Hoa, Công chúa Weng-chen Kongjo, con gái
của Hoàng đế thứ hai của triều đại nhà Đường.) Qua nhiều thế kỷ, ngôi đền đã được
mở rộng và tôn tạo đáng kinh ngạc. Một đặc điểm nổi bật của Jokhang là tấm bia bằng đá vẫn còn sừng
sững ở lối vào, chứng nhân cho sức mạnh lịch sử của Tây Tạng. Dòng chữ của nó,
được khắc bằng cả tiếng Tây Tạng và Trung Quốc, ghi lại hiệp ước vĩnh viễn được
ký kết bởi Tây Tạng và Trung Quốc vào năm 821-2 sau Công Nguyên:
Đức vua vĩ
đại của Tây Tạng, Chúa tể Thần kỳ và Đại vương của Trung Hoa, Hoàng Đế người
cai trị Trung Quốc, trong mối quan hệ của cháu trai và chú, đã cùng nhau quy ước
cho liên minh các vương quốc của họ. Họ đã thực hiện và phê chuẩn một thỏa thuận
tuyệt vời. Thần linh và loài người đều biết điều đó và làm chứng để điều đó
không bao giờ bị thay đổi; và một khoản của thỏa thuận đã được khắc trên cột đá
này để thông báo cho các thời đại và thế hệ tương lai.
Vị Chủ Tể Thần Thánh Trisong Dretsen và Hoàng Đế Trung Hoa Văn Võ (Wen-Wu), người
cháu và người chú hiếu thảo và nhân đức, tìm kiếm sự thông thái sâu rộng của
mình để ngăn chặn mọi nguyên nhân gây tổn hại đến phúc lợi của đất nước họ bây
giờ hoặc trong tương lai, đã mở rộng lòng nhân từ của họ một cách vô tư trên tất
cả. Với mong muốn duy nhất là hành động vì hòa bình và lợi ích của tất cả các đối
tượng của họ, họ đã đồng ý với mục đích cao là đảm bảo tốt đẹp lâu dài; và họ
đã thực hiện hiệp ước lớn này để thực hiện quyết định khôi phục tình bạn cổ xưa
và sự tôn trọng lẫn nhau cũng như mối quan hệ láng giềng thân thiện cũ.
Tây Tạng và Trung Quốc sẽ tuân theo các biên giới mà họ đang chiếm giữ. Tất cả
về phía đông là đất nước Trung Hoa vĩ đại; và tất cả về phía tây, không cần bàn
cãi, là đất nước Tây Tạng vĩ đại. Do đó, không bên nào được tiến hành chiến
tranh hay chiếm đoạt lãnh thổ. Nếu bất kỳ người nào làm phát sinh nghi ngờ, người
đó sẽ bị bắt; công việc của người ấy sẽ được thẩm tra và người ấy sẽ được hộ tống
trở lại.
Bây giờ hai vương quốc đã được liên minh bởi hiệp ước lớn này, điều cần thiết
là các sứ giả phải được gửi một lần nữa theo con đường cũ để duy trì liên lạc
và thực hiện trao đổi thông tin thân thiện liên quan đến mối quan hệ hài hòa giữa
cháu trai và chú. Theo phong tục cũ, ngựa sẽ được đổi dưới chân đèo Chiang
Chun, biên giới giữa Tây Tạng và Trung Hoa. Tại hàng rào Sui-yung, người Trung Hoa
sẽ gặp các sứ thần Tây Tạng và cung cấp cho họ tất cả các phương tiện từ đó trở
đi. Tại Ch’ing-Shui, người Tây Tạng sẽ gặp các sứ thần Trung Hoa và cung cấp mọi
phương tiện. Ở cả hai bên, họ sẽ được đối xử với danh dự và sự tôn trọng theo
phong tục, phù hợp với quan hệ hữu nghị giữa cháu và chú.
Giữa hai nước không được nhìn thấy khói và bụi. Sẽ không có báo động đột ngột
và từ ngữ "kẻ thù" sẽ không được nói ra. Ngay cả những người bảo vệ
biên cương cũng không lo lắng hay sợ hãi và sẽ thoải mái tận hưởng đất đai và đời
sống sung túc của họ. Tất cả sẽ được sống trong hòa bình và chia sẻ phúc lành
cho muôn năm. Danh tiếng của điều này sẽ lan rộng đến tất cả những nơi mà mặt
trời và mặt trăng vươn tới.|
Thỏa thuận long trọng này đã thiết lập một kỷ nguyên lớn khi người Tây Tạng sẽ
hạnh phúc trên đất Tây Tạng, và người Trung Hoa trên đất Trung Hoa.Để nó có thể
không bao giờ thay đổi, Tam Bảo, Hải Hội Thánh Hiền, Mặt Trời và Mặt Trăng, Các
Hành Tinh và Các Vì Sao đã được thỉnh cầu làm nhân chứng. Một lời thề đã được
thực hiện với những lời trang trọng và với sự hy sinh của động vật; và thỏa thuận
đã được phê chuẩn
Nếu các bên không hành động theo thỏa thuận này hoặc nếu họ vi phạm, cho dù đó
là Tây Tạng hay Trung Hoa, thì bất cứ điều gì mà bên kia có thể làm bằng cách
trả đũa sẽ bị coi là vi phạm hiệp ước về phía họ.
Các vị Vua và Bộ trưởng của Tây Tạng và Trung Hoa đã tuyên thệ trước về hiệu lực
này và thỏa thuận đã được viết chi tiết. Hai vị Vua đã đóng ấn. Các Bộ trưởng
được trao quyền đặc biệt để thực hiện thỏa thuận đã ghi chữ ký của họ và các bản
sao đã được lưu vào hồ sơ hoàng gia của mỗi bên.
Phòng của tôi ở Jokhang
nằm trên tầng hai, tức là trên mái bằng của ngôi chùa. Từ đây, tôi không chỉ có
thể nhìn xuống phần chính của tòa nhà mà còn có thể nhìn xuống khu chợ bên dưới.
Cửa sổ nhìn về hướng Nam cho tôi tầm nhìn ra gian phòng chính, nơi tôi có thể
thấy các nhà sư tụng kinh suốt cả ngày. Những nhà sư này luôn cư xử rất tốt và
siêng năng trong văn phòng của họ.
Tuy nhiên, tầm nhìn từ cửa sổ phía Đông rất khác. Điều này giúp tôi có thể nhìn
xuống một sân trong nơi mà các tu sĩ tập sự, giống như tôi, đang tụ tập. Tôi đã
từng chứng kiến kinh ngạc khi họ trốn học và đôi khi đánh nhau. Khi tôi còn rất
nhỏ, tôi thường leo xuống cầu thang để có thể nhìn thấy họ tốt hơn. Tôi không
thể tin được những gì tôi đã thấy và đã nghe. Ngay từ đầu, họ đã không tụng
kinh như người ta vẫn tưởng. Họ ca hát bài tụng - ít nhất là nếu họ không muốn
mở miệng. Rất nhiều người trong số họ dường như không bao giờ làm như vậy và
thay vào đó dành toàn bộ thời gian để chơi đùa. Cứ thế thường xuyên xảy ra xô
xát. Sau đó, họ sẽ lấy bát gỗ của mình ra và đập vào đầu nhau. Cảnh tượng này
đã gây ra một phản ứng tò mò trong tôi. Một mặt, tôi tự nhủ rằng những tu sĩ
này vô cùng ngu ngốc. Nhưng mặt khác, tôi không thể không ghen tị với họ. Họ dường
như không được chăm sóc trên đời này. Nhưng khi cuộc chiến của họ trở nên bạo lực,
tôi sợ hãi và bỏ đi.
Về phía Tây, tôi có thể nhìn ra khu chợ. Đây dễ dàng là góc nhìn yêu thích của
tôi, nhưng tôi phải theo dõi hơn là nhìn trực tiếp vì đề phòng có ai nhìn thấy
tôi. Nếu như vậy, tất cả mọi người sẽ chạy đến để lễ lạy. Tôi chỉ có thể nhìn
qua rèm cửa, cảm thấy mình giống như một tên tội phạm. Tôi nhớ rằng lần đầu
tiên hoặc lần thứ hai tôi ở lại Jokhang,
lúc bảy hoặc tám tuổi, tôi đã tự làm xấu bản thân mình một cách thậm tệ. Cảnh
tượng của tất cả những người dưới đó đối với tôi quá nhiều. Tôi mạnh dạn thò đầu
qua rèm. Nhưng, như thể điều này vẫn chưa đủ tệ, tôi nhớ đã thổi bong bóng nước
bọt rơi trúng đầu một số người khi họ ném mình xuống mặt đất phía xa bên dưới!
Sau đó, tôi vui mừng nói rằng Đức Đạt Lai Lạt Ma trẻ tuổi đã học được một số kỷ
luật tự giác.
Tôi thích nhìn trộm các quầy hàng trong chợ và nhớ có lần tôi nhìn thấy một mô
hình súng nhỏ bằng gỗ. Tôi đã cử người đi ra ngoài và mua nó cho tôi. Tôi đã trả
tiền cho nó từ một số tiền cúng dường do những người hành hương dâng đến, mà
đôi khi tôi dùng để tự giúp mình, vì tôi không được phép chính thức sử dụng tiền.
Trong thực tế, ngay cả cho đến ngày nay, tôi không có giao dịch trực tiếp với
nó. Tất cả thu nhập và chi tiêu của tôi đều do Văn Phòng Riêng của tôi xử lý.
Một trong những niềm vui khác khi ở tại Jokhang
là cơ hội kết bạn mới giữa những người quét dọn ở đó. Như thường lệ, tất cả thời
gian rảnh rỗi của tôi đều dành cho họ và tôi nghĩ rằng họ cũng rất tiếc khi tôi
rời đi. Tuy nhiên, tôi nhớ một năm khi những người mà tôi đã kết bạn thân thiết
như vậy trong lễ hội trước đó hóa ra không còn ở đó nữa. Tôi tự hỏi tại sao, vì
tôi rất mong được gặp lại tất cả họ. Tôi yêu cầu được biết những gì đã xảy ra từ
một người duy nhất còn lại. Ông ta nói với tôi rằng mười người khác đều đã bị
sa thải vì tội trộm cắp. Sau khi tôi đi khỏi lần trước, họ tự vào căn phòng của
tôi bằng cách trèo xuống cửa sổ trần trên trần nhà và lấy đi nhiều vật dụng
khác nhau - đèn bơ vàng và những thứ tương tự. Rất nhiều thứ với những người
chung sống mà tôi đã giữ riêng cho tôi!
Ngày cuối cùng của lễ hội Monlam được
dành cho các hoạt động ngoài trời. Đầu tiên, một bức tượng lớn của Di Lặc, Đức
Phật sẽ dẫn đầu một đoàn rước vòng quanh thành phố cổ. Tuyến đường này được gọi
là Linjjkhor. Tôi nghe nói rằng nó
không còn tồn tại vì sự phát triển thủ đô của Tàu Cộng, cảm ơn thay!, nhưng Barkhor hoặc vành đai bên trong chạy
xung quanh bên ngoài Jokhang, vẫn
còn. Trong thời gian trước đây, những người hành hương mộ đạo sẽ phủ phục thân
mình dọc theo suốt chiều dài của Lingkhor
như một bổn phận sùng kính.
Ngay sau khi bức tượng hoàn thành vòng quay của nó, sẽ có một sự náo động chung
khi mọi người chuyển sự chú ý của họ sang các hoạt động thể thao. Đây là những
niềm vui lớn và liên quan đến cả cuộc đua ngựa và cuộc đua chạy cho các thành
viên của công chúng. Việc trước khá bất thường ở chỗ những con vật không có người
cưỡi. Chúng được thả ra ngoài tu viện Drepung và được hướng dẫn về trung tâm Lhasa bởi các người nài và khán giả của chúng.
Ngay trước khi ngựa đến, các vận động viên sẽ tham gia cuộc chạy đua cũng sẽ khởi
hành trên một quãng đường ngắn hơn, cũng về phía trung tâm thành phố. Điều này
có xu hướng dẫn đến sự nhầm lẫn thú vị vì cả hai đến cùng một lúc. Tuy nhiên,
vào một năm nọ, đã có một sự cố đáng tiếc xảy ra khi một số người tham gia cuộc
thi là con người nắm lấy đuôi của những con ngựa đang đi ngang qua để được kéo đi.
Ngay sau khi cuộc đua kết thúc, Cung Vụ Đại
Nhân đã buộc tội những người mà ông cho là có liên quan. Hầu hết họ đều là
thành viên trong gia đình tôi. Tôi rất lấy làm tiếc khi biết tin họ có khả năng
bị trừng phạt. Cuối cùng, tôi đã có thể can thiệp một lần thay mặt họ.
Một số khía cạnh của lễ hội Monlam đã
ảnh hưởng mật thiết đến toàn bộ dân cư của Lhasa.
Bởi vì, theo truyền thống cổ xưa, chính quyền dân sự của thành phố đã được trao
cho trụ trì của tu viện Drepung. Sau
đó, ông đã bổ nhiệm, trong số các nhà sư của mình, một nhân viên và cảnh sát để
duy trì luật pháp và trật tự. Điều này đã được áp dụng nghiêm ngặt và bất kỳ tội
nhẹ nào đều bị phạt với mức tiền khá nặng. Một trong những điều luôn được vị trụ
trì chú trọng đó là vệ sinh sạch sẽ. Do đó, đây là thời điểm trong năm mọi tòa
nhà đều được quét vôi mới và đường phố được quét dọn sạch sẽ.
Một điều quan trọng về Tết đối với tôi khi còn nhỏ là truyền thống nướng bánh khabse hoặc bánh quy losar. Năm nào cũng vậy, cứ vào dịp lễ hội,
ông chủ bếp của tôi lại làm những mẻ bánh ngọt thơm ngon, được tạo hình lộng lẫy
và chiên giòn. Một năm, tôi quyết định thử tự mình làm bánh. Mọi thứ diễn ra tốt
đẹp và tôi khá ấn tượng về công việc thủ công của mình, vì vậy tôi đã nói với vị
chủ bếp rằng tôi sẽ quay lại làm thêm vào ngày hôm sau.
Điều này tôi đã làm, nhưng không may là dầu được đưa ra để sử dụng lần thứ hai
là dầu mới và chưa được đun sôi đúng cách. Kết quả là, khi tôi thả hỗn hợp của
mình vào chảo, nó đã phun trào như một ngọn núi lửa. Cánh tay phải của tôi dính
đầy dầu sôi, gây phồng rộp ngay lập tức. Tuy nhiên, ký ức chính của tôi về sự
kiện này là về một trong những người đầu bếp, một người đàn ông lớn tuổi dùng rất
nhiều thuốc lá bột và không dễ bị kích động, chạy tới với thứ gì đó trông giống
như kem đánh bông mà ông ấy bắt đầu thoa lên cánh tay của tôi. Bình thường ông
là một người rất vui tính, nhưng dịp này ông lại vô cùng luống cuống. Tôi nhớ
mình đã nghĩ ông ấy trông tiếu lâm như thế nào với những hạt thuốc và những giọt
nước mũi chảy ra từ mũi, và một biểu hiện rất nghiêm túc trên khuôn mặt đầy vết
rỗ của ông ấy.
Trong tất cả các lễ hội, lễ hội mà tôi thích thú nhất là lễ hội opera kéo dài một tuần, bắt đầu vào ngày
đầu tiên của tháng thứ bảy hàng năm. Chương trình này có sự tham gia của các
đoàn vũ công, ca sĩ và diễn viên từ khắp Tây Tạng. Họ đã biểu diễn trên một khu
vực lát đá nằm ở phía xa, nhưng liền kề với Bức
Tường Màu Vàng. Bản thân tôi đã xem quá trình trình diễn từ một khu nhà tạm
được dựng lên trên đỉnh của một trong những tòa nhà tiếp giáp với bức tường ở
bên trong. Trong số những khán giả khác là tất cả các thành viên của Chính phủ,
và phu nhân của họ - những người đã sử dụng dịp này như một cái cớ để cạnh
tranh với nhau về đồ trang sức và y phục. Tuy nhiên, sự cạnh tranh này không chỉ
giới hạn ở các quý cô. Vì đây cũng là khoảng thời gian yêu thích của các những
người quét dọn tại Norbulingka. Trong
những ngày trước lễ hội, họ đã dành nhiều thời gian và sức lực để đi mượn và
thuê quần áo và đồ trang trí, tốt nhất là san hô, để diễn hành. Khoảnh khắc của
họ đến khi họ vận chuyển những chiếc lục bình chứa những bông hoa được đánh giá
trong một cuộc thi làm vườn được tổ chức trong lễ hội.
Tôi sẽ không bao giờ quên một trong những nhân viên quét dọn của tôi, người
luôn xuất hiện với một chiếc mũ đặc biệt, mà ông ấy vô cùng tự hào. Nó có một
tua dài bằng lụa đỏ được ông sắp xếp một cách nghệ thuật quanh cổ và qua vai.
Công chúng cũng đến xem sân khấu biểu diễn, mặc dù họ không được bố trí chỗ ngồi
đặc biệt không giống như các quan chức chính phủ và tầng lớp quý tộc. Cũng như
đến để xem các buổi biểu diễn, họ đến để ngạc nhiên trước các quan chức cấp cao
trong các nghi lễ của họ. Họ cũng thường tận dụng cơ hội đi vòng quanh, tay cầm
kinh luân, nhiễu quanh của Bức Tường Màu
Vàng. (Bánh xe cầu nguyện bao gồm một
hình trụ, chứa những lời cầu nguyện, được quay trong khi một người đọc các câu
mật ngôn.)
Nhiều người khác ngoài Lhasa cũng đến:
những người Khampa cao lớn, lém lỉnh
từ phía Đông, mái tóc dài được bện lộng lẫy với những chiếc tua màu đỏ; Thương
nhân người Nepal và Sikkim từ phía Nam; và dĩ nhiên là có những
dáng người nhỏ bé, gầy gò của những người nông dân du mục. Mọi người tự cho
mình có được niềm vui - điều mà người Tây Tạng tự nhiên rất giỏi. Phần lớn
chúng tôi là những người khá đơn giản, những người không thích gì tốt hơn một
buổi biểu diễn hay và một bữa tiệc tốt. Ngay cả một số thành viên của cộng đồng
tu viện cũng tham gia, mặc dù bất hợp pháp và do đó là che dấu.
Đó là một khoảng thời gian hạnh phúc! Mọi người ngồi nói chuyện trong suốt buổi
biểu diễn, họ đã quen thuộc với những bài hát và điệu nhảy đến nỗi họ thuộc
lòng từng sự việc. Hầu như tất cả mọi người đều mang theo một bữa ăn ngoài trời
và trà và chang và họ sẽ đến và đi
tùy thích. Những phụ nữ trẻ cho trẻ bú sữa mẹ. Những đứa trẻ chạy tới chạy lui
- la hét và cười - chỉ dừng lại vài giây để trố mắt nhìn khi một nghệ sĩ mới biểu
diễn, khoác trên mình bộ trang phục đầy màu sắc và cuồng nhiệt, bước vào lối
vào. Lúc này, vẻ mặt của những ông già ngồi một mình và khuôn mặt như đá sẽ
sáng lên và trong giây lát các bà già sẽ ngừng huyên thuyên. Sau đó mọi thứ sẽ
tiếp tục như trước. Và trong suốt thời gian đó, mặt trời vẫn đều đặn lặn xuống
qua bầu không khí núi rừng mỏng manh, hào hứng.
Lần duy nhất bạn có thể chắc chắn về sự chú ý hoàn toàn của mọi người là khi
các tác phẩm châm biếm được thực hiện. Sau đó, các diễn viên xuất hiện trong
trang phục như các tu sĩ và ni cô, các quan chức cấp cao và thậm chí là những vị
tiên tri nhà nước biểu dương các nhân vật của công chúng. /.
***
Trích từ quyển Trích từ quyển Freedom In Exile
Ẩn Tâm Lộ, Saturday, November 27, 2021
[1] Vị quan chức cai quản Cung điện
[2]Meccano: hệ thống xây dựng mô hình
[3] Wit là một dạng hài hước thông minh, khả năng nói hoặc viết những điều thông minh và thường hài hước.
[4] Moshe Dayan, là nhà chính trị và tướng lĩnh quân đội của Israel. Trong thời gian làm Tổng tư lệnh Các lực lượng Phòng vệ Israel từ năm 1953 đến năm 1958, Moshe Dayan, tướng độc nhãn là biểu tượng của sức mạnh chiến đấu của dân Do Thái. Sau đó ông làm bộ trưởng Quốc phòng và Bộ trưởng Ngoại giao của Israel.
