Buddhism Isn’t About Being Vegan[i]
Tác giả: Jennifer Keishin Armstrong
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
***
Hãy
hỏi mọi người họ biết gì về những Phật tử, đặc biệt là những người chưa bao giờ
gặp gở những Phật tử, và bạn thường gặp một vài câu trả lời đơn giả. Họ yên
hòa. Họ tử tế. Họ rất dễ tính. Họ không uống rượu. Và họ không ăn thịt.
Than
ôi, không có thực tập, tôn giáo hay khác hơn, bảo đảm với bạn về bất cứ điều gì
về những thứ này. Thiền tập là tuyệt vời, nhưng không phải là phép mầu. Như một
người nào đó đã từng thực tập Zen Phật Giáo 12 năm qua, tôi biết điều này rất
rõ.
Nó
nói rằng, trong khi nhiều hành giả Phật tử khắp thế giới thực hành tối thiểu
trong một hy vọng nào đó để trở thành yên bình hơn, tử tế hơn và định tâm hơn,
để cuối cùng là nguyên tắc cụ thể hơn – không ăn thịt – là khá xa đối với việc
quán chiếu của ngay cả những học sinh và giáo viên nghiêm khắc. (cùng giống với
việc uống rượu, nhưng đó vào những lúc khác.”
Siddhartha Gautama (tức là Đức Phật Thích Ca), người lập ra Đạo Phật hơn 2.500 năm trước ở Ấn Độ. Khoảng 535 triệu người xác định như những hành giả Phật tử khắp trên thế giới ngày nay. Những thái độ về việc ăn chay rất rộng rãi trong những người ấy, mặc dù một nguyên tắc chính của Phật Giáo là không làm tổn hại chúng sanh – trong thực tế. Những người Phật tử thệ nguyện bảo vệ chúng sanh. Vậy thì tại sao tất cả những người Phật tử kể cả tôi không là những người ăn chay?
Không
phải tất cả những Phật từ là ăn chay (Vegetarian) hay ăn chay (vegan) thuần.[ii] | Eileen W. Cho. Câu trả lời, nếu bạn là người thích những
câu trả lời, thì đó là rất mơ hồ, không có một đáp án duy nhất. Một số bậc thầy
và học giả nói rằng chính Đức Phật ủng
hộ một sự ăn chay kiêng cử. Những người khác nói rằng những hành giả phải tránh
thịt chỉ khi nó bị giết một cách đặc biệt cho họ. Nói tóm lại, có nhiều cách để
diễn dịch giới thứ nhất là “tránh lấy đi mạng sống,” nếu bạn thích những sự
diễn dịch cứng nhắc.
Nhưng
Phật Giáo nổi tiếng không quan tâm trong những câu trả lời hời hợt hay những sự
diễn dịch cứng nhắc. Vì vậy vấn đề tại sao tất cả những người Phật tử không phải
là những người ăn chay đi xuyên qua trọng tâm của điều gì có nghĩa là một người
Phật tử. Nó giới thiệu một quy tắc rõ ràng với một giá trị đi đôi – ăn chay hay
không – trong một sự thực hành vốn né tránh vô điều kiện việc tuân thủ theo những
mệnh lệnh và dạy những người đi theo đi vượt qua những gì tuyệt đối. Mặc dù không sát sinh là một giáo lý cốt lõi
của sự thực hành này, nhưng Trung đạo — việc tránh xa các thái cực — cũng quan
trọng không kém. Phật giáo có xu hướng dạy cho các hành giả hiện đại phải cân
nhắc đến những sự phức tạp của cuộc sống ngày nay, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa
muôn loài, và những sắc thái tinh tế trong từng hoàn cảnh cá nhân khi đưa ra
các lựa chọn đạo đức, thay vì áp dụng các câu châm ngôn một cách thiếu suy
nghĩ. Đó lại chính là điều mà nhiều tôn giáo chính dòng thường làm, và là lý do
tại sao chúng thường dẫn đến xung đột và chia rẽ. Đó là kiểu tư duy đã dẫn tới
chủ nghĩa cực đoan tôn giáo — như việc những người tự nhận là tín đồ Cơ Đốc
giáo sát hại các bác sĩ phá thai, hay những kẻ đánh bom liều chết hành động
nhân danh Hồi giáo.
Nói vậy không có nghĩa
là Phật giáo là một tôn giáo tự do vô tổ chức. 'Các nguyên tắc đạo đức ở đây là
những chủ đề để quán chiếu, chúng được tạo ra để thử thách chúng ta mỗi ngày,'
Ethan Nichtern, một giáo thọ Phật giáo và là tá[iii]c giả của nhiều cuốn
sách, bao gồm cuốn The
Road Home: A Contemporary Exploration of the Buddhist Path (Đường Về Nhà: Một Cuộc Khám Phá Đương Đại Về
Con Đường Phật Giáo)[1], chia sẻ. 'Thế giới này rất phức tạp, và ngay khi bạn
chấp nhận sự phức tạp đó, các lựa chọn của chúng ta sẽ không còn là trắng hay
đen nữa. Đồng thời, cốt lõi là chúng ta phải sống chung với thử thách đó. Điều
này không có nghĩa là những giáo lý này không đưa ra định hướng nào cả.’
Trong
thực tế, giáo huấn nhà Phật chứa đựng một số ngôn ngữ rõ ràng nhất, trong tất cả
những tôn giáo quan trọng của thế giới, về chủ đề sự sống của thú vật. Giới thứ
nhất cũng thường được diễn dịch như “không sát sanh” hay “không tổn hại,” áp dụng
cho tất cả chúng sanh” – không chỉ cho loài người, mà là bất cứ hình thức sống nào
cảm thấy đau đớn. Kinh Lăng Già lên án
gay gắt việc ăn thịt, trong đó chỉ rõ rằng 'nếu chúng ta sát hại [các chúng
sinh] và ăn thịt chúng thì cũng giống như sát hại và ăn thịt cha mẹ
của chính mình' bởi vì 'tất cả nam giới đều là cha của ta, và tất cả nữ giới
đều là mẹ của ta'.
Phật giáo có xu hướng dạy cho các hành giả hiện đại phải cân nhắc đến những sự phức tạp của cuộc sống ngày nay. | A. Jesse Jiryu Davis
Bob Isaacson, một hành giả Phật giáo sống tại San Diego, người đã ăn chay
trường nhiều năm và từng là luật sư nhân quyền, đã thành lập nhóm vận động
Dharma Voices for Animals (Tiếng nói
Chánh pháp cho Động vật) vào mười năm trước, sau khi nhận thấy nhiều trung
tâm Phật giáo nơi ông tham dự các sự kiện hoặc khóa tu không hề phục vụ các bữa
ăn chay (vegetarian), chứ chưa nói đến thuần chay (vegan). Ông đã nghe qua mọi
lời lý sự biện bạch của các Phật tử để biện minh cho việc ăn thịt, và đã
viết rất chi tiết về các giáo lý Phật giáo đề cập đến chủ đề này
(has written in detail about Buddhist doctrine
that addresses the topic.)[iv].
Các lò mổ nằm ngoài
tầm mắt, nên cũng khuất khỏi tâm trí,” ông nói. “Vì vậy, điều mà bạn thường
nghe mọi người nói là, ‘Tôi đâu có giết con vật đó.’ Nhưng chính bạn đang cắn
vào da thịt nó, đang nhai và đang nuốt nó. Bạn đang tham gia một cách mật thiết
vào cái chết và sự đau khổ của con vật.” Ông cũng chỉ ra khái niệm “Chánh mạng”
(nghề nghiệp chân chính) trong Phật giáo, điều khuyên các Phật tử nên mưu sinh
theo cách tạo ra nhiều điều tốt đẹp nhất và gây ra ít tác hại nhất. Một trong
số ít những sinh kế mà Đức Phật đặc biệt chỉ rõ là không chính mạng chính là đồ
tể (sát hại động vật). “Nếu bạn ăn một con vật, thì phải có ai đó giết nó,”
Isaacson nói. “Tại sao lại ép người khác phải sát hại một con vật cho bạn?
Không
phải tất cả những người Phật tử ăn chay đều là thuần chay, mặc dù một số tranh luận
rằng nếu bạn đang cắt thịt để cứu chúng sanh, thì nó chỉ có nghĩa cũng như cắt sửa
và trứng. Alan Dale, người sáng lập cộng đồng trên mạng Phật Giáo Thuần Chay[v]
(Vegan Buddhism), [Ông ấy] ví việc tiêu thụ các sản phẩm từ sữa như hành vi trộm
cắp — một hành động khác mà các giới luật Phật giáo đặc biệt cảnh báo chống
lại. “Chẳng phải chúng ta đang đánh cắp mạng sống của những loài động vật này
sao?” ông nói. “Chúng ta đang lấy trộm trứng của chúng. Chúng ta đang ăn cắp
sữa của chúng, thứ vốn dĩ phải thuộc về những chú bê con.
Mặc dù bất kỳ Phật tử
nào cũng khó có thể lập luận để phản đối việc ăn chay, nhưng việc ăn thịt vẫn
còn phổ biến trong giới hành giả vì một vài lý do. Tại Tây Tạng, nơi một nhánh
Phật giáo lớn được hình thành vào thế kỷ thứ 7, việc ăn thịt đã gắn liền sâu
sắc vào văn hóa đến mức ngay cả hầu hết các vị Lạt-ma, hay các bậc thầy dẫn
dắt, cũng là những người ăn thịt, và họ không dạy ăn chay như một yêu cầu bắt
buộc. Một lý do khác khiến các giáo thọ Phật giáo có thể không nhấn mạnh việc
ăn chay là vì, dù không sát sinh và từ bi với chúng sanh là những niềm tin cốt
lõi của tôn giáo này, thì sự phản đối của Đức Phật đối với chủ nghĩa khổ hạnh cũng
vậy. Ngài quan niệm con đường của mình là một sự lựa chọn ôn hòa thay thế cho
các phương pháp tu tập tâm linh khác thời bấy giờ vốn đòi hỏi những thái cực
khắc nghiệt về thể xác từ các tín đồ. Chẳng hạn, các tín đồ Kỳ Na giáo (Jain
giáo) ăn chay và thậm chí không ăn cả các loại củ (rễ), vì họ tin rằng việc nhổ
chúng lên khỏi mặt đất sẽ làm tổn hại đến cây trồng và các vi sinh vật xung
quanh. Bản thân Đức Đạt-lai Lạt-ma cũng đã bắt đầu ăn thịt theo
lời khuyên của bác sĩ sau khi bị nhiễm viêm gan B — nhưng ngài vẫn khuyến khích
các Phật tử trên khắp thế giới ăn chay nếu có thể: 'Chúng ta phải tôn trọng mọi
hình thức của sự sống'.
Chúng ta đưa ra những lựa
chọn khác nhau, có những ưu tiên khác nhau trong suốt cuộc đời và cố gắng luôn
ý thức được sự phụ thuộc lẫn nhau – cách mà những lựa chọn của chúng ta ảnh
hưởng đến cơ thể, gia đình và thế giới xung quanh.
Nhiều
Phật tử ăn thịt viện dẫn một điều răn từ trường phái Phật giáo Theravada nói
rằng các tín đồ có thể ăn thịt động vật không bị giết riêng cho họ. Nhưng
Isaacson chỉ ra rằng quy định này được đặt ra cho thời điểm và địa điểm mà các
nhà sư đi khất thực từng nhà để kiếm sống. Ông giải thích: “Nếu một gia đình
đang ăn, bạn có thể lấy một vài miếng thức ăn trên đĩa.” Điều đó chỉ áp dụng
nếu bạn là một nhà sư.
Thực
tế là, hầu hết những điều này chỉ là tranh cãi nhỏ nhặt, như thể chúng ta đều
là luật sư trong phiên tòa nghiệp báo. Đôi khi mọi chuyện đơn giản như thế này:
Phật tử vi phạm giới luật—lấy những thứ không thuộc về mình, uống rượu bia, nói
năng sai trái—nhưng vẫn tiếp tục thực hành để cố gắng trở nên tốt hơn. Điều
tương tự cũng đúng với việc lựa chọn ăn thịt. Tôi đã từng ăn chay, ăn cá và
không ăn thịt đỏ vào nhiều thời điểm khác nhau trong quá trình tu tập Phật giáo
của mình. Tôi có thể đưa ra những lời biện minh cho tất cả, kể cho bạn nghe về
các bác sĩ, lý do sức khỏe và những kẽ hở trong giáo lý Phật giáo. Nhưng không
thể phủ nhận một sự thật rằng ăn ít động vật và các sản phẩm từ động vật hơn có
nghĩa là ít đau khổ hơn.
Chúng
ta đưa ra những lựa chọn khác nhau, có những ưu tiên khác nhau trong suốt cuộc
đời và cố gắng luôn ý thức được sự phụ thuộc lẫn nhau – cách mà những lựa chọn
của chúng ta ảnh hưởng đến cơ thể, gia đình và thế giới xung quanh. Ngay cả chế
độ ăn bán chay – từ việc ăn chay vào thứ Hai đến việc đơn giản là chọn Impossible Burger [vi](bánh
kẹp với thịt nhân tạo) thường xuyên hơn – cũng giúp giảm bớt đau khổ. Bạn
không cần phải chọn phe nào để làm điều tốt hơn một chút, và ý thức thường
hướng chúng ta đến điều tốt đẹp hơn.
Tôi
không phải là người ăn chay trường 100%, và hiện tại tôi cũng không ăn chay
hoàn toàn, nhưng khi tôi chọn Impossible Burgers, một phần là do thói quen ăn
uống của mình. Việc đưa ra một sự phân loại nhị nguyên—ăn chay hay không—thậm
chí có thể khiến những người không tự nhận mình là người ăn chay hoàn toàn
không muốn cân nhắc các lựa chọn thực phẩm từ thực vật trong chế độ ăn uống
hàng ngày của họ.
"Phật giáo khuyến khích con người không ngừng nỗ lực để trở nên tốt đẹp hơn.". | AFP via Getty Images
Tôi
cũng thỉnh thoảng uống rượu, nói dối và cư xử thiếu tử tế hơn mức cần thiết.
Tôi không thể biện minh cho những lựa chọn này từ góc độ Phật giáo hay con
người, nhưng việc thực hành Phật giáo khuyến khích tôi không ngừng cố gắng để
trở nên tốt hơn, để đạt được sự cân bằng.
Anne
Carolyn Klein, giáo sư nghiên cứu tôn giáo tại Đại học Rice và là giám đốc sáng
lập kiêm Lạt ma thường trú tại Chùa Tây Tạng Dawn Mountain ở Houston, từng kể
với tôi về một khóa tu ở Ấn Độ. Bà và những người khác tham dự đã cẩn thận đi
thành hàng một ngoài trời để hạn chế tối đa việc giết côn trùng. “Chúng tôi không hủy bỏ khóa tu chỉ vì sợ
giết côn trùng,” bà nói về những sự thỏa hiệp vốn có trong hầu hết mọi hành
động trên Trái đất. “Người ta làm hết sức mình, và điều thật sự quan trọng là
làm hết sức mình chứ không nói rằng, ‘Ồ,
dù sao cũng phải giết vài con côn trùng, nên chắc là ổn thôi.’ Điều đó
không ổn. Chúng ta làm những việc không ổn, và chúng ta nhận ra rằng chúng
không ổn.”
Từ
quan điểm Phật giáo, không có lý lẽ thuyết phục nào ủng hộ việc ăn thịt. Tại
sao không phải tất cả Phật tử đều ăn chay hoặc thuần chay? Bởi vì Phật tử không
hoàn hảo. Việc tu tập chỉ đơn giản là khuyến khích chúng ta không ngừng cố gắng
để trở nên tốt hơn.
Ẩn Tâm Lộ, ngày 11/08/2026
Các
quan điểm được thể hiện trong các bài viết ý kiến là của tác giả và không phản
ánh chính sách hoặc lập trường của LIVEKINDLY.
Jennifer Keishin Armstrong
https://www.livekindly.com/buddhism-isnt-about-being-vegan/
[i] Ăn thuần chay (Vegan) không có sản phẩm từ động vật.
[ii] Vegetarian là ăn chay (có thể ăn trứng, sữa), còn Vegan là ăn chay thuần
(kiêng tuyệt đối mọi sản phẩm từ động vật).
[iii] “Được
xây dựng trên nền tảng của lòng từ bi, những lời dạy của Nichtern mang đến một
nền giáo dục sâu sắc, sáng rõ và toàn diện về sự tự nhận thức, tính tương thuộc
và sự giác ngộ.”
— Publisher’s Weekly
Ngay lúc này, bạn có cảm thấy như đang ở nhà? Hay bạn đang cảm nhận một nỗi lo âu hay sự bất định lơ lửng đâu đây—một sự bất an ngầm ẩn khiến bạn thấy có chút không thoải mái, chút xao nhãng và mất kết nối với những người xung quanh?
Trong cuốn sách The Road Home (Đường về nhà), Ethan Nichtern khám phá hành trình mà mỗi chúng ta trải qua để tìm lại nơi mình thuộc về. Đúc kết từ các nghiên cứu đương đại về thiền định, chánh niệm cùng kinh nghiệm của một giảng sư và hành giả Phật giáo, Nichtern mô tả bằng những thuật ngữ tươi mới và có sức lay động sâu sắc về trải nghiệm hiện sinh cơ bản vốn là nguồn gốc của sự tìm kiếm tâm linh—và cả khía cạnh đối nghịch đầy nguy hiểm của nó: chủ nghĩa vật chất tâm linh. Ông hé lộ cách mà cuộc tìm kiếm sự tự nhận thức của mỗi cá nhân gợn sóng lan tỏa vào các mối quan hệ, cộng đồng và toàn xã hội. Đồng thời, tác giả cũng giải thích chính xác cách thức mà bằng việc hướng sự chú ý đến những gì đang diễn ra xung quanh và bên trong chính mình, chúng ta có thể tăng cường cảm giác kết nối với tha nhân, và cùng lúc đó, thay đổi theo hướng tốt đẹp hơn những mô thức cá nhân lẫn tập thể về lòng tham ái, sự thờ ơ và tính vô tâm.
[iv] Những Người Bạn Không Phải Thực Phẩm (Friends not food)
[v] Vegan Buddhism (Phật giáo Thuần chay) là một xu hướng phát triển hướng tới lối sống vị tha và từ bi hơn, tuân theo giới luật đầu tiên của Phật giáo là không sát sinh (tiếng Pali, Phạn: ahimsa - bất hại).
Khác với người ăn chay thường (vẫn có thể dùng sữa, trứng), một Phật tử thuần chay (Vegan Buddhist) góp phần xóa bỏ sự đau khổ của động vật bằng cách không ăn thịt, trứng, sữa hoặc tiêu thụ bất kỳ sản phẩm nào khác có nguồn gốc từ động vật.
[vi] Impossible
Burger được thiết kế trong phòng thí nghiệm để mô phỏng chính xác 100% hương vị, mùi thơm, độ dai và thậm chí là có thể
"chảy nước sốt màu đỏ" (rỉ máu) y như một miếng thịt bò thật
khi nướng trên vỉ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét