Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
Hình 1: Các
vị bổn tôn hiền hòa trong cuốn sách Bardo Thodrol về sự giải thoát thông qua
việc hiểu biết cõi trung gian
NỘI DUNG
Bardo Thodol – Tử Thư Tây Tạng: Trí Tuệ Giải Thoát Từ Tâm Giác Ngộ Của Thầy
Liên Hoa Sinh
- 1
- Giới thiệu: Đính chính lại tiêu đề dịch thuật
(Làm rõ tên gọi chính xác "Bardo Thodol" thay vì cái tên "Tử thư" do người phương Tây đặt)
2 - Tại sao Bardo Thodol cũng là một cuốn cẩm nang cho cuộc sống
(Giải thích giá trị ứng dụng của giáo lý trung ấm ngay trong đời sống hiện tại)
3 - Bardo Thodol phản chiếu Tối Thượng Du Già?
(Mối liên hệ giữa trải nghiệm cận tử và các hành trì cấp cao thuộc Tối Thượng Du Già Tục - Highest Yoga Tantra)
4 - Bardo Thodol: Bản đồ định vị tâm linh (GPS Tâm linh)
(Cách văn bản dẫn đường cho thần thức đi qua các giai đoạn chuyển tiếp sau cái chết)
5 - Carl Jung: Bardo Thodol là người dẫn đường vào tiềm thức?
(Góc nhìn của nhà tâm lý học nổi tiếng Carl Jung về Tử Thư dưới lăng kính tâm lý học chiều sâu)
6 - 42 vị Phật và Bản tôn Hòa bình
(Chi tiết về các viễn ảnh tịch tĩnh hiện ra trong giai đoạn đầu của Bardo)
7 - 58 Bản tôn Tích nộ (Phẫn nộ) Giác ngộ
(Chi tiết về các biểu hiện mãnh liệt, phẫn nộ của tâm thức giác ngộ trong giai đoạn sau)
8 - Diện kiến Chúa tể Cái chết (Dharmaraja / Diêm Vương)
(Giai đoạn phán xét nghiệp lực theo biểu tượng tâm thức)
9 - Cẩm nang cho sự đối diện trực tiếp với chính Tâm của bạn
(Cốt lõi của giáo lý: Nhận biết tất cả cảnh giới đều là sự tự hiện hình của tâm tính)
***
Các
vị bổn tôn hiền hòa trong cuốn sách Bardo Thodol (Giải thoát thông qua sự hiểu
biết về cõi trung gian).
a. Tại sao Bardo Thodol được coi là một
kho tàng tâm linh đến từ Tâm Giác Ngộ của vị Phật Thứ Hai – Đức Liên Hoa Sinh
(Padmasambhava)?
b. Tại sao một cuốn sách về cái chết (Tử
Thư) lại được xem là một giáo lý giải thoát tối thượng không kém bất kỳ giáo
pháp nào?
c. Tại sao các đạo sư giải thích rằng
Bardo Thodol phản chiếu các pháp hành trì Tối Thượng Du Già (Highest Yoga
Tantra) trong Phật giáo như Guhyasamaja (Bí Mật Tập Hội), Chakrasamvara (Thắng Lạc Luân
Hồi), hay Vajrayogini (Kim Cương Du Già Thánh Mẫu)?
d. Tại sao nhà tâm lý học nổi tiếng
Carl Jung tin rằng Bardo Thodol là nền tảng cho hệ thống tâm lý học của chính
ông?
***
1- Giới thiệu: Sửa lỗi trong bản dịch tựa đề
Chúng ta hãy bắt
đầu với tiêu đề. " Tử thư Tây Tạng" là một bản dịch ban đầu — và
không chính xác — của "Bardo Thodol", do một dịch giả không phải Phật
tử thực hiện. Robert Thurman, học giả và nhà giáo nổi tiếng, giải thích:
“Bardo đơn
giản có nghĩa là trạng thái trung gian. Không có cụm từ tiếng Tây Tạng nào dịch
được là Sách Tử thư. Bardo có nghĩa là “ở giữa” và Thos Grol (thường được phiên
âm là Thodol) có nghĩa là “trí tuệ giải thoát”.
Hình 2: Cánh đồng công đức thanh tịnh của Bardo Thodol.
Một
bản dịch tốt hơn nhiều là 'Cuốn sách về sự giải thoát tự nhiên thông
qua sự hiểu biết trong trạng thái trung ấm' (The book of natural
liberation through understanding in the between), được dịch bởi vị
giáo thọ nổi
tiếng Robert Thurman. Đây có thể
không phải là một tiêu đề quá ly kỳ hay giật gân, nhưng lại là một sự đính
chính vô cùng quan trọng. Từ 'Bardo' được dịch nghĩa tốt
nhất là 'Khoảng giữa' (The Between) — một khái niệm cốt
tủy trong Phật giáo Kim Cương thừa, có tầm quan trọng tương đương với việc thấu
hiểu về Luân hồi (Samsara), sự tái sinh và tâm Bồ-đề (Bodhichitta) với nguyện
ước mang lại lợi lạc cho tất cả chúng sinh.
Một
bản dịch khác của tiêu đề đầy đủ hơn là 'Đại giải thoát thông qua sự nghe: Lời cầu
nguyện chỉ ra trạng thái trung ấm của sự hiện hữu' (Great Liberation
through Hearing: The Supplication Pointing Out the Bardo of Existence). 'Tử Thư
Tây Tạng' (Tibetan Book of the Dead) thực chất giống như một biệt danh đã bị
Tây hóa hơn là một tiêu đề nghiêm túc; nó được khái niệm hóa bởi một dịch giả
thời kỳ đầu, người có khả năng đã chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi thần thoại Ai Cập
hoặc tác phẩm Thần khúc (Hỏa ngục của Dante).
ROBERT THURMAN’s TRANSLATION of TIBETAN BOOK OF THE DEAD (on
Amazon) as an AUDIOBOOK>>
As a BOOK ISBN: 978-1101965634
on Amazon>>
ART CREDIT: Enlightenment
Thangka>>
2 – Vì sao Bardo Thödol cũng là một cẩm nang cho đời sống
Dù
bạn gọi văn bản giáo lý vĩ đại này là gì, câu hỏi đặt ra là: “Tại sao chúng ta lại nghiên cứu những gì xảy
ra ‘ở khoảng giữa’ (bardo), giữa một kiếp sống này và một kiếp sống khác?”
Và việc hiểu biết về điều đó giúp ích gì cho chúng ta ngay trong hiện tại?
“Giữa
các kiếp sống” có thể được hiểu theo nghĩa đen, tức là khoảng thời gian thật sự nằm giữa một đời sống này và
đời sống tiếp theo. Nhưng nó cũng có thể được hiểu như một ẩn dụ cho một người đang “ở giữa”
trạng thái chưa nhận ra/chưa giác ngộ
và trạng thái đã nhận ra/đã giác ngộ. Nói cách khác, đó
chính là tình trạng của hầu hết chúng
ta.
Giải
thoát, dù là trong cuộc đời này hay trong 'khoảng giữa' — tức là Bardo — đều
tuân theo cùng một tiến trình trí tuệ. Bằng cách mô tả tiến trình mà chúng ta
trải qua 'giữa các kiếp sống', văn bản này minh họa chính tiến trình mà chúng
ta đang trải qua hiện nay trong dòng đời luân hồi này. Để giải thoát bản thân
khỏi khổ đau, dù trong kiếp sống này hay trong trạng thái Bardo, chúng ta cần
nỗ lực cắt đứt các tâm bám chấp, thói quen, sự dính mắc và những cảm xúc độc
hại như lòng giận dữ. Chúng ta cũng học cách đối mặt với tất cả những điều này
như một bậc anh hùng Giáo pháp, và nhận chân được bản chất ảo ảnh của chúng.
Trong
'Cuốn
sách về sự giải thoát thông qua sự hiểu biết trong trạng thái trung ấm',
Đức Liên Hoa Sinh vinh hiển đã giảng giải chi tiết về một tiến trình tịnh hóa
hành lý nghiệp tiêu cực mà tất cả chúng ta đều mang theo từ những hành động
trong quá khứ. Đây, về cốt lõi, là một con đường dẫn đến giải thoát. Chúng ta
có thể, và nên áp dụng các khái niệm mang tính ẩn dụ này vào chính cuộc sống
hiện tại của mình. Và, dĩ nhiên, Ngài cũng dạy chúng ta biết trước những gì sẽ
đón đợi mình khi chúng ta chuyển tiếp ở 'khoảng giữa' các kiếp sống.
'Cuốn sách về sự giải thoát thông qua sự hiểu biết trong trạng thái trung
ấm' không đơn thuần là
một cuốn cẩm nang dẫn đường cho người đã khuất, mà nó còn là một cuốn sách
hướng dẫn cho việc hành trì tâm linh nghiêm túc ngay trong cuộc đời này. Cuốn
sách, với tên gọi Bardo Thodol, xem cái chết như một tiến trình chuyển hóa —
một tiền đề mà những người tầm đạo thời hiện đại có thể áp dụng vào pháp hành
Phật giáo hàng ngày của mình.
Trong lời mở đầu cho sự diễn dịch xuất sắc
của Robert Thurman,
Đức Đạt Lai Lạt Ma diễn tả Bardo Thodol cách
này:
Bardo Thodol (Tạng thư sinh tử) là
một cuốn cẩm nang sâu sắc hướng dẫn cho sự chuyển hóa và chứng ngộ tâm linh.”
Ngài giải thích thêm rằng: “Sự thật về cái chết luôn là động lực lớn thúc đẩy
con người hướng đến những hành động đạo đức và sáng suốt.”
Đây là một số bài học chún ta thấy trong Bardo Thodol
('Cuốn sách về sự giải thoát thông qua
sự hiểu biết trong trạng thái trung ấm').
3- Bardo Thodol phản chiếu Tối thượng Du-già Mật-tông?
Chúng
ta bị ràng buộc với vô thường. Chính vì lý do này, cùng với khái niệm về sự
chuyển hóa, mà các bậc thầy đã so sánh Bardo Thodol với các pháp thực
hành Tối thượng Du-già thuộc Vô thượng Du-già Mật-tông trong Phật giáo. Trong
Tối thượng Du-già Mật-tông, thiền định phần lớn là một hành trình ‘nội tâm’
phản chiếu rất sát tiến trình được mô tả trong Bardo Thodol. Những pháp
tu du-già này, chẳng hạn như Bí Mật Tập Hội (Guhyasamaja), Thắng Lạc Kim Cang
(Heruka Chakrasamvara), Kim Cang Du-già Mẫu (Vajrayogini), Mã Đầu Minh Vương
(Hayagriva), Ý Nguyện Bảo Độ Độ Mẫu (Chittamani Tara), v.v., là những hành
trình bên trong cơ thể, nơi chúng ta quán tưởng các mạn-đà-la vĩ đại của các Bổn
tôn Giác ngộ, rồi sau đó hòa tan chúng vào Tánh Không.
Robert
Thurman, trong bản dịch xuất sắc của ông mang tên Cuốn Sách về Sự Giải Thoát
Tự Nhiên Nhờ Hiểu Biết trong Trạng Thái Trung Gian (Tạng thư sinh tử), đã
giải thích khái niệm này như sau:
“Vô thượng Du-già
Mật-tông là một phương pháp tiếp cận mang tính kỹ thuật cao đối với các trải
nghiệm nội tâm, một truyền thống cổ xưa về các kỹ thuật tâm linh có độ tinh vi
không hề kém cạnh so với các công nghệ vật chất hiện đại.
Pháp tu này sử dụng
các trạng thái đặc biệt được kích hoạt bằng phương pháp du-già để khám phá bản
chất của tự thân và tâm trí, của sự sống và cái chết, cùng các trạng thái trung
gian (Bardo). Nó mô tả cái chết một cách vô cùng chi tiết: từ sinh lý học, tâm
lý học, cho đến trải nghiệm thông thường và cả trải nghiệm mô phỏng của cái
chết. Tôi nhận thấy những điều này vô cùng sáng tỏ và hữu ích, không chỉ cho
việc quán chiếu về cái chết, mà còn cho cả việc suy ngẫm về sự sống, sức khỏe,
và thậm chí là hơi thở.”
4- Bardo Thodol: Hệ thống định vị GPS Tâm linh
Bardo Thodol có thể được ví như một hệ thống định vị GPS tâm linh, một bản
đồ lộ trình để dẫn lối qua những vùng lãnh thổ chưa được khai phá trong tâm
thức của chúng ta. Các cõi giới Bardo cũng có thể được xem là một hình ảnh ẩn
dụ cho chính hành trình đi qua cuộc sống luân hồi này.
Với tư cách là một Mật
tạng Mai táng (Funeral Terma)
Đây
cũng là một bản văn Terma (mật tạng) dành cho nghi lễ mai táng. Tác phẩm này
thường được đọc thành tiếng cho người quá cố nghe trong suốt 49 ngày sau khi họ
qua đời, nhằm trấn an và dẫn dắt, giúp họ nhớ lại và thấu hiểu những gì mình
đang trải nghiệm ‘trong trạng thái trung gian’.
“Người
ta thường tin rằng thần thức hoặc dòng tâm thức của người quá cố vẫn còn gắn
kết với thân xác do những quyến luyến và bám chấp về mặt cảm xúc. Theo truyền
thống, cuốn Bardo Thodol được đọc thành tiếng mỗi ngày trong suốt 49
ngày dành cho người đã khuất. Người ta tin rằng hương linh có thể nghe thấy
những lời hướng dẫn và giáo huấn của Ngài Liên Hoa Sanh (Padmasambhava), giúp
họ vơi bớt nỗi hoang mang trên hành trình đi qua trạng thái trung gian (Bardo).
Đây chính là một phần ý nghĩa ẩn sau cụm từ ‘Giải thoát thông qua sự nghe’
(Thính độ).”
“Văn bản kiệt xuất này dẫn dắt chúng ta đi qua các Cõi giới Bardo – những trạng thái trung gian của tâm thức nằm giữa sự sinh, cái chết và sự tái sinh. Nó khuyến khích chúng ta đối diện, thấu hiểu và chuyển hóa những nỗi sợ hãi cùng ham muốn của chính mình, giúp chúng ta thoát khỏi vòng lặp Luân hồi, vòng xoáy bất tận của sinh, tử và tái sinh. Những giáo lý sâu sắc của tác phẩm này soi rọi con đường dẫn đến giải thoát, đồng thời mang lại những góc nhìn vô giá về bản chất của thân phận kiếp người vô thường và hành trình trong Trạng thái Trung gian.”
5- Carl Jung: Bardo
Thodol một sự hướng dẫn đối với Vô Thức?[1]
Nhà tâm thần học vĩ đại Carl Gustav Jung đã
nghiên cứu Bardo Thodol và hết lời ca ngợi phương pháp này. Ông thậm chí còn
viết lời tựa cho một bản dịch đầu tiên của Bardo Thodol, trong đó ông viết:
"Trong nhiều năm qua, kể cả từ khi cuốn sách được xuất bản lần đầu
tiên, Bardo Thodol đã là người
bạn đồng hành không thể thiếu của tôi. Nhờ nó, tôi không chỉ có được vô số ý
tưởng kích thích tư duy và các phát hiện mới, mà còn gặt hái được rất nhiều góc
nhìn mang tính nền tảng sâu sắc."
Jung
là người tiên phong khởi xướng khái niệm mà ông gọi là Vô thức tập thể (Collective Unconscious)– kho tàng chứa đựng
những trải nghiệm chung của toàn nhân loại. Theo những ghi chép trong bộ Tuyển
tập Tác phẩm của Jung, cuốn Tử thư Tây Tạng với hệ thống biểu tượng
và hình ảnh phong phú chính là một công cụ trị liệu giúp dẫn dắt cá nhân
đi qua các tầng sâu trong tiềm thức (subconscious)của chính họ.
Vậy
chúng ta sẽ trải nghiệm điều gì trong cuốn Tử thư Tây Tạng (Bardo Thodol)?
Suốt giai đoạn trung gian (thân trung ấm), chúng ta sẽ được dẫn dắt đi qua một
mê cung ẩn dụ của thế giới bên kia.
Tiêu
đề đầy đủ của tạng thư (terma) này mô tả chi tiết những gì xảy ra tiếp theo.
Tiêu đề đó là: Giáo Pháp Thâm Sâu về Sự Tự Giải Thoát Thông Qua Tâm Nguyện
của Các Đấng An Bình và Phẫn Nộ.
Văn
bản mô tả cách chúng ta sẽ diện kiến bốn mươi hai vị Phật an bình và năm mươi
tám vị bổn tôn phẫn nộ.[2]
Trong
suốt hành trình này, chúng ta sẽ đối mặt với các vị bổn tôn hiền hòa và phẫn
nộ khác nhau ấy mà không hề sợ hãi, bởi vì chúng ta đã thấu hiểu được ý nghĩa
biểu tượng của họ.
Trước
hết, chúng ta sẽ diện kiến các vị Phật An Bình; những hóa thân này
của Phật tánh đại diện cho tiềm năng giác ngộ bẩm sinh sẵn có bên
trong mỗi chúng ta. Mỗi vị Phật trong số này sẽ hiển lộ những khía cạnh khác
nhau của tâm giác ngộ, chẳng hạn như lòng từ bi, tâm xả ly (bình đẳng)
và trí tuệ diệu dụng.
6- 42 Đức Phật và Bổn Tôn An Bình
Các ngài những vị Phật an bình nào mà chúng
ta gặp trước? 42 bổn tôn an bình kể cả: đức Phổ Hiền và Phối ngẫu ở trung tâm mandala.
Chung quan là 5 gia đình Thiền Phật.
A- Vùng Trung tâm và Bốn Phương (Hệ thống Ngũ Trí
Phật)
- Ở chính trung tâm là Phật Bộ (Như Lai Bộ) với Đức Đại Nhật Như Lai (Tỳ Lô Giá Na Phật)
sắc trắng và Phật Mẫu Pháp Giới Tự Tánh
Tự Tại Mẫu (Không Giới Tự Tại Mẫu), Người cũng chính là Đức Bạch Độ Mẫu (Tara Trắng).
- Ở phương Đông là Kim Cang
Bộ với Đức A Súc Bệ Phật (Bất
Động Như Lai) sắc xanh dương và Phật Mẫu Phật Nhãn Mẫu (Lochana).
- Ở phương Nam là Bảo
Sinh Bộ (hoặc Bảo Bộ) sắc vàng với Đức Bảo
Sinh Như Lai và Phật Mẫu Mao
Minh Mẫu (Mamaki).
- Ở phương Tây là Liên
Hoa Bộ sắc đỏ với Đức A Di Đà Phật
và Phật Mẫu Bạch Y Quán Âm (Bạch
Y Phật Mẫu / Pandaravashini).
- Ở phương Bắc là Yết Ma Bộ (hoặc Thành Tựu Bộ) sắc xanh lá với
Đức Bất Không Thành Tựu Phật và
Phật Mẫu Tam Muội Gia Độ Mẫu
(Lục Độ Mẫu / Samaya Tara).
B- Tám Vị Đại Bồ Tát Đi Kèm (Bát Đại Bồ Tát Nam).
Chúng ta cũng sẽ diện
kiến Tám Vị Đại Bồ Tát nam đứng vây quanh năm vị Thiền Định Phật (Ngũ Trí Như
Lai).
- Đi cùng với Kim Cang Bộ của Đức A Súc Bệ Phật, chúng ta sẽ thấy Đức
Địa Tạng Vương Bồ Tát sắc trắng
và Đức Di Lặc Bồ Tát sắc trắng.
- Vây quanh Bảo Sinh Bộ của Đức Bảo Sinh Phật là Đức Phổ Hiền Bồ Tát và Đức Hư Không Tạng Bồ Tát, cả hai vị đều có
sắc vàng.
- Đi cùng với Liên Hoa Bộ của Đức A Di Đà Phật là Đức Quán Thế Âm Bồ Tát có sắc đỏ san hô,
và Đức Văn Thù Sư Lợi Đồng Tử Bồ Tát
mang sắc cam.
- Đi cùng Đức Bất Không Thành Tựu Phật và Độ Mẫu của Yết Ma Bộ là
các vị Bồ Tát sắc xanh lá: Đức Trừ Cái
Chướng Bồ Tát và Đức Kim Cang
Thủ Bồ Tát.
Còn
có Tứ Đại Minh Vương: Đại diện
cho bốn trạng thái kiểm soát năng lượng tâm thức vô thức, ngăn chặn các tạp
niệm tiêu cực xâm nhập vào bản tâm (gồm có: Đại Uy Đức, Mã Đầu, Cam
Lộ Quân Đồ Lợi, và Vô Năng Thắng Minh Vương).
C-
Đồng hành với các Tám
Vị Đại Bồ Tát nam là Tám vị Đại Bồ Tát Nữ (Bát Đại Thiên Mẫu), cứ mỗi Phật bộ sẽ có hai vị đi cùng.
1. Đông Phương — Kim Cang Bộ (Vajra Family)
Hộ
trì quanh Đức Phật A Súc Bệ (Bất Động Như Lai):
- Kim Cang Mị Mẫu (Lasya - Hỷ Mị Thiên Nữ): Phối ngẫu của Đức Địa Tạng Vương Bồ Tát. Ngài đại diện cho Hỷ lạc của thị giác (vẻ đẹp hình
tướng).
- Kim Cang Man Mẫu (Malya - Trì Man Thiên Nữ): Phối ngẫu của Đức Di Lặc Bồ Tát. Ngài đại diện cho Hương sắc thời gian (quá khứ) và hành
động dâng hiến tràng hoa.
- Ý nghĩa lâm sàng/Bardo: Giúp thần thức nhận
diện các sắc tướng ảo ảnh trong cõi trung giới thực chất chỉ là trò chơi trang
hoàng của tự tánh, không cần bám chấp hay khởi tâm phân biệt đẹp xấu.
2. Nam Phương — Bảo Sinh Bộ (Ratna Family)
Hộ
trì quanh Đức Phật Bảo Sinh:
- Kim Cang Ca Mẫu (Gita - Ca Vịnh Thiên Nữ): Phối ngẫu của Đức Hư
Không Tạng Bồ Tát. Ngài đại diện cho Hỷ
lạc của thính giác (âm thanh nguyên thủy).
- Kim Cang Vũ Mẫu (Nritya - Vũ Đạo Thiên Nữ): Phối ngẫu của Đức Phổ
Hiền Bồ Tát. Ngài đại diện cho Sự vận
hành của không gian và điệu múa vũ trụ.
- Ý nghĩa lâm sàng/Bardo: Khi thần thức nghe thấy những âm thanh sấm sét gầm vang của cõi
Bardo, sự xuất hiện của Ca Mẫu và Vũ Mẫu nhắc nhở rằng mọi thanh âm chấn động
đó chính là tiếng nói của Tự tánh.
3. Tây Phương — Liên Hoa Bộ (Padma Family)
Hộ
trì quanh Đức Phật A Di Đà:
- Kim Cang Hoa Mẫu (Pushpa - Hiến Hoa Thiên Nữ): Phối ngẫu của Đức Quán Thế Âm Bồ Tát. Ngài đại diện cho Hỷ lạc của khứu giác (hương thơm thanh
tịnh).
- Kim Cang Hương Mẫu (Dhupa - Trì Hương Thiên Nữ): Phối ngẫu của Đức Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát. Ngài đại diện cho Sự biến tỏa của tâm thức (thời gian
hiện tại).
- Ý nghĩa lâm sàng/Bardo: Chuyển hóa năng lượng ái dục và đam mê nhục dục (vốn thuộc Liên
Hoa Bộ) thành sự cúng dường thanh tịnh, chuyển thức thành Diệu Quan Sát Trí.
4. Bắc Phương — Yết Ma Bộ (Karma Family)
Hộ
trì quanh Đức Phật Bất Không Thành Tựu:
- Kim Cang Đăng Mẫu (Aloka - Trình Đăng Thiên Nữ): Phối ngẫu của Đức Trừ Cái Chướng Bồ Tát. Ngài đại diện cho Trí tuệ chiếu soi (thị giác tối hậu).
- Kim Cang Đồ Mẫu (Gandha -涂香天女 / T涂 Hương Thiên Nữ): Phối ngẫu của Đức Kim
Cương Thủ Bồ Tát. Ngài đại diện cho Hỷ lạc
của xúc giác (sự mát lành của giới hạnh).
- Ý nghĩa lâm sàng/Bardo: Yết Ma Bộ đại diện cho hành động và nghiệp lực. Đăng Mẫu và Đồ
Mẫu xuất hiện để xua tan bóng tối sợ hãi của nghiệp, giúp thần thức tự tin định
vị lối thoát khỏi luân hồi.
🧠 Góc nhìn Tâm lý học sâu của Carl Jung
Dưới
lăng kính của Carl Jung, Bát Đại Thiên Mẫu chính là những khía cạnh Anima
(Hoạt tính nữ) nằm sâu bên trong vô thức tập thể của mỗi người.
- Khi ta còn sống, năm giác quan (sắc, thanh, hương, vị, xúc) liên
tục hướng ra ngoài tạo nên tâm lý bám chấp, thèm khát thế giới vật chất.
- Khi chết đi, các giác quan đóng lại, toàn bộ năng lượng đó dội
ngược vào trong, biến hiện thành 8 vị Thiên Mẫu chói lọi.
Nếu
một người hiểu được ý nghĩa biểu tượng
này, họ sẽ nhận ra các Nữ bổn tôn không phải là những
thực thể xa lạ bên ngoài đến phán xét, mà chính là hiện thân cho các cung bậc
cảm xúc, các giác quan đã được thanh lọc hoàn toàn của chính mình. Sự nhận biết
đó mang lại trạng thái Tự Giải Thoát
tức thì.
Bên cạnh các vị Phật an bình, cõi Bardo tiếp theo sẽ rung chuyển bởi sự xuất hiện của 58 vị bổn tôn phẫn nộ (Wrathful Deities) với hình tướng đầu trâu mặt ngựa, uống máu vô cùng đáng sợ.
Hình 3: Những bổn tôn phẫn nộ Giác Ngộ của Bardo Thodol.
7- 58 bổn tôn phẫn nộ Giác Ngộ
Tiếp
theo, chúng ta tiến tới diện kiến năm mươi tám hình tướng phẫn nộ của Tánh
Giác, những vị đại diện cho sự chuyển hóa các độc tố chưa được giải quyết của
chúng ta như sân giận, thù ghét, đố kỵ và các phiền não khác thành trí tuệ và
nhân duyên đưa đến Giác ngộ.
Tương
tự như hội chúng an bình, có Năm vị Phật Phẫn Nộ và Năm vị Phật Mẫu Phẫn Nộ,
những đấng phóng chiếu ra từ chính các bản thể An Bình đối ứng của các Ngài.
Các vị Phật nam phẫn
nộ được gọi là các Đức Herukas, hay các bậc lực sĩ dũng mãnh, và các vị
Phật mẫu là các Không Hành Mẫu (Dakinis) trí tuệ phẫn nộ.
- Xuất hiện từ Đức Phổ
Hiền Vương Phật (Samantabhadra) và Phật Mẫu Phổ Hiền Vương Phật Mẫu (Samantabhadri) chính là Đức Đại Vinh Quang Heruka (Mahottara
Heruka) cực kỳ hung mãnh và vị tối cao phẫn nộ Phật Mẫu Phẫn Nộ Tự Tại Mẫu (Krodheshvari).[3]
- Xuất hiện từ Đức Đại
Nhật Như Lai (Tỳ Lô Giá Na Phật) ở chính trung tâm là Đức Phật Heruka (Buddha Heruka) cùng với
vị phối ngẫu đối ứng của Ngài là Phật Mẫu Phật Phẫn Nộ Tự Tại Mẫu (Buddha Krodheshvari), cả hai vị đều mang
sắc thân có màu hơi nâu. Các Ngài giúp chúng ta chuyển hóa tâm si mê (vô minh) thành Pháp Giới Thể Tánh Trí (trí tuệ nguyên
sơ thanh tịnh của thực tại diệu kỳ).
- Ở phương Đông, xuất hiện từ Đức A Súc Bệ Phật (Bất Động Như Lai) là Đức Kim Cang Heruka (Vajra Heruka) cùng vị phối ngẫu trí tuệ là Phật
Mẫu Kim Cang Phẫn Nộ Tự Tại Mẫu
(Vajra Krodheshvari). Các Ngài mang sắc thân màu xanh dương và giúp chúng ta chuyển
hóa tâm sân hận (thù ghét, né tránh) thành Đại Viên Cảnh Trí (trí tuệ nguyên sơ sáng suốt như gương báu).
- Ở phương Nam, xuất hiện từ Đức Bảo Sinh Như Lai là Đức Bảo
Sinh Heruka (Ratna Heruka) và Phật Mẫu Bảo Sinh Phẫn Nộ Tự Tại Mẫu (Ratna Krodheshvari). Cả hai vị đều
mang sắc thân màu vàng và giúp chúng ta chuyển hóa tâm kiêu mạn thành Bình Đẳng Tánh Trí (trí tuệ nguyên sơ
về sự bình đẳng và xả ly).[4]
- Ở phương Tây, xuất hiện từ Đức A Di Đà Phật là Đức Liên
Hoa Hắc-rút-ca (Padma Heruka) cùng vị phối ngẫu trí tuệ là Phật Mẫu Liên Hoa Phẫn Nộ Tự Tại Mẫu (Padma
Krodheshvari). Cả hai vị đều mang sắc thân màu đỏ và giúp chúng ta chuyển hóa
tâm tham ái, bám chấp thành Diệu Quan
Sát Trí (trí tuệ nguyên sơ về sự phân định và thấu suốt).[5]
- Ở phương Bắc, xuất hiện từ Đức Bất Không Thành Tựu Phật và Đức Lục Độ Mẫu (Tara Xanh) là Đức Yết Ma Heruka (Karma Heruka) và Phật Mẫu Yết Ma Phẫn Nộ Tự Tại Mẫu (Karma Krodheshvari). Cả hai vị đều mang
sắc thân màu xanh lá và giúp chúng ta chuyển hóa tâm ganh tỵ, đố kỵ thành Thành Sở Tác Trí (trí tuệ nguyên sơ về
sự thành tựu mọi công hạnh).[6]
- Ngoài ra còn có Bát Đại
Mẫu Như Lai (Bát Đại Tu La Mẫu / Matarah)[7] và Bát Đại Thú Diện Mẫu (Pisachi)[8]. Tám vị Thú Diện Mẫu này
mang hình tướng đầu thú, đại diện cho sự chuyển hóa tự nhiên của các cấu trúc
tâm trí vốn gắn liền với Tám tầng thức
(Bát thức) của con người.
- Trong hội chúng phẫn nộ, có bốn vị Nữ Hộ Pháp Bảo Vệ Cửa (Tứ
Đại Thú Diện Mẫu) mang hình tướng hung mãnh: Các Ngài mang đầu thú bao
gồm: Đầu Cọp (phương Đông), Đầu Lợn Rừng (phương Nam), Đầu Sư Tử (phương Tây),
và Đầu Rắn (phương Bắc). Họ đại diện cho bốn hành động thần tốc của tâm thức
nhằm kiểm soát và khóa chặt các lối vào của luân hồi (Đoạt, Khuyên, Phược,
Diệt).
- Tiếp theo là sự xuất hiện của hội chúng Hai Mươi Tám Vị Tự Tại Mẫu (28 Ishwari) — các bậc Du-già Nữ
(Yogini) của tất cả các phương. Có sáu vị Du-già Nữ trấn giữ ở mỗi phương trong
bốn phương, cùng với bốn vị Du-già Nữ hộ vệ ở các cửa ranh giới. Đây là nhóm Nữ thần
phẫn nộ cuối cùng xuất hiện ở ngày thứ 14 của cõi Bardo. Tất cả 28 vị này đều
mang đầu của các loài chim và thú dữ (như quạ, diều hâu, kền kền, sói,
voi, gấu...). Họ đại diện cho các năng lượng nghiệp lực vi tế, các chức năng
sinh lý và tâm lý của cơ thể khi còn sống nay hoàn toàn giải thể và phóng chiếu
ra bên ngoài.
Chögyam Trungpa: “Ánh
Hào Quang Của Trí Tuệ Vô Ngã”
Bậc
thầy Phật giáo Chögyam Trungpa đã mô tả các vị bổn tôn này không phải như
những thực thể độc lập bên ngoài, mà chính là “ánh hào quang của trí tuệ vô
ngã”.
Các
vị bổn tôn Phẫn nộ – những vị Phật mang vẻ ngoài kinh khiếp với gương mặt
giận dữ, răng nanh, cùng nhiều tay nhiều chân – chính là biểu tượng cho những
nỗi sợ hãi nội tâm và các cảm xúc tiêu cực của chúng ta, nay đã được chuyển hóa
thành hình tướng phẫn nộ đầy giác ngộ của các vị Phật an bình. Đối mặt với
những vị bổn tôn phẫn nộ này, vốn là biểu trưng cho các độc tố
tiêu cực của chính mình, là một cơ hội để phát triển bản thân. Tiến trình này
giúp chúng ta can đảm đối diện, để rồi từ đó tích hợp và chuyển hóa các khía
cạnh tiêu cực ấy của bản ngã.
8- Gặp Gỡ Chúa Tể Sự Chết (Thần Chết)
Trong
cuốn Tử thư Tây Tạng (Bardo Thodol), giai đoạn cuối cùng – sau khi đã đi
qua đại hội chúng các vị Bổn Tôn An bình và Phẫn nộ – là cuộc diện kiến với Chúa tể Cái
chết (Dạ Ma Vương / Yama), đấng biểu trưng cho nỗi sợ hãi và sự trốn tránh
bản chất vô thường của chính chúng ta. Tạng thư chỉ ra rằng, bằng cách can đảm
thừa nhận hình tượng này, chúng ta mới có thể thật sự đón nhận bản chất chuyển
dịch, tạm thời của kiếp sinh tử, từ đó tiến xa hơn trên con đường đạt đến sự
giải thoát tối hậu.
Những
cuộc diện kiến này không phải để hiểu theo nghĩa đen mộc mạc, mà cần được kiến
giải dưới góc nhìn biểu tượng. Các hình tượng này đại diện cho những khía cạnh
ẩn sâu bên trong chính chúng ta; và việc thấu hiểu điều này không chỉ mang lại
cái nhìn triết học sâu sắc cùng sự phát triển tâm linh, mà còn cung cấp sự hỗ
trợ và chữa lành to lớn về mặt tâm lý.
Chính
vì lý do này mà Carl Jung vô cùng ngưỡng mộ cuốn Tử thư Tây Tạng (Bardo
Thodol). Ông nhìn nhận hành trình đối mặt với các vị bổn tôn phẫn nộ và đáng sợ
trong cõi Bardo như việc đối diện với những nỗi sợ hãi sâu kín nhất thuộc về
tiềm thức (subconscious)
của chúng ta. Ông đã
viết:
'Bóng ma nguy hiểm, bóp nghẹt sự sống thuộc về cõi vô thức ấy không phải
là một tâm trí xa lạ nào khác, mà chính là tâm trí của chính chúng ta, dẫu cho
đó là một khía cạnh bị ta ghét bỏ.’
Cuốn
Tử thư Tây Tạng (Bardo Thodol) trang bị những kỹ thuật thiền định[9] chuẩn xác cho từng giai
đoạn của cõi Bardo, giúp cho người hành giả tầm đạo có thể chuẩn bị sẵn sàng
trước những thử thách và gian truân trong các thời kỳ chuyển tiếp này.[10]
Các
lời chỉ dẫn đã vạch ra những tiến trình chi tiết để quan sát suy nghĩ và cảm
xúc của chính mình, nuôi dưỡng một tâm trí bình thản và tập trung, đồng thời
duy trì sự tỉnh thức và hiện diện ngay cả khi đối mặt với cái chết.
9- Cẩm Nang Cho Một Sự Đối Diện Trực Tiếp
Với Tâm Ta
Những
phương pháp thực hành này nhằm mục đích tạo điều kiện cho một cuộc diện kiến
trực tiếp với tâm trí của chính mình, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tự chứng
ngộ (nhận biết tự tánh) và chuyển hóa nội tâm. Chúng hiện thực hóa các giáo lý
Phật giáo về chánh niệm, không bám chấp (vô chấp) và lòng từ bi, từ đó khơi dậy
một cảm nhận sâu sắc về sự bình an nội tại và tâm xả ly (bình đẳng).
Khởi
nguồn từ những truyền thống tâm linh cổ xưa của Tây Tạng, cuốn 'Bardo
Thodol' – được biết đến rộng rãi hơn dưới tên gọi 'Tử thư Tây Tạng'
– không đơn thuần là một di tích lịch sử cổ xưa; nó chính là một cuốn cẩm nang
thâm sâu cho hành trình của sự sống, cái chết và thế giới bên kia (cho tới một kiếp sống mới). Đây là cuốn cẩm nang của sự tự chuyển hóa nội tâm, dẫn dắt
chúng ta đi qua tiến trình chuyển hóa tám độc tố thành tám loại trí tuệ. Tập
sách này không có gì khác hơn ngoài một con đường đưa đến những Sự Chứng Ngộ
tối hậu.
"Chúng con xin
hồi hướng công đức của phần việc này đến nhân duyên đạt được Giác ngộ của tất
cả chúng sinh.”
We dedicate the merit of this feature to the cause for
Enlightenment for all sentient beings.
Ẩn Tâm Lộ, 16/08/2026
[1] Vô thức (Unconscious) - Phần chìm khổng lồ dưới
đáy biển/Chiếm đến 85-90% tâm trí./Chứa đựng những tổn thương tâm lý bị dồn
nén, những bản năng nguyên thủy, các xung năng mà đạo đức xã hội không cho phép
bộc lộ./Bạn
không thể tự ý truy cập vào vùng này. Nó chỉ lộ diện qua: Giấc mơ, sự lỡ lời (Freudian slip), hoặc các triệu chứng bất ổn tâm lý. Unconscious
được dịch chính xác nhất là VÔ THỨC.
[2] Trong
Mật tông Tây Tạng, đây là Trăm vị Tôn
thần (Khải Huyền trăm tôn thần), đại diện cho các trạng thái năng lượng
tâm thức tinh khiết của chính chúng ta, xuất hiện dưới dạng 42 vị hiền hòa (bồ
tát, Phật) và 58 vị hung dữ (tiêu diệt bản ngã tiêu cực)
[3] Đoạn
văn làm rõ cốt lõi của Mật tông: các vị thần đáng sợ này không đến để trừng phạt,
mà là năng lượng phẫn nộ của chính bạn
được chuyển hóa để chặt đứt xiềng xích luân hồi.
[4] Chuyển
hóa Tâm kiêu mạn: Bản ngã con người luôn thích phân biệt cao thấp, tự đại
hoặc tự ti. Cặp đôi Bổn tôn phẫn nộ phương Nam xuất hiện để đập tan ảo tưởng về
sự tách biệt của cái tôi, giúp thần thức chứng ngộ rằng tất cả chúng sinh và vạn
pháp đều đồng một thể tính thanh tịnh.
[5] Chuyển
hóa Tâm tham ái: Ái dục và
bám chấp (clinging) là xiềng xích mạnh nhất kéo con người trở lại luân hồi. Khi
thần thức đối diện với ngọn lửa màu đỏ chói lọi của cặp đôi Bổn tôn này, nếu
không sợ hãi mà nhận biết đó là năng lượng tự tánh, mọi sự dính mắc sẽ lập tức
biến thành năng lực quán sát vạn pháp một cách thấu đáo, giải thoát thẳng vào
cõi Tịnh độ.
[6] Chuyển
hóa Tâm đố kỵ: Tâm đố kỵ sinh ra từ sự so sánh bản ngã với người khác, dẫn
đến các hành vi tranh đoạt hoặc oán hận. Vị Heruka phương Bắc xuất hiện để chặt đứt năng lượng độc hại này, chuyển hóa
nó thành năng lực hành động vô ngại, tự tại làm lợi lạc cho chúng sinh mà không
bị kẹt vào sự phân biệt bè phái
[7] Bát
Đại Mẫu: Trong cõi Bardo, đây là 8 vị nữ thần xuất hiện dưới hình tướng phẫn
nộ (như sắc trắng, sắc vàng, sắc đỏ...) đại diện cho các phương hướng và sự
thanh lọc các trạng thái cảm xúc tiêu cực sâu kín.
[8] Bát
Đại Thú Diện Mẫu): Nguyên gốc Pisachi là một loại dạ xoa/quỷ thần,
nhưng trong Mandala cõi Bardo, họ là các vị Nữ thần Hộ pháp mang đầu của các
loài động vật (như đầu sư tử, hổ, cáo, sói, kền kền...).
[9] Tử thư Tây Tạng thực chất không chỉ dành cho người chết, mà
quan trọng hơn, là cẩm nang tu tập cho người sống. Các kỹ thuật thiền định này
bao gồm:-Thiền quán tưởng
(Generation Stage): Tập nhận
diện các vị Bản tôn (Yidam) để quen với hình tướng của họ. - Thiền đại viên mãn (Dzogchen/Rigpa): Giữ tâm trong Tánh Biết thuần khiết, không bám
chấp vào các hiện tượng sinh diệt.
[10]
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét